Ανεξάρτητη ή εξαρτημένη είναι η τέχνη στις μέρες μας; Το ερώτημα είναι παλιό,

κρατά από τα χρόνια του ελληνοκεντρισμού, κορυφώθηκε στους αριστερούς

προβληματισμούς για ρεαλισμό πριν από 50 χρόνια και κυριαρχεί στις μέρες μας

με τις ρητορείες των μοντερνιστών, που ζητούν να εγκλωβίσουν τον καλλιτέχνη

στην προγραμματική τέχνη των καλλιτεχνικών μητροπόλεων. Ο σημερινός επισκέπτης

των γκαλερί, πρώτα καλείται να εντυπωσιαστεί από τα επικοινωνιακά τρικ και

κατόπιν να δει τα εκθέματα. Οι περισσότερες εκθέσεις είναι εξαρτημένες

νοηματικά από το εάν η «κεντρική ιδέα» τους – στη φόρμα ή στο περιεχόμενο –

ανεβαίνει στον συρμό της επικαιρότητας, συμβαδίζοντας ή επιχειρώντας την

ανατροπή του. Καλλιτέχνες του προσωπικού δρομολογίου, σπανίζουν πλέον.

Αυτές ήταν οι πρώτες σκέψεις μετά την επίσκεψη στις εκθέσεις της Ηώς Αγγελή

και του Μίλτου Παντελιά. Δεν είναι χθεσινοί, έχουν καθένας τους μια συνεχή

εκθεσιακή παρουσία είκοσι ετών και συμμετοχή σε σοβαρές ομαδικές εκθέσεις,

είναι γνωστοί στον εικαστικό χώρο και έγκυροι στους συλλέκτες, αλλά δεν

υπάρχει καμιά μόδα επάνω στο έργο τους, ούτε όμως και αντίστροφα κάποια

παραίτηση από την εποχή, αφού πρόκειται για εικαστικά δρομολόγια ζωντανά και

εξελισσόμενα.

Η Ηώ Αγγελή δείχνει (Αίθουσα Τέχνης Αθηνών) τη σειρά «Σπίτι Παντού»,

ζωγραφική μεγάλων διαστάσεων με άξονα τη φόρμα της κατοικίας σαν εννοιολογικό

σχήμα και τριγύρω της ελλειπτικές εικόνες από εσωτερικούς χώρους, ανθρώπους,

έπιπλα κ.λπ. Βιάζομαι να πω ότι οι πίνακες είναι «αυτοεξηγούμενοι», μιλάνε

δηλαδή από μόνοι τους, δεν χρειάζονται τεχνοκριτικό – δικηγόρο για να

πλησιάσουν τον θεατή, άλλοτε θυμίζουν παιδική αφέλεια συναρμολόγησης εικόνων,

άλλοτε εκλογικευμένη αρχιτεκτονική χωροταξία, άλλοτε στοχαστικές αναφορές σε

άλλους ζωγράφους, όπως π.χ. ο «διακοσμητικός» Ματίς. Προικισμένη καλλιτέχνιδα,

η Αγγελή υποτάσσει τις ικανότητές της σε ό,τι ζητά το κάθε έργο, δεν φλυαρεί,

συνθέτει με οικονομία και μας προσφέρει την ωριμότερη έκθεσή της, μετά τα

τοπία της που είδαμε πριν από χρόνια.

Ο Μίλτος Παντελιάς είναι ο μόνος σήμερα ζωγράφος μας με ειδικότητα την

άκρως λεπταίσθητη γραφή και την τρυφερή διάθεση, οι πίνακές του είναι σχέδια

με μολύβια και κραγιόνια πάνω σε κιτρινισμένο χαρτί, σαν παλιά κιτάπια από

άλλους αιώνες που ξαναβρέθηκαν ξεχασμένα. Θέμα αυτής της έκθεσης (Αίθουσα

Σκουφά) οι πτυχώσεις, ιδέα πολύ πρόσφορη για να δειχθεί το παιχνίδι φωτός –

σκιάς στα ρούχα και στα ημίγυμνα κορμιά που αναπτύσσονται από έργο σε έργο,

καμιά φορά και πάνω στον ίδιο πίνακα, σαν codices rescripti, δηλαδή τα

λεγόμενα «παλίμψηστα» (πάλιν ψάω = ξύνω πάλι) έγγραφα του Βυζαντίου, όπου οι

παλιές εγγραφές συνδυάζονταν με τις νέες. Η πρώτη μας άμεση εντύπωση είναι πως

πρόκειται για κομψοτεχνήματα τεχνικής λεπτουργίας, η επόμενη σκέψη πως έχουμε

να κάνουμε με επιδέξια «μεταμοντέρνα επιστροφή» σε παλιές εποχές, αλλά το

τελικό συμπέρασμα πως πρόκειται για μια ζωγραφική που αγαπά τις ρίζες της και

που χαμηλώνει τη φωνή για να μιλήσει προσωπικά στον καθένα. Στον Παντελιά η

εκφραστική αυτάρκεια είναι έκδηλη, καινοτομία τεχνική ή ανατροπή ιδεολογική

δεν υπάρχει, έκθεση είναι ό,τι αντρικρύζει κανείς, οι εξατομικευμένοι

δημιουργικοί συνειρμοί ακολουθούν. Ωστόσο, οι διαχρονικές αναφορές υπάρχουν

για όποιον αγαπά τις «ανασκαφές» της επιφάνειας, και ο λόγιος Παντελιάς

«επισκέπτεται» άλλοτε τη ρομαντική – οριενταλιστική ζωγραφική, άλλοτε την

υστερορωμαϊκή αρχαιότητα κι άλλοτε την Αναγέννηση, εννοώντας τη ζωγραφική σαν

διαρκές παλίμψηστο της Ιστορίας της Τέχνης.

INFO

* Μίλτος Παντελιάς, Sensus Rescriptus. Ζωγραφική: Αίθουσα Σκουφά,

Σκουφά 4, τηλ. 210-3643.025 – έληξε.

* Ηώ Αγγελή, «Σπίτι Παντού». Ζωγραφική: Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Γλύκωνος

4, Δεξαμενή, τηλ. 210-7213.938, μέχρι 2 Δεκεμβρίου