Στο μυαλό του Φρανκ Γκέρι

Πολύ πριν γίνει γνωστή αρχιτεκτονική του Φρανκ Γκέρι, χάρη στις καμπυλόσχημες μεταλλικές φόρμες του μουσείου Γκούγκενχαϊμ του Μπιλμπάο και τα ανοιχτά πανιά που μοιάζουν να ταξιδεύουν στον αέρα, το Ιδρυμα Louis Vuitton στο Παρίσι είχε ήδη παρουσιάσει με σκίτσα και μακέτες δείγματα της φαντασίας του οραματιστή αρχιτέκτονα.

Αυτά τα σπάνια παρουσιασμένα τεκμήρια της δημιουργικής διαδικασίας εμφανίζονται στην έκθεση «The Century of Gehry» στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Σεράλβες στο Πόρτο της Πορτογαλίας. Και αποκαλύπτουν τους τρόπους με τους οποίους ο Γκέρι σχεδίασε τα πρωτοποριακά κτίριά του και μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτιστικά τοπόσημα του κόσμου.

«Οι φόρμες του Γκέρι είναι εντυπωσιακές, όμως έκανε αρχιτεκτονική για να προκαλέσει συναισθήματα στους ανθρώπους», σημειώνει στο Artnet ο επιμελητής της έκθεσης, Αντόνιο Τσουπίνα, υπογραμμίζοντας το βάθος των διεργασιών στο έργο του καναδοαμερικανού δημιουργού, ο οποίος έφυγε από τη ζωή τον περασμένο Δεκέμβριο.

Γι’ αυτόν τον λόγο η έκθεση στο Σεράλβες ανοίγει με την περίφημη κατοικία του αρχιτέκτονα στη Σάντα Μόνικα, την οποία προσέγγισε με ριζοσπαστικό πνεύμα το 1977, ώστε η πρώτη εντύπωση να δείχνει ένα χαοτικό συνονθύλευμα από κόντρα πλακέ, γυαλί και λαμαρίνα. Κάθε άλλο. Μια μακέτα δείχνει πώς τα παράθυρα κόπηκαν λοξά για να επιτρέπουν τη θέα προς τον ουρανό, με ένα από αυτά να προσφέρει στους περαστικούς τη θέα από έναν κάκτο στον πίσω κήπο. Ωστόσο, το τελικό κτίριο φαίνεται προκλητικό, σαν να αντιστέκεται στην ίδια την κατασκευή του.

Αυτό το πνεύμα της αντισυμβατικότητας διατρέχει ολόκληρη την έκθεση που παρουσιάζει την εξέλιξη του Γκέρι μέσα από τα πιο σημαντικά έργα του. Από τα πειραματικά έπιπλά του από χαρτόνι όπως και τον σχεδιασμό των γραφείων της διαφημιστικής εταιρείας Chiat/Day στο Λος Αντζελες που ο Γκέρι δημιούργησε το 1985, εντάσσοντας στην είσοδο του συγκροτήματος της εταιρείας ένα γιγαντιαίο ζευγάρι κιάλια. Οπως φαίνεται και στη μακέτα, το γλυπτό των Claes Oldenburg και Coosje van Bruggen προέκυψε από το δώρο του Κλάες Ολντενμπουργκ προς τον αρχιτέκτονα. Κατά τον Γκέρι αυτό το μαύρο, αισθησιακό αντικείμενο ήταν τόσο καλό που τον ανάγκασε να αναβαθμίσει την αρχιτεκτονική του, ώστε να μπορέσει να συμβαδίσει με την τέχνη, εξηγεί ο Τσουπίνα.

Συνεργασίες

Οι συνεργασίες του Γκέρι με συναδέλφους του αρχιτέκτονες και φίλους καλλιτέχνες εμφανίζονται στην έκθεση. «Ολοι έχουμε κάτι να προσθέσουμε στο σύνολο για να το βελτιώσουμε. Ποτέ δεν ένιωσα ότι αυτό με υποβάθμισε με οποιονδήποτε τρόπο… Στην πραγματικότητα, υπήρξε μια καθαρή, ευθεία ανάπτυξη υπό υψηλή, απότομη γωνία», έλεγε ο ίδιος. Απόδειξη των λόγων του η μνημειώδης μακέτα της «Κατοικίας Λιούις» ως αποτέλεσμα μιας γόνιμης συνεργασίας.

Σχεδιασμένη το 1989 για τον επιχειρηματία Πίτερ Μπ. Λιούις, με έδρα το Οχάιο, το φιλόδοξο αυτό σχέδιο περιείχε τις καλλιτεχνικές συνεισφορές από τον Ρίτσαρντ Σέρα, ο οποίος σχεδίασε ένα σιντριβάνι, τον Φρανκ Στέλα, ο οποίος οραματίστηκε το φυλάκιο της εισόδου και τον Ολντενμπουργκ, ο οποίος έδωσε τις ιδέες του για γλυπτά ειδικά σχεδιασμένα για τον χώρο. Η ξύλινη μακέτα της κατοικίας είναι πολύ μεγάλη. Αν και δεν κατασκευάστηκε ποτέ, το συγκρότημα Λιούις προσέφερε μια από τις πρώτες γεύσεις των καμπυλόγραμμων μορφών που είναι το σήμα κατατεθέν του Γκέρι: στο κέντρο του βρισκόταν ένα κτίριο του οποίου η κυματιστή πρόσοψη μοιάζει με κεφάλι αλόγου.

Ο Φρανκ Γκέρι καθιερώθηκε ως αρχιτέκτονας μουσείων έχοντας σχεδιάσει το μουσείο Ντιζάιν Vitra (1989) στο Βάιλ Αμ Ράιν της Γερμανίας και αργότερα το μουσείο Γκούγκενχαϊμ του Μπιλμπάο. Ωστόσο, ο επιμελητής της έκθεσης πιστεύει ότι η άποψη του Γκέρι πως «η αρχιτεκτονική είναι μια υπηρεσία, αλλά είναι και τέχνη» έφερε κοντά του τις αναθέσεις φιλόδοξων πολιτιστικών φορέων: «Κατά κάποιον τρόπο θα επιλέξεις έναν αρχιτέκτονα που πιστεύει στην τέχνη, που προσεγγίζει το κτίριο ως μορφή τέχνης και κατανοεί ότι η επιθυμία να επισκεφθεί κανείς ένα κτίριο πηγάζει από την ίδια ανάγκη να δει τέχνη».