ΠΕΝΝΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ Ο «Αποχαιρετισμός» που κέρδισε την Ευρώπη

Όταν πεθαίνεις, είναι… για πάντα. Δεν υπάρχει τίποτα δυσκολότερο από τον

θάνατο. Δεν υπάρχει τίποτα δυσκολότερο απ’ το για πάντα. Δεν υπάρχει τίποτα

δυσκολότερο απ’ το να είσαι 10 χρόνων και να χάνεις ξαφνικά τον πατέρα σου.

Και – σίγουρα – δεν υπάρχει τίποτα δυσκολότερο από το να έχεις κάνει την πρώτη

σου μεγάλου μήκους ταινία («Δύσκολοι αποχαιρετισμοί – Ο Μπαμπάς μου») και να

εμφανίζεσαι ενώπιον 2.500 χιλιάδων θεατών σε ένα από τα κεντρικά

κινηματογραφικά φεστιβάλ της Ευρώπης. Η Πέννυ Παναγιωτοπούλου πήγε στο

Φεστιβάλ του Λοκάρνο αεροπορικώς και επέστρεψε…. πετώντας. Μαζί της, εκτός

από τα εξαιρετικά κολακευτικά δημοσιεύματα που μιλούσαν για το «εύθραυστο και

ποιητικό φιλμ της Ελληνίδας σκηνοθέτιδος» είχε και τον μικρό πρωταγωνιστή της

ταινίας, τον 9χρονο Γιώργο Καραγιάννη, ο οποίος πέτυχε την σοβαρότερη (για

ηθοποιό) διάκριση, παίρνοντας την Χρυσή Λεοπάρδαλη πρώτου ανδρικού ρόλου

(βραβείο που είχαμε να δούμε από το 1975, από τους «Τεμπέληδες της εύφορης

κοιλάδας» του Νίκου Παναγιωτόπουλου). Τουτέστιν, το πρώτο βήμα της Πέννυς

Παναγιωτοπούλου είναι – τουλάχιστον – ευοίωνο για το κινηματογραφικό της

μέλλον (και ακόμη πιο ευοίωνο για μας τους θεατές που διψάμε για καλές

ελληνικές ταινίες αλλά και διεθνείς διακρίσεις).

Η Πέννυ, επιστρέφοντας από το Λοκάρνο, – «τι άγχος κι αυτό, Θεέ μου,

τρελάθηκα όταν είδα τους 2.500 θεατές» – προσπαθεί να πιάσει τους

φυσιολογικούς καλοκαιρινούς ρυθμούς μιας… φυσιολογικής παραθερίστριας που

χαίρεται τη θάλασσα και τον ήλιο. Ο μικρός της «προστατευόμενος» – «αναπτύξαμε

μια στενή σχέση, κάτι σαν πνευματική μητέρα» – εστάλη κατ’ ευθείαν στην

κατασκήνωση για να αποτοξινωθεί από τα φλας της απονομής και κυρίως για να

ξεκουραστεί. «Ένα παιδάκι μικρό ήταν, 7,5 χρόνων όταν ξεκίνησε η ιστορία. Δέκα

ώρες γύρισμα την ημέρα επί δέκα συνεχείς εβδομάδες, φανταστείτε τι αντοχή

θέλει». Και διευκρινίζει: «Και μη φανταστείτε ότι το παιδί είχε κανένα ρολάκι.

Σ’ αυτόν στηρίζεται όλη η ταινία. Ακόμα και τα λόγια που έπρεπε να αποστηθίσει

ήταν σελίδες επί σελίδων».

Το «Δύσκολοι αποχαιρετισμοί – Ο Μπαμπάς μου», σε σενάριο και σκηνοθεσία της

Πέννυς Παναγιωτοπούλου (που μέχρι στιγμής την είχαμε γνωρίσει από ντοκιμαντέρ

της στην κρατική τηλεόραση) είναι η πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία με θέμα

την άρνηση ενός μικρού, 10χρονου αγοριού να δεχτεί τον θάνατο του πατέρα του.

Χρονολογικά το φιλμ τοποθετείται στη σημαδιακή χρονιά της προσελήνωσης, το

1969, σε μια αστική περιοχή της Αθήνας, σε μια μέση ελληνική οικογένεια.

Να υποθέσουμε ότι το σενάριο έχει αυτοβιογραφική αφετηρία;

«Έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία στο πώς αντιμετωπίζει την οικογένεια. Το θέμα

του θανάτου όμως δεν το είχα αντιμετωπίσει ως πιτσιρίκι. Ένα πράγμα όμως που

με απασχολούσε και με πονούσε από παιδί και εξακολουθεί να με απασχολεί πάντα,

είναι το τέλος των πραγμάτων. Ότι τα πράγματα αρχίζουν και κάποια στιγμή

τελειώνουν. Αυτό το απλό – για άλλους – για μένα είναι βουνό, δεν μπορώ να το

συνειδητοποιήσω. Οπότε σκέφτηκα αυτή την ιστορία για να επεξεργαστώ το θέμα

του τέλους. Ο θάνατος δηλαδή εδώ έχει συμβολικό χαρακτήρα».

Έγραψε το αρχικό ντραφτ πολύ γρήγορα αλλά το δούλεψε σιγά σιγά, γύρω στα τρία

χρόνια, μέχρι να αναπτυχθεί πλήρως σε ολοκληρωμένο σενάριο (στο οποίο βοήθησε

και η Λάγια Γιούργου). Άνθρωπος-κλειδί σ’ αυτή την ιστορία υπήρξε ο Τσέχος

σεναριογράφος Γιάνο Φλάισερ που είχε έρθει στην Ελλάδα με τη Στέγη Πολιτισμού

και Γραμμάτων για να κάνει σεμινάρια σεναρίου. «Με την δική του παρότρυνση

συνέχισα να το επεξεργάζομαι και να το αναπτύσσω. Αν δεν ήταν αυτός να με

ενθαρρύνει δεν νομίζω ότι θα είχα την αντοχή να το κάνω ταινία».

Ο μικρός πρωταγωνιστής

Και πώς αποφάσισε να δώσει τον κεντρικό ρόλο στον Γιώργο Καραγιάννη, ένα

αγοράκι ηλικίας -τότε- μόλις 7 1/2 ετών; Δεν θα μπορούσε να βρει, για

παράδειγμα, ένα παιδί 10 ή ακόμη και 11 ετών;

«Αυτό ήταν ένα πραγματικό ρίσκο, αλλά δεν μπόρεσα να το αποφύγω. Είδα γύρω

στα 600, 700 παιδιά, ούτε θυμάμαι πόσα, και στην τελική οντισιόν έφτασαν 40.

Μόλις μπήκε ο μικρός μέσα κάτι ένιωσα, έναν μαγνητισμό, δεν ξέρω πώς αλλιώς να

το πω. Το παιδί ήταν εσωστρεφές και ντροπαλό – μπορώ να πω ότι μου θύμιζε

λιγάκι τον εαυτό μου σ’ εκείνη την ηλικία. Όταν του έδωσα κείμενο, να το μάθει

και να μου το πει, το είπε πολύ φοβισμένα, με πολύ χαμηλή φωνή αλλά παρ’ όλα

αυτά ένιωσα ότι μπορούσα να τον δουλέψω. Και όντως έτσι έγινε. Όλοι μου έλεγαν

μην το κάνεις, δεν θα αντέξει, είναι πολύ μικρός, εμένα όμως μου είχε καρφωθεί

η φατσούλα του. Και επέμενα. Και πραγματικά το παιδί αποδείχτηκε εξαιρετικά

συνεργάσιμο, έξυπνο, ανθεκτικό. Δεν είπε μια φορά είμαι κουρασμένος και δεν θα

έρθω. Είναι από αυτά τα σπάνια παιδιά που θέλουν να μαθαίνουν και δεν αφήνουν

τίποτα στη μέση».

INFO

Η ταινία «Δύσκολοι αποχαιρετισμοί – Ο μπαμπάς μου» θα κάνει πρεμιέρα στο

Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο. Παραγωγή: Ελληνικό Κέντρο

Κινηματογράφου, ΕΡΤ, Filmboard Berlin Brandenburg.