Εχουν περάσει πάνω από πενήντα χρόνια από τη μεγάλη επιτυχία του ελληνοαμερικανικού λόμπι. Κατάφερε να πείσει το αμερικανικό Κογκρέσο να επιβάλει εμπάργκο πώλησης όπλων στην Τουρκία. Τυπικά τουλάχιστον οι ΗΠΑ προμηθεύουν όπλα σε χώρες μόνο για αμυντικούς σκοπούς όχι ενέργειες όπως η τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Το εμπάργκο διατηρήθηκε για τρία χρόνια και παραμένει ως παράδειγμα της δυνατότητας που έχουν τα εθνοτικά λόμπι να επηρεάζουν την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Πολλά πράγματα έχουν αλλάξει όμως από τότε, παρόλο που το λόμπι συνεχίζει την παρουσία και δράση του στη Ουάσιγκτον για τη σύσφιξη των σχέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ.
Αποτελείται από τις οργανώσεις American Hellenic Institute, το Hellenic American Leadership Council και την εταιρεία Μανάτος & Μανάτος. Επικουρικό ρόλο συνεχίζουν να παίζουν η Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής, η μεγάλη ελληνοαμερικανική οργάνωση ΑΧΕΠΑ, διάφορες εθνικοτοπικές αδελφότητες και πολλά ομογενειακά μέσα ενημέρωσης όπως για παράδειγμα η εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» της Νέας Υόρκης. Στο ίδιο το Κογκρέσο υπάρχουν ορισμένοι Ελληνοαμερικανοί και μία ευρύτερη ομάδα βουλευτών που κρατούν θετική στάση απέναντι στα αιτήματα της Ελλάδας, το Hellenic Caucus.
Αυτό που έχει αλλάξει, δραστικά μάλιστα, είναι ο συσχετισμός δυνάμεων στην αμερικανική πρωτεύουσα. Σταδιακά στις δεκαετίες που μεσολάβησαν, η εκτελεστική εξουσία, ο πρόεδρος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχουν ανακτήσει την πρωτοβουλία στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής. Στις μέρες μας, μάλιστα, στη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ η άσκηση εξωτερικής πολιτικής είναι συγκεντρωμένη όσο ποτέ άλλοτε στο πρόσωπο του προέδρου. Σε τέτοιο βαθμό που πρόσφατα είδαμε πως οι προσωπικές του προστριβές με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου έχουν αδυνατίσει, πρόσκαιρα ίσως, την επιρροή του πανίσχυρου εβραιοαμερικανικού λόμπι.
Κατά δεύτερο λόγο, το αυξημένο ενδιαφέρον των ΗΠΑ στον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 σημαίνει πως το θέμα της νομιμότητας έχει επισκιαστεί από το καυτό ζήτημα του ποιες χώρες συντάσσονται με τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή. Εξ ορισμού το στρατηγικό συμφέρον είναι κάτι πιο ρευστό από την τήρηση της νομιμότητας και μεταλλάσσεται ανάλογα με την πολιτική όλων των χωρών στην περιοχή. Για παράδειγμα, μπορεί η Ελλάδα να δηλώνει πως είναι πυλώνας σταθερότητας στην περιοχή, αλλά αυτό θα αξιολογηθεί στη Ουάσιγκτον και σε σύγκριση του τι στάση κρατά η Τουρκία σε μία δεδομένη στιγμή.
Με βάση τα παραπάνω νομίζω πως είναι εύκολα κατανοητό πως η επιρροή του λόμπι σήμερα δεν μπορεί να συγκρίνεται με την ακμή του την εποχή του εμπάργκο τη δεκαετία του 1970. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε πως είναι πιο δύσκολη η δουλειά του λόμπι τώρα που πρέπει να πιέζει γύρω από το θέμα της στρατηγικής αξίας της Ελλάδας – χωρίς φυσικά να εγκαταλείπει την πίεση γύρω από τη συνεχιζόμενη κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου.
Σε σύγκριση με το παρελθόν θα έλεγα πως το περισσότερο που μπορούμε να περιμένουμε από το λόμπι είναι να αποτρέψει μία φιλοτουρκική στροφή του αμερικανού προέδρου. Με άλλα λόγια έχουν αλλάξει τα μέτρα και τα σταθμά. Το λόμπι είναι μία πολύτιμη εφεδρεία για την Ελλάδα. Αναγνωρίζοντας τις δυνάμεις αλλά και τις αδυναμίες του θα του επιτρέψουμε να παίξει αποτελεσματικά τον ρόλο του.
Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ είναι ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Χάβερφορντ Κόλετζ στην Πενσιλβάνια
