Οutlook χωρίς σημείο αναφοράς

Τελικά, όμως, ούτε καινοτομικά έργα ούτε νέα άποψη ούτε καν οργανωτικό

σκεπτικό διαπιστώσαμε…

Από το 1965 που ο τεχνοκριτικός Τώνης Σπητέρης οργάνωσε τη διεθνή Μπιενάλε

Γλυπτικής στην Πνύκα έχει να γίνει απόπειρα για μια γιγαντιαία έκθεση με

μεγάλα ονόματα σύγχρονης τέχνης και με πρόθεση «να βάλει τη χώρα στον

παγκόσμιο χάρτη των καλλιτεχνικών μητροπόλεων». Δεν γίνονται κάθε χρόνο στην

Αθήνα εκθέσεις σαν το Outlook, όσο και αν το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ και η Εθνική

Πινακοθήκη μάς συνήθισαν την τελευταία δεκαετία σε διοργανώσεις που αφήνουν

την αίσθηση διεθνούς συμμετοχής.

Πριν γράψουμε αυτά τα δύο – τιμής ένεκεν – κριτικά σχόλια, αφήσαμε να περάσουν

μερικές εβδομάδες περιμένοντας ν’ αναπτυχθεί ολόκληρος ο σχεδιασμός και να μην

επηρεασθούμε ούτε από την ελλιπή διαμόρφωση των χώρων, τυχόν μισοτελειωμένα

έργα, και όσα άλλα ένα τόσο φιλόδοξο εκθεσιακό εγχείρημα έχει συνήθως.

Αναμείναμε επίσης να εξελιχθεί και η επικοινωνιακή στρατηγική, τα ειδικά

δημοσιεύματα, στοχαστικά ή σκανδαλοθηρικά, οι διαφημιζόμενες επισκέψεις

επωνύμων του διεθνούς στερεώματος, πούλμαν με εκδρομείς ή μαθητές από τις

γωνιές της χώρας μας ή της Ευρώπης, τηλεοπτικά κανάλια να ρωτούν το κοινό, όλα

αυτά που στις ανάλογες εκθέσεις όπως η Ντοκουμέντα του Κάσσελ ή η Μπιενάλε της

Βενετίας, ακόμη κι εδώ, είναι μια δεδομένη πρακτική.

Αντί για όλα αυτά, είδαμε σε κυριακάτικες εφημερίδες ένα συμβατικό

ενημερωτικό ένθετο και τους δικούς μας – ελληνοκεντρικού προφίλ –

επικοινωνιακούς μαγνήτες Ά. Δεληβορριά, A. Φασιανό κ.ά. να φωτογραφίζονται

στην έκθεση, ενώ από τους φύλακες πληροφορηθήκαμε ότι οι επισκέψεις δεν

ξεπερνούν τις 10 καθημερινά.

Ξεκινώντας την περιήγηση, τα ερωτήματα κλιμακώθηκαν. Το δρομολόγιο οδηγεί από

το Γκάζι στο Νέο Μουσείο Μπενάκη και τέλος στο Εργοστάσιο της Ανωτάτης Σχολής

Καλών Τεχνών, όλα στην οδό Πειραιώς. Είναι τρία κτίρια ενδεδειγμένα μεν για

τέτοια μεγάλη έκθεση, αλλά για τους «της Κλασικής Παιδείας μετέχοντες» είναι

και η αντίστροφη πορεία από τον Πειραιά προς την – τότε Μητρόπολη – Αθήνα,

δηλαδή η διαδρομή η οποία πριν από 25 αιώνες είχε μελετηθεί από τον Περικλή

ώστε οι μέσω λιμανιού επισκέπτες να αντικρύζουν την πιο εντυπωσιακή όψη της

Ακρόπολης. Υπερβολική σκέψη; Όχι, διότι τα δρομολόγια σε μια σύγχρονη

μεγαλούπολη είναι βασικό συστατικό της μουσειακής έκθεσης, άλλωστε μουσεία σαν

το Μπομπούρ επιλέχθηκαν με δηλωμένο στόχο να προκαλέσουν και αλλαγή στις

χωροταξικές συνήθειές μας. Όταν λοιπόν το Outlook («Θέα προς τα έξω,

ενατένιση, σημείο αναφοράς») δηλώνει ότι «θα βάλει την Αθήνα στον διεθνή χάρτη

της τέχνης» οφείλει να χειρισθεί τις νοητικές εικόνες για την πόλη αυτή και

ιδίως την πεποίθηση ότι είναι ο κατ’ εξοχήν αρχαιολογικός χώρος της

ανθρωπότητας.

Άδικος ο κόπος μας. Τέτοια πρόθεση μάλλον απουσίαζε. Σχεδόν όλα τα

εκθέματα (200 έργα, 85 καλλιτέχνες, 21 χώρες) «αρχειοθετήθηκαν» στους χώρους,

σαν σλάιντς σε συρτάρια. Μόνες εξαιρέσεις, μια όμορφη γυαλιστερή χελώνα (Γ.

Φάμπρι) στο Γκάζι, η «Φιλανθρωπία» (Ντ. Χιρστ) μπροστά από το Μπενάκη, δίπλα

σε αναχώματα από τα έργα του 2004. Τα εξωτερικά πανό με το ζόρι τα προσέξαμε.

Αντί να δουλεύει επαγωγικά, η διαδοχή των εκθεμάτων παραπλανούσε. Σ’ ένα

δωμάτιο βλέπαμε το βίντεο (!) όπου ένα αυτοκίνητο μιλούσε, στο επόμενο κτίριο

– στο παλιό εργοστάσιο φωταερίου – ο Γ. Κουνέλλης έδειχνε για χιλιοστή φορά

τις «καρβουνιέρες» του για να ξαναπεί ότι ο πολιτισμός μας έμεινε χωρίς

ενέργεια. Πιο πέρα, ο Θ. Τότσικας γυμνός «βίαζε» ένα καρπούζι (!)

φωτογραφημένος σ’ ένα παραδείσιο ποτάμι, παραλλαγή στο «Made in Heaven» του

Τζ. Κουνς. Αλλεπάλληλα δωμάτια με βίντεο μας ζητούσαν να συμμετάσχουμε στον

διανοητικό, πολιτικό ή υπαρξιακό πόνο των καλλιτεχνών τους. Τελειώνοντας το

«Γκάζι», η δυσπιστία αντικατέστησε τις καλές μας προθέσεις. Ούτε καινοτομικά

έργα ούτε νέα άποψη ούτε οργανωτικό σκεπτικό με κάποια (όποια) συνοχή

διαπιστώναμε. Καταφύγαμε στον επίσημο μουσειακό κατάλογο και στα συνοδευτικά

φυλλάδια: «… Το Outlook επιδιώκει να χαράξει νέους δρόμους στα κατεστημένα

συμφραζόμενα της σύγχρονης τέχνης, φέρνοντας στην επιφάνεια λανθάνοντες

προβληματισμούς της εποχής μας… Καλλιεργεί την αίσθηση συνέχειας υιοθετώντας

ορισμένες κομβικές φυσιογνωμίες του παρελθόντος… Διερευνά την καλλιτεχνική

έμπνευση και τις εναλλακτικές πολιτισμικές μορφές της απαρχής του 21ου

αιώνα…».

Ευγενείς προθέσεις, αλλά δεν τις εντοπίσαμε στα έργα. Το Outlook μοιάζει χωρίς

προσανατολισμό και σημείο αναφοράς.

INFO

OUTLOOK, Διεθνής Έκθεση Σύγχρονης Τέχνης, Τεχνόπολις – Γκάζι, Πειραιώς 100,

Νέο Κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, Πειραιώς 138 και Ανδρόνικου, Το Εργοστάσιο –

Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, Πειραιώς 256, τηλ. 210-8259.620, μέχρι 25

Ιανουαρίου 2004.