Φανταστείτε μαθητές δημοτικού κρατώντας φακούς και φορώντας προστατευτικά κράνη να κατεβαίνουν στα έγκατα ενός σπηλαίου της Πελοποννήσου. Για τους μαθητές του 18ου Δημοτικού Σχολείου Κερατσινίου, αυτό αποτελεί μια τυπική σχολική εκδρομή τα τελευταία 30 χρόνια, καθώς διοργανώνονται σπηλαιολογικές εξορμήσεις σε όλη την Ελλάδα. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τον δάσκαλο και σπηλαιολόγο Μιχάλη Πιτυκάκη, ο οποίος μεταφέρει από γενιά σε γενιά το πάθος για τα σπήλαια, έχοντας οργανώσει περισσότερες από 120 επισκέψεις.
Στους προορισμούς των μικρών «Ιντιάνα Τζόουνς» – αφορά τα παιδιά Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού – συγκαταλέγονται σπήλαια από την Αττική έως την Πελοπόννησο, την Κρήτη και τη Χαλκιδική. Υπολογίζεται ότι στην πρωτοβουλία του Μ. Πιτυκάκη έχουν συμμετάσχει περίπου 400 παιδιά. Με τους μαθητές που είχε την τελευταία διετία (Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού) επισκέφθηκαν το Σπήλαιο Κάψια, στην Τρίπολη, το Σπήλαιο Λιμνών και Μέγα Σπήλαιο στα Καλάβρυτα, το Σπήλαιο Θεόπετρας στην Καλαμπάκα (με κατοίκηση πριν από 130.000 χρόνια), ενώ η τελευταία εξόρμηση – πριν από λίγες μόλις ημέρεας – ήταν το Σπήλαιο των Πετραλώνων Χαλκιδικής με το περίφημο κρανίο του αρχάνθρωπου (300.000 χρόνων), το οποίο θεωρείται από τα σπουδαιότερα σπήλαια σε όλη τη χώρα.
Οπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος ο δάσκαλος και η ομάδα του έκοψαν τη βασιλόπιτά τους στη σπηλαιώδη εκκλησία της Κερνίτσας στη Βυτίνα Αρκαδίας, ενώ στο τέλος της σχολικής χρονιάς ανέβασαν θεατρική παράσταση-παντομίμα με θέμα: «Ταξίδι στο παρελθόν με πυξίδα το Σπήλαιο» στο θεατράκι του Πάρκου Σελεπίτσαρι Κερατσινίου.
Οπως λέει ο έμπειρος εκπαιδευτικός και σπηλαιολόγος, σε αυτήν την παράσταση «κρύβεται» και η στιγμή που θυμάται εντονότερα από όλη αυτή την πορεία 30 χρόνων. «Στην παράσταση συμμετείχαν φετινοί μαθητές μου, παλιότεροι μαθητές, αλλά και παιδιά παλιότερων μαθητών», λέει, προσθέτοντας πως οι αρχικοί «μυημένοι» μαθητές είναι πλέον 40 ετών και μάλιστα κάποιοι από αυτούς έχουν αποφασίσει να ασχοληθούν με τη γεωλογία και την αρχαιολογία.
Από γενιά σε γενιά
Η ενασχόληση του Μ. Πιτυκάκη με τα σπήλαια ξεκίνησε ήδη από τα παιδικά του χρόνια. «Ολα ξεκίνησαν από τα βιώματά μου», λέει στα «ΝΕΑ». Από τη δεκαετία του 1990 άρχισε να παρακολουθεί σεμινάρια σπηλαιολογίας, ενώ σήμερα είναι και μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Περιγράφει πως τόσο με παρακίνηση των δασκάλων του, όσο και από μόνος του έκανε εξορμήσεις από μικρή ηλικία σε δυσεύρετα σημεία της Κρήτης.
Σε κάποιες από αυτές τις πρώτες σπηλιές που επισκέφτηκε ο ίδιος οδηγεί πλέον τους μαθητές του, περνώντας από γενιά σε γενιά την ιδιαίτερη αγάπη του για τη σπηλαιολογία και την εξερεύνηση. «Εχω κατεβάσει τρεις φορές τους μικρούς μου σπηλαιολόγους στο σπήλαιο του Δία, αλλά και στη Σπηλαιώδη Εκκλησία του χωριού μου, την Καλαμαύκα Ιεράπετρας, που είναι στην κορυφή αρχαίας ακρόπολης», σημειώνει.
Και βέβαια δεν είναι μόνο οι εξορμήσεις και η περιπέτεια, καθώς και στο σχολικό μάθημα γίνεται ειδική αναφορά στη μοναδικότητα των σπηλαίων αλλά και στον αρχαιολογικό και γεωλογικό τους πλούτο. Μάλιστα, οι μαθητές-εξερευνητές δημιουργούν τις δικές τους εφημερίδες που μοιράζονται στα άλλα παιδιά του σχολείου για να γνωρίσουν αυτόν τον μοναδικό κόσμο!
Η ιδιαίτερη ξεναγός του σπηλαίου
Ενα από τα σπήλαια που επισκέπτονται ο Μ. Πιτυκάκης και οι μαθητές του είναι και αυτό της Αλιστράτης Σερρών. Εκεί, τα τελευταία πέντε χρόνια εφαρμόζεται μια παγκόσμια πρωτοπορία. Και αυτό διότι τους επισκέπτες υποδέχεται η Περσεφόνη, ένας ξεναγός-ρομπότ.
Το όνομα αυτού του… ιδιαίτερου ξεναγού οφείλεται στη μυθολογία της περιοχής και μπορεί να κάνει την ξενάγηση σε 33 διαφορετικές γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες τα Αρχαία Ελληνικά και τα Ποντιακά, ενώ απαντάει και σε 30 διαφορετικές προκαθορισμένες ερωτήσεις. Το ρομπότ Περσεφόνη αναλαμβάνει την ξενάγηση για τα πρώτα 150 μέτρα του σπηλαίου, ενώ τα υπόλοιπα 750 ο επισκέπτης συνεχίζει με έναν… «παραδοσιακό» ξεναγό.
Η πρωτοβουλία αποτελεί μια παγκόσμια καινοτομία, την οποία κατέχει η δημοτική και περιφερειακή εταιρεία Σπήλαιο Αλιστράτης ΑΕ-ΟΤΑ του Δήμου Ν. Ζίχνης Σερρών. Η ρομποτική ξενάγηση είναι ένα μόνο βήμα στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού που εφαρμόζει το Σπήλαιο της Αλιστράτης. Αλλα αντίστοιχα μέτρα είναι η εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας και κωδικών QR, όπως και η εγκεκριμένη από το υπουργείο Παιδείας εκπαίδευση μαθητών Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου στην κατασκευή ενός μικροσκοπικού ρομπότ.
Η Περσεφόνη κατασκευάστηκε από το ΙΤΕ της Κρήτης (με επικεφαλής καθηγητή τον Παναγιώτη Τραχανιά), μέσω του ευρωπαϊκού διασυνοριακού προγράμματος Interreg και ανανεώθηκε οπτικά με τη συμβολή του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών του ΔΙΠΑΕ, με επικεφαλής τον καθηγητή Κωνσταντίνο Δαυίδ. Τέλος, επιστημονικός διευθυντής του σπηλαίου είναι ο δρ Νικόλαος Καρτάλης, καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΔΙΠΑΕ.
