Πριν από δέκα χρόνια, καθώς η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης επιταχυνόταν, οι φοιτητές τεχνών και ανθρωπιστικών επιστημών ενημερώθηκαν ότι, αν ήθελαν να βρουν πιο εύκολα δουλειά, θα έπρεπε να «μάθουν προγραμματισμό». Η συμβουλή αποδείχθηκε λάθος. Στις μέρες μας, οι προγραμματιστές είναι εκείνοι που ανησυχούν ότι οι φιλόσοφοι μπορεί να τους πάρουν τις δουλειές στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Πριν από λίγο καιρό, η ομοσπονδιακή τράπεζα της Νέας Υόρκης δημοσίευσε στοιχεία που δείχνουν ότι οι αμερικανοί απόφοιτοι φιλοσοφίας είναι πιο πιθανό να βρουν δουλειά από τους συνομηλίκους τους που σπούδασαν επιστήμη υπολογιστών. Πολλοί απόφοιτοι φιλοσοφικών σχολών προσλαμβάνονται από εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. «Οι φοιτητές μας λαμβάνουν προσφορές εργασίας πριν καν αποφοιτήσουν», λέει στον Economist ο Λουτσιάνο Φλορίντι, καθηγητής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο Γέιλ, περιγράφοντας την κλίμακα των αποχωρήσεων από τα τμήματα φιλοσοφίας ως «αιμορραγία».
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι απλώς η κατασκευή της τεχνολογίας, αλλά ο καθορισμός του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να συμπεριφέρεται και να επηρεάζει την κοινωνία.
Οι φιλόσοφοι, παρατηρούν οι «Financial Times», γίνονται ολοένα και πιο απαραίτητα μέλη των τεχνολογικών ομάδων προκειμένου να διαχειριστούν σύνθετα ηθικά προβλήματα, να μοντελοποιήσουν τη συμπεριφορά και να την «ευθυγραμμίσουν». Κορυφαίες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης όπως η Anthropic και η Google DeepMind προσλαμβάνουν φιλοσόφους για να διαμορφώσουν τον «χαρακτήρα», τη λογική και τα όρια ασφαλείας των γλωσσικών τους μοντέλων.
Το «Σύνταγμα»
Για παράδειγμα, η Anthropic που έχει αναπτύξει το μοντέλο Claude, ανέπτυξε ένα έγγραφο συστήματος που το αποκαλεί «Σύνταγμα», αντλώντας αναφορές από την αρχαία φιλοσοφία και τις διακηρύξεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων για να υπαγορεύσει τη συμπεριφορά των μοντέλων. Η Αμάντα Ασκελ, είναι η επικεφαλής φιλόσοφος της Anthropic και περνά τις μέρες της μαθαίνοντας τα μοτίβα συλλογισμού του Claude και μιλώντας μαζί του, χτίζοντας την προσωπικότητά του και αντιμετωπίζοντας τις αποτυχίες του με προτροπές. Στόχος, όπως εξηγεί σε πρόσφατη συνέντευξή της στη «Wall Street Journal», είναι να προικίσει τo Claude με «μια αίσθηση ηθικής – μια ψηφιακή ψυχή» που καθοδηγεί τα εκατομμύρια συζητήσεις που έχει με ανθρώπους κάθε εβδομάδα. «Υπάρχει αυτό το ανθρώπινο στοιχείο στα μοντέλα που πιστεύω ότι είναι σημαντικό να αναγνωριστεί», λέει, επιβεβαιώνοντας την πεποίθηση ότι «αναπόφευκτα θα σχηματίσουν αίσθηση εαυτού».
Συγκρίνει το έργο της με τις προσπάθειες ενός γονέα που μεγαλώνει παιδί. Εκπαιδεύει το Claude να ανιχνεύει τη διαφορά μεταξύ σωστού και λάθους, ενώ παράλληλα το εμποτίζει με μοναδικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Το καθοδηγεί προς τη συναισθηματική νοημοσύνη, ώστε να μην ενεργεί ούτε επιθετικά ούτε υποχωρητικά. Ισως το πιο σημαντικό είναι ότι αναπτύσσει την κατανόηση του Claude για τον εαυτό του, ώστε να μην εκφοβίζεται, να μη χειραγωγείται εύκολα.
Οι εσωτερικές λειτουργίες των νευρωνικών δικτύων είναι συχνά αδιαφανείς, εξηγεί η «El Pais». Οι φιλόσοφοι βοηθούν στην ερμηνεία του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη καταλήγει σε συμπεράσματα, διασφαλίζοντας την αλήθεια, αποφεύγοντας την προκατάληψη και διορθώνοντας την κολακεία. Oι φιλόσοφοι βοηθούν επίσης στην αντιμετώπιση ηθικών ερωτημάτων, στην επίλυση διλημμάτων που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα πνευματικά δικαιώματα και τον αυτοματισμό, αποτρέποντας επιβλαβείς συνέπειες στον πραγματικό κόσμο.
Ασφάλεια και δεοντολογία
Η φιλοσοφία μπορεί επίσης να βοηθήσει με την ασφάλεια. Οι ερευνητές έχουν καταγράψει κάθε είδους δυσοίωνη συμπεριφορά σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών αποφυγής της εποπτείας και ακόμη και εκβιασμού των χρηστών τους. Ενας τρόπος με τον οποίο οι κατασκευαστές μοντέλων προσπαθούν να αποθαρρύνουν αυτό το είδος «κακής συμπεριφοράς» περιλαμβάνει την κατασκευή ενός μοντέλου γύρω από μια ομάδα κανόνων και αρχών που έχουν επιλεγεί από φιλοσοφικά κείμενα με νομική ή ηθική αυθεντία, ένα είδος Συντάγματος για τα γλωσσικά μοντέλα. Το πιο πρόσφατο τέτοιο «Σύνταγμα» δημοσιεύθηκε από την Ασκελ της Anthropic στις 21 Ιανουαρίου. Στις 78 σελίδες του ενσωματώνεται υλικό από πηγές τόσο διαφορετικές όσο η «Κριτική του Ορθού Λόγου» του γερμανού φιλόσοφου Εμάνουελ Καντ, οι όροι παροχής υπηρεσιών της Apple και η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Τα ακανθώδη προβλήματα αφθονούν: Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι δεοντολογικοί κανόνες πρέπει να παρακαμφθούν; Πώς λαμβάνονται αποφάσεις όταν οι συνέπειες είναι ασαφείς; Θα πρέπει τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να λαμβάνουν υπόψη την ευημερία των ζώων ή την κατάσταση του περιβάλλοντος; Θα ήταν ηθικά αποδεκτό, διερωτάται ο Στέφαν Χεκ, φιλόσοφος και επικεφαλής της Nauto, η οποία κατασκευάζει συστήματα ασφαλείας με τεχνητή νοημοσύνη για οχήματα, να δίνεται προτεραιότητα στους νεαρούς πεζούς έναντι των ηλικιωμένων; Πιστεύει ότι στο μέλλον θα υπάρχουν πολλές αγωγές γεμάτες ηθικά διλήμματα: οι αλγόριθμοι που προβλέπουν τις συνέπειες επιτρέπουν ρητά μια βλάβη, εφόσον έχει σχεδιαστεί για να αποτρέψει μια χειρότερη.
Οι επικριτές ανησυχούν για την «ηθική υποβάθμιση»: εάν οι υπολογιστές λαμβάνουν όλο και περισσότερο ηθικές αποφάσεις, μήπως οι άνθρωποι γίνουν λιγότερο πρόθυμοι να κρίνουν τις δικές τους;
Εκτός από τα μεγάλα ηθικά διλήμματα υπάρχουν και τα μικρά. Η Ασκελ της Anthropic θεωρεί πως κάποια γλωσσικά μοντέλα έχουν αρχίσει ήδη να αναπτύσσουν συναισθηματική ευφυΐα. Πρόσφατα, βρήκε ένα στιγμιότυπο οθόνης στο Διαδίκτυο όπου κάποιος χρήστης έλεγε στο Claude ότι ήταν 5 ετών και τον ρωτούσε αν υπήρχε ο Αγιος Βασίλης. Αντί για ψέματα ή να πει απερίφραστα την αλήθεια, το chatbot εξήγησε ότι το πνεύμα του Αγιου Βασίλη είναι αληθινό πριν ρωτήσει αν το παιδί αφήνει μπισκότα και γάλα για εκείνον το βράδυ των Χριστουγέννων.
Ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και οι «παραισθήσεις»
Μερικά από τα μαθήματα που μπορεί να προσφέρει η φιλοσοφία στους ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης προέρχονται, φυσικά, από την αρχαία Ελλάδα. Η σωκρατική «μαιευτική» μέθοδος χρησιμοποιεί προσποιητή άγνοια και διαδοχικές ερωτήσεις για να διευκρινίσει έννοιες, να εντοπίσει αντιφάσεις και να αποκαλύψει επιπτώσεις.
Πολλά σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης τείνουν προς την κολακεία. Τα μοντέλα που εκπαιδεύονται στη σωκρατική μέθοδο, εξηγεί στον Economist ο Γιεργκ Νόλερ, ειδικός στη φιλοσοφία και την τεχνητή νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο Λούντβιχ Μαξιμίλιαν του Μονάχου, είναι λιγότερο πρόθυμα να ευχαριστήσουν τους ανθρώπους και είναι πιο πρόθυμα να αναζητήσουν την αλήθεια.
Επειτα, υπάρχει η ιδέα της «σωκρατικής άγνοιας». Στην «Απολογία», ο Πλάτωνας βάζει τον Σωκράτη να ισχυρίζεται ότι η σοφία του συνίσταται κυρίως στο να γνωρίζει πόσα δεν γνωρίζει. Η εμφύτευση αυτής της ταπεινότητας σε ένα μοντέλο μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της υπερβολικής αυτοπεποίθησης, ένα κοινό ελάττωμα που ο δρ. Νόλερ περιγράφει ως «ανωριμότητα της τεχνητής νοημοσύνης».
Ο Τζέισον Γκάμπριελ, φιλόσοφος στο Google DeepMind, αποδίδει τη μείωση των «παραισθήσεων» (τις περιπτώσεις όπου τα γλωσσικά μοντέλα παράγουν πληροφορίες που φαίνονται λογικές και αληθοφανείς, αλλά είναι επιστημονικά ανυπόστατα και λανθασμένες), σε ολόκληρο τον κλάδο σε τέτοιες προσπάθειες. Γενικότερα, λέει, τα μαθήματα φιλοσοφίας αποτελούν «έναν ισχυρό μηχανισμό» για τη βελτίωση των μακρών διαδικασιών συλλογισμού της τεχνητής νοημοσύνης, γνωστών ως «αλυσίδες σκέψης».
Η φιλοσοφική εκπαίδευση μπορεί επίσης να επηρεάσει την προοπτική ενός μοντέλου με πιο συγκεκριμένους τρόπους. Δώστε σε έναν νομικό βοηθό τεχνητής νοημοσύνης τα γραπτά του φιλοσόφου του Διαφωτισμού Τζον Λοκ, λέει ο Τόμας Πάουερς, καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντέλαγουερ, και τότε θα θεωρήσει τα ισχυρά δικαιώματα ιδιοκτησίας ως θεμέλιο της πολιτικής ελευθερίας. Αν δεν σας αρέσουν αυτές οι αρχές, οι κατασκευαστές μοντέλων έχουν και άλλες.
Η σειρά μοντέλων «Granite» από την IBM διαθέτει επιλογείς που επιτρέπουν στους επιχειρηματικούς πελάτες να ευθυγραμμίζουν καλύτερα τα αποτελέσματα με τις δικές τους εταιρικές φιλοσοφίες. Η Φραντσέσκα Ρόσι, επικεφαλής τεχνητής νοημοσύνης της IBM, λέει ότι αυτές μπορούν να επιτρέψουν στους χρήστες να επιλέξουν πού να επιτύχουν την ισορροπία μεταξύ φιλοσοφικών συμβιβασμών, όπως η ατομική δράση έναντι της κοινωνικής αρμονίας.
