ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΟΠΩΣ Ο ΠΟΛΩΝΟΣ ΤΖΟΖΕΦ ΚΟΝΡΑΝΤ ΚΑΙ Ο ΡΩΣΟΣ
ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΝΑΜΠΟΚΟΦ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΑΝ ΤΗΝ ΑΓΓΛΟΦΩΝΗ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΕ ΤΗ ΛΟΞΗ ΜΑΤΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ
ΜΠΟΡΕΙ ΚΙ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ ΟΙΚΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΕΙΑ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ.
ΣΤΗΝ ΟΛΙΓΟΜΕΛΗ ΑΥΤΗ ΧΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ
ΚΑΙ Η ΚΡΕΟΛΗ ΤΖΗΝ ΡΥΣ
«Ήταν ένα τραγούδι για μια άσπρη κατσαρίδα. Αυτή είμαι εγώ. Έτσι αποκαλούν όλους εμάς που ήμασταν εδώ πριν οι δικοί τους στην Αφρική τούς πουλήσουν στους δουλεμπόρους. Και άκουσα και κάποιες Αγγλίδες να μας αποκαλούν λευκούς νέγρους. Γι΄ αυτό κι εγώ, που βρίσκομαι ανάμεσα σε αυτούς και σε σας, αναρωτιέμαι για το ποια είμαι και πού είναι η πατρίδα μου και πού ανήκω και για ποιο λόγο γεννήθηκα τελικά». Με αυτά τα λόγια η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου, η κρεολή Αντουανέτ Κόσγουεϊ, εκφράζει το παράπονό της στον Εγγλέζο σύζυγό της, τον κύριο Ρότσεστερ, κατά τον επεισοδιακό τους μήνα του μέλιτος στον εξωτικό Άγιο Δομίνικο κατά τη δεκαετία του 1830, χωρίς να διαισθάνεται ακόμη ποια σκληρή μοίρα τής επιφυλάσσει ο τελευταίος. Εάν το όνομα του κυρίου Ρότσεστερ σάς θυμίζει αμυδρά κάτι, δεν πέφτετε έξω. Είναι ο μυστηριώδης τζέντλεμαν που κερδίζει την καρδιά της Τζέην Έυρ, στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Σάρλοτ Μπροντέ. Τι γυρεύει ο κύριος Ρότσεστερ, πάνω από έναν αιώνα αργότερα, στις σελίδες της Τζην Ρυς; Είναι και αυτή μία από τις χάρες της διακειμενικότητας- πολύ του συρμού σήμερα- που όμως, όταν εκδόθηκε η « Πλατιά θάλασσα των Σαργασσών », το 1966, δεν είχε χάσει τη δροσιά και την πρωτοτυπία της. Η Ρυς δανείζεται δύο από τους ήρωεςκλειδιά στο βιβλίο της Μπροντέ, τον κύριο Ρότσεστερ και την τρελή φυλακισμένη σύζυγό του, όχι για να υπογράψει ένα άνοστο σίκουελ, αλλά για να φωτίσει- εν ανάγκη και να αναποδογυρίσει- το πεπρωμένο τους από μια αναπάντεχη οπτική γωνία.
Κρεολοί
Κρεολούς ονομάζουμε όσους λευκούς ή μιγάδες γεννιούνται στις αποικίες κι έλκουν την καταγωγή τους από τη χώρα-μητρόπολη. Αυτοί οι δύσμοιροι εισπράττουν συνήθως το μίσος των αμιγών ιθαγενών ως γόνοι αποικιοκρατών (ακόμη και όταν πένονται οι ίδιοι) και την περιφρόνηση των αμιγών ομοεθνών τους ως μπασταρδεμένοι. Κρεολή ήταν και η Τζην Ρυς, γεννημένη στον Άγιο Δομίνικο το 1894, με πατέρα Ουαλό γιατρό και μητέρα επίσης κρεολή από τις Δυτικές Ινδίες. Μιλούσε λοιπόν μετά λόγου γνώσεως. Είχε νιώσει στο πετσί της τη διμέτωπη απέχθεια. Το δικό της πεπρωμένο ωστόσο ήταν πιο αλλόκοτο. Μετά τον θάνατο του πατέρα της, ενέδωσε στο κάλεσμα της τυχοδιωκτικής της ιδιοσυγκρασίας, εργάστηκε ως μοντέλο, μανεκέν και χορεύτρια, παντρεύτηκε τρεις φορές και άρχισε να γράφει έπειτα από τη διάλυση του πρώτου γάμου της, κατά τη δεκαετία του 1920. «Αυτό που μου έκανε εντύπωση από πλευράς τεχνικής», σημειώνει ο κριτικός και πάτρωνάς της Φορντ Μάντοξ Φορντ, «ήταν το μοναδικό ένστικτο για τη φόρμα που διέθετε αυτή η νεαρή γυναίκα, ένα ένστικτο που το διαθέτουν εξαιρετικά ελάχιστοι συγγραφείς της αγγλικής γλώσσας και σχεδόν καμία Αγγλίδα συγγραφέας». Για κακή της τύχη, η εποχή της δεν εκτίμησε το πρωτοποριακό ύφος της και περιέπεσε στη λήθη σιναφιού και αναγνωστών ενόσω ήταν ακόμη ζωντανή (κι εξακολουθούσε να γράφει). Την ανακαλύπτουν ξανά τη δεκαετία του 1960, απομονωμένη και άπορη. Η επιτυχία τής κρούει τώρα τη θύρα. Η « Πλατιά θάλασσα των Σαργασσών », το μυθιστορηματικό απόσταγμα επάλληλων βασανιστικών γραφών, αναγνωρίζεται ως αριστούργημα και αποσπά δύο σημαντικά βραβεία. «Πολύ αργά», είναι το πικρόχολο σχόλιό της κατά την απονομή. Θα πεθάνει το 1979 και μετά θάνατον θα εκδοθεί η ημιτελής αυτοβιογραφία της.
Προκαταλήψεις
Από την πρώτη στιγμή που έπεσε στα χέρια τής Τζην Ρυς η « Τζέην Έυρ » της Σάρλοτ Μπροντέ, η κρεολή συγγραφέας σαγηνεύτηκε και συνάμα έγινε έξαλλη με τη μεροληπτική στάση της Μπροντέ απέναντι στην κρεολή κυρία Ρότσεστερ. Κατά τη γνώμη της Ρυς, η στάση της Μπροντέ αντικαθρεφτίζει τις προκαταλήψεις των βικτωριανών Βρετανών για τους Κρεολούς ως ένα κράμα εξαλλοσύνης, παραφροσύνης και πονηριάς που αντίκειται εκ θεμελίων στο παραδοσιακό βρετανικό φλέγμα. Στο μυθιστόρημα της Μπροντέ, η κυρία Ρότσεστερ δεν είναι παρά μια επικίνδυνη μανιοκαταθλιπτική που διαρκώς επιβουλεύεται την ευτυχία του συζύγου τηςάρα ορθώς και ο κύριος Ρότσεστερ την κρατάει φυλακισμένη στη σοφίτα (ανεπιτυχώς, όπως μέλλεται να αποδειχθεί).
Jean Rhys
Η ΠΛΑΤΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΑΡΓΑΣΣΩΝ
ΜΤΦ. ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ ΕΚΔ. ΜΕΛΑΝΙ, 2007, ΣΕΛ. 224, ΤΙΜΗ: 15 ΕΥΡΩ
