Στον Κυριάκο Αγγελάκο
Κάτω Ομόνοια. Πειραιώς. Λυκούργου. Πολυκλείτου. Στη μεγάλη υπόγεια στοά που βασιλεύει ο τελευταίος των μεταπρατών Θανάσης Μαρούτας. Χαρτοπωλείο, καρτ ποστάλ, χονδρική κτλ. Η πινακίδα πάνω στη στοά και κάτω από τη στοά γράφει: «Υδρόγειος». Τροχείο Πορίχης (απ’ το 1915!). Πλάι, ξεθωριασμένες ταμπέλες από παλιά τουριστικά γραφεία ή νέα μικρομάγαζα μεταναστών και άλλων. Ρούχα. Μικροπωλητήρια. Ο Γιάννης Ταβουλάρης είναι στην Αθηνάς. Ο πατέρας του, Τάκης, ήταν κι αυτός στο υπόγειο. Ρούχα καλά και ράψιμο για χρόνια τη δεκαετία του ’70 και πριν και μετά. Εδώ δούλεψε κράχτης ο Νίκος Κοεμτζής πριν από το φονικό του 1973. Αγγελάκος, φωτογραφείο (όχι πια).
Μια Ελλάδα που μεταπολεμικά συναντήθηκε πέριξ της Ομόνοιας. Εφτιαξε μικρομάγαζα. Δούλεψε μεροκάματο. Μεγάλωσε οικογένειες. Καφενείο Δόμβραινα. Καφενείο Αγρίνιο. Οι επαρχιώτες ήταν όντως επαρχιώτες, δηλαδή μέτοικοι της πόλης. Μια επαρχία ξανάφτιαξαν στην Αθήνα ή μία ακτινωτή νέα πόλη που συγχώνευε πολλά μικρά χωριά και νησιά της Ελλάδας στις νέες θέσεις ζωής. Η νέα αστική γεωγραφία συγκροτήθηκε και δημιουργήθηκε για τουλάχιστον έξι ή επτά δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά τον Εμφύλιο σε αυτή τη μεταπρατική πλευρά της πόλης. Η επινοητικότητα και η ζωντάνια ήταν μέρος μιας κοινωνικής κινητικότητας που επέτρεπε και η τότε κοινωνική και πολιτική συνθήκη. Το κέντρο ήταν κέντρο και εδώ γίνονταν τα πάντα.
Πάμε ανάποδα. Σήμερα όλα αυτά αλλάζουν, ασφυκτιούν, τελειώνουν κάτω από ένα αμείλικτο real estate, έναν υπερτουρισμό. Οι εναπομείνασες επιγραφές και ταμπέλες στα μικρομάγαζα, τα άλλα που ακόμη αντέχουν, ανακατεύουν τις εποχές. Εικονογραφούν τις αλλαγές. Πέριξ της Ομόνοιας, Λυκούργου, Αθηνάς, Ευριπίδου και στο κομμάτι αυτό δεν βλέπουμε απλώς απομεινάρια μιας ζωής ή τα συντρίμμια της. Είναι και ο τρόπος που αργοσβήνει ένα ολόκληρο τοπόσημο κάτω από μία νέα ζωή που έχει μετακινήσει το κέντρο των δραστηριοτήτων και του ενδιαφέροντος μακριά από το ίδιο το κέντρο της πρωτεύουσας. Προς Θεού, καμία νοσταλγία και κανένας λυρισμός ελπίζουμε να μην εμπεριέχεται στις σκέψεις αυτού του σημειώματος. Ενας απλός προβληματισμός από έναν πρωινό περίπατο στα παραπάνω μέρη. Προβληματισμός μόνον για το πού αρθρώνεται το νέο κέντρο, με τι τρόπο οργανώνεται η νέα μεσαία τάξη, ποια είναι η νέα χωροταξία των νέων δυναμικών κοινωνικών στρωμάτων. Αυτό που λέμε ως νέα κοινωνική κινητικότητα το οποίο είναι και ένα μέρος της δημοκρατίας σε δέκα χρόνια από τώρα θα καταδείξει τα νέα της αποτελέσματα.
Ολα θα ‘ναι αλλιώς. Εκείνοι οι τρομεροί επαρχιώτες, οι επινοητικοί, οι δραστήριοι, οι αεικίνητοι κατάφεραν όχι απλώς να ζήσουν τις δικές τους οικογένειες αλλά και να στερεώσουν μία ολόκληρη κοινότητα γύρω από τις δικές τους δραστηριότητες και εργασίες. Παράλληλα, μεταβίβαζαν έναν ολόκληρο νέο λαϊκό πολιτισμό μέσα στα ήθη της πόλης. Και κάπως έτσι διαμορφώνονταν ακόμη και τα νέα πολιτισμικά είδη. Αυτή η ανάμειξη των επαρχιωτών που φτιάχνανε μικρομάγαζα στην Ομόνοια συγκροτούσε τη νέα γεωγραφία που με τη σειρά της έφτιαχνε τις νέες ταυτότητες. Καμία ωραιοποίηση και καμία εξιδανίκευση της δεκαετίας του ’70 ή του ’80 της Αθήνας ξαναλέμε. Συλλογισμός και αναστοχασμός μόνον με το παρόν σημείωμα πάνω στον τρόπο που εξελίσσεται η πόλη και που αλλάζουν οι δουλειές και οι προσανατολισμοί των ανθρώπων.
