Ο Τζέιμς Μποντ και ο Τζορτζ Σμάιλι μπορούν να αποσυρθούν. Ποιος κέρδισε πραγματικά τον Ψυχρό Πόλεμο για τον δημοκρατικό κόσμο; Οι Γάλλοι. Τουλάχιστον αυτό αφηγείται μια νέα γαλλική κατασκοπευτική ταινία, βασισμένη εν μέρει σε πραγματικά γεγονότα, που κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες στους κινηματογράφους και υποστηρίζει ότι οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες «άλλαξαν τον κόσμο».
Η ιστορία της ταινίας «L΄ Αffaire Farewell» («Φάκελος Farewell») με τον Εμίρ Κουστουρίτσα και τον Ουίλεμ Νταφόε, αφορά έναν κατάσκοπο της Γαλλίας μέσα στην ΚGΒ, που αποκάλυψε πληροφορίες τόσο σημαντικές ώστε επιτάχυνε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, κάτι που μέχρι σήμερα δεν ήταν γνωστό ούτε καν στη Γαλλία. Τα εύσημα στις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες απονέμει η CΙΑ. Στην επίσημη ιστοσελίδα της, η CΙΑ έχει ακόμα αναρτημένο ένα κείμενο που γράφτηκε λίγο αφότου η υπόθεση αποχαρακτηρίστηκε το 1996, από τον Γκας Βάις, τον αξιωματούχο που παρακολουθούσε το θέμα από την πλευρά των ΗΠΑ. Καταλήγει: «Η υπόθεση Φέργουελ οδήγησε στην κατάρρευση ενός κρίσιμου κατασκοπευτικού προγράμματος της ΚGΒ ακριβώς τη στιγμή που το χρειαζόταν ο σοβιετικός στρατός… Μαζί με την ενίσχυση του οπλοστασίου των ΗΠΑ και την ήδη παραπαίουσα σοβιετική οικονομία, ήταν φανερό ότι η ΕΣΣΔ δεν μπορούσε πλέον να είναι ανταγωνιστική».
Η επίσημη εκδοχή. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, εκείνος που δούλευε για λογαριασμό των Γάλλων ήταν ο στρατηγός Βλαντίμιρ Βετρόφ της διεύθυνσης Τ, του κλάδου βιομηχανικής κατασκοπείας της ΚGΒ. Το 1981-1982 έδωσε στις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες 3.000 έγγραφα και τα ονόματα περισσότερων από 400 Σοβιετικών πρακτόρων που βρίσκονταν στο εξωτερικό. Οι πληροφορίες, τις οποίες το Παρίσι μοιραζόταν με τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ, ήταν ανησυχητικές αλλά ταυτόχρονα πολύ ενθαρρυντικές. Ο στρατηγός Βετρόφ, στον οποίο οι Γάλλοι έδωσαν το κωδικό όνομα Φέργουελ, αποκάλυψε όλες τις επιτυχείς σοβιετικές στρατηγικές για την απόκτηση προηγμένης δυτικής τεχνολογίας, αλλά και την αποτυχία του συστήματος να κάνει άλματα στην ηλεκτρονική μικροτεχνολογία.
Η υπόθεση αυτή επηρέασε σημαντικά τον Ρόναλντ Ρίγκαν για να προωθήσει το «πρόγραμμα» του Πολέμου των Άστρων το 1983, που παρέσυρε τους Σοβιετικούς σε μεγάλες σπατάλες προκειμένου να αποκτήσουν προηγμένη τεχνολογία. Ο Ρεϊμόν Ναρ, ο Γάλλος κατάσκοπος που χειριζόταν την υπόθεση, ανέφερε ότι ο Βετρόφ τους προσέγγισε επειδή είχε υπηρετήσει στο Παρίσι και λάτρευε τη γαλλική γλώσσα. Έδινε τα μυστικά ανταλλάσσοντας τσάντες γεμάτες ψώνια με τη γυναίκα του Γάλλου στρατιωτικού ακολούθου σε λαϊκές αγορές της Μόσχας.
Ο Ρώσος δεν ζήτησε ποτέ χρήματα, ούτε μια νέα ζωή στη Δύση. «Ήταν ένας ανεξέλεγκτος άνθρωπος, που κινούνταν μεταξύ ευφορίας και υπερβολικού ενθουσιασμού», λέει ο Ναρ. Το κίνητρό του πρέπει να ήταν η απογοήτευσή του από το σοβιετικό σύστημα. Τελικά συνελήφθη και εκτελέστηκε επειδή μαχαίρωσε την ερωμένη του και σκότωσε έναν αστυνομικό σε πάρκο της Μόσχας τον Φεβρουάριο του 1982. Η υπόθεση παραμένει πολύ ευαίσθητη τόσο για τη Ρωσία όσο και για τη Γαλλία. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ άσκησαν έντονες πιέσεις σε έναν διάσημο Ρώσο ηθοποιό, τον Σεργκέι Μακοβέτσκι, να αποσυρθεί από τη γαλλική ταινία που προβλήθηκε στο πρόσφατο φεστιβάλ του Τορόντο. Επίσης δεν δόθηκε άδεια να πραγματοποιηθούν γυρίσματα στη Ρωσία
Από τις πιο σημαντικές κατασκοπευτικές υποθέσεις
Η υπόθεση Φέργουελ είχε και άλλες επιπτώσεις, εκτός Ρωσίας. Κάποιοι κατασκοπευτικοί κύκλοι κυκλοφόρησαν τη φήμη ότι η υπόθεση ήταν κατασκεύασμα της CΙΑ, ώστε να δοκιμάσει την πίστη στη Δύση του σοσιαλιστή προέδρου της Γαλλίας Φρανσουά Μιτεράν που είχε εκλεγεί το 1981. Ακόμα και ο Μιτεράν το πίστευε αυτό και απέλυσε τον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών της χώρας του το 1985. Αυτοί οι ισχυρισμοί, τους οποίους διαψεύδουν επισήμως η Ουάσιγκτον και το Παρίσι, πρέπει να κυκλοφόρησαν λόγω του ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών κλάδων των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών. Ο Φέργουελ, με δική του απαίτηση, καθοδηγούνταν από μια μικρή αντικατασκοπευτική γαλλική υπηρεσία, τη Διεύθυνση Παρακολούθησης Εδαφών, η οποία υποτίθεται ότι δεν ασχολούνταν με θέματα εξωτερικού. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας Ιμπέρ Βεντρίν, διπλωματικός σύμβουλος του Μιτεράν εκείνη την εποχή, είναι σίγουρος ότι ο Φέργουελ υπήρξε. «Ήταν μία από τις πιο σημαντικές κατασκοπευτικές υποθέσεις του 20ού αιώνα», λέει. «Δεν υπήρξε καμία άλλη περίπτωση από το 1945 που το σοβιετικό σύστημα να εκτέθηκε τόσο πολύ».
