Η φωνή μιας μητέρας σπάει εκεί όπου συνήθως σωπαίνει η κοινωνία: στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ευθύνη και την αγάπη. Η «Αννα», όπως κατά συνθήκη αποκαλείται, είναι μητέρα ανήλικου κατηγορουμένου για τρομοκρατία στην Ιταλία και συνέντευξή της φιλοξενεί η «Repubblica». Σ’ αυτή, η 50χρονη γυναίκα στέκεται μέσα στα συντρίμμια μιας πραγματικότητας που δεν είχε φανταστεί και ομολογεί: «Φταίω κι εγώ. Επρεπε να τσεκάρω τι έκανε στα σόσιαλ. Εκανα λάθος που τον εμπιστεύτηκα υπερβολικά».
Σε μια εποχή όπου η ευθύνη συχνά μετατίθεται αλλού – στο σχολείο, στο κράτος, στην κοινωνία, στο Διαδίκτυο –, η δική της παραδοχή μοιάζει σχεδόν βίαια ειλικρινής. Δεν είναι όμως απλή. Είναι η κραυγή ενός ανθρώπου που συνειδητοποιεί ότι ο κίνδυνος δεν ήρθε απ’ έξω, αλλά μεγάλωσε σιωπηλά μέσα στο ίδιο της το σπίτι, πίσω από μια κλειστή πόρτα και μπροστά από μια φωτεινή οθόνη.
Ο «Αντρέα», όπως επίσης κατά συνθήκη αποκαλείται, δεν ήταν περιθωριακός ούτε βίαιος, όπως τον περιγράφει η μητέρα του. «Μου είπε ότι έγραψε κάποια πολύ άσχημα πράγματα, μετά ότι προσποιούνταν πως ήταν ένας από “αυτούς” γιατί φοβόταν ότι θα τον έβλαπταν. Τον ρώτησα αν πραγματικά θα πυροβολούσε παιδιά (αφού κατηγορήθηκε ότι σχεδίαζε επίθεση σε σχολείο της Πεσκάρα). Μου είπε: “Μαμά, όχι, ποτέ. Ηταν απλώς περιέργεια”. Τον πιστεύω», λέει. Τώρα κατηγορείται ότι βυθίστηκε σ’ έναν κόσμο μίσους, βίας και ακραίων ιδεών.
Μια ομάδα που ονομαζόταν Libreria δημιουργήθηκε από τον ίδιο, που ανήρτησε εγχειρίδια κατασκευής βομβών, οδηγούς για αναρχικούς, ακόμη και κατευθύνσεις για τον σχεδιασμό πραξικοπήματος. Υστερα από έρευνα, το κινητό του κατασχέθηκε κι εκείνος μεταφέρθηκε στο σωφρονιστικό ίδρυμα ανηλίκων της Φλωρεντίας.
«Εμεινα άφωνη. Δεν το πιστεύω», ομολογεί η μητέρα. Προσθέτει ότι από τον Σεπτέμβριο το παιδί της φοιτά σε ένα λύκειο στην επαρχία της Περούτζια. Οι καθηγητές του της δίνουν συγχαρητήρια. Εχει ευρεία γενική παιδεία και τον ενδιαφέρουν η ιστορία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η πολιτική. Προσανατολίζεται προς τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες.
Αυτή η αντίφαση είναι που στοιχειώνει περισσότερο. Γιατί δεν επιτρέπει εύκολες απαντήσεις. Δεν υπάρχει ένα «προφανές σημάδι», ένα ξεκάθαρο προφίλ. Υπάρχει μόνο μια σταδιακή διολίσθηση, σχεδόν αόρατη, που περνά μέσα από την οθόνη ενός κινητού. Εκεί όπου η περιέργεια μπορεί να μετατραπεί σε εμπλοκή και η εμπλοκή σε παγίδα. Η μητέρα μιλάει για «περιέργεια». Και ίσως για τους εφήβους που δοκιμάζουν όρια, η ψηφιακή πραγματικότητα να μην είναι απλώς ένας χώρος έκφρασης, αλλά για κάποιους να εξελίσσεται σε μηχανισμό εγκλωβισμού.
Ο «Αντρέα», σύμφωνα με τη μητέρα του, φοβόταν να φύγει. Φοβόταν τις συνέπειες, τους «άλλους», το ίδιο το περιβάλλον στο οποίο είχε εισχωρήσει. Ενα παιδί που είχε βιώσει εκφοβισμό, που κουβαλούσε πληγές – όταν οι γονείς του χώρισαν, εκείνος με τη μητέρα του έφυγαν από την Πεσκάρα, τον τόπο καταγωγής τους, για την Περούτζια προκειμένου να κάνουν μια νέα αρχή. Το διαζύγιο προέκυψε ύστερα από περιστατικά κακοποίησης. Αναφέρεται ότι ο «Αντρέα» εξέφρασε μίσος προς τις γυναίκες.
Τώρα η μητέρα αποδέχεται την ευθύνη και κατηγορεί τον εαυτό της γιατί δεν έλεγξε το πώς το παιδί της χρησιμοποιούσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Τον ρωτούσα τι έκανε και τον εμπιστευόμουν… Οταν κλεινόταν στο δωμάτιό του με το κινητό, προσπαθούσα να μάθω τι κάνει. Θύμωνε, λέγοντάς μου ότι παρακολουθούσε βίντεο και τον διέκοπτα». Σε ερώτηση αν εκείνος τώρα έχει μετανιώσει, η μητέρα απαντά: «Μου είπε πως ναι, και ότι τους τελευταίους μήνες ζούσε με φόβο γιατί είχε συνειδητοποιήσει ότι είχε μπλέξει… Χωρίσαμε σήμερα κοιτάζοντας ο ένας τον άλλο στα μάτια. Ελπίζω αυτός ο εφιάλτης να τελειώσει σύντομα».
