Χρονιά – ορόσημο για την ευρωπαϊκή αυτοκίνηση αναμένεται να είναι το 2026! Για πρώτη φορά, στόλοι από πλήρως αυτόνομα ταξί, χωρίς οδηγό πίσω από το τιμόνι, αναμένεται να κυκλοφορήσουν σε μεγάλες πόλεις της Γηραιάς Ηπείρου, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από τις πιλοτικές δοκιμές στη σταδιακή εμπορική αξιοποίηση!
Η εικόνα ενός αυτοκινήτου που θα φτάνει στο πεζοδρόμιο χωρίς κανέναν στο τιμόνι σύντομα δεν θα θυμίζει σκηνή επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια νέα πραγματικότητα στις ευρωπαϊκές πόλεις!
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα έρθουν τα αυτοκινούμενα οχήματα ή τα λεγόμενα ρομποταξί, αλλά ποια πόλη θα τα υποδεχθεί πρώτη και με ποιους όρους.
Λονδίνο, Μαδρίτη, Μόναχο
Το Λονδίνο εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές της πρωτιάς. Η Waymo, θυγατρική της Alphabet, έχει ανακοινώσει πιλοτικό πρόγραμμα ρομποταξί στη βρετανική πρωτεύουσα, αρχικά με οδηγούς ασφαλείας για χαρτογράφηση και συλλογή δεδομένων. Η πλήρης εμπορική λειτουργία χωρίς οδηγό τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθούν οι αναγκαίες νομοθετικές προσαρμογές από τη βρετανική κυβέρνηση.
Την ίδια στιγμή, η Uber σχεδιάζει την ανάπτυξη αυτόνομων οχημάτων στη Μαδρίτη έως το τέλος του 2026, φιλοδοξώντας να καταστήσει την ισπανική πρωτεύουσα μία από τις πρώτες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις με ταξί χωρίς οδηγό σε κανονική λειτουργία. Παράλληλα, στο Μόναχο, η συνεργασία της Uber με τη Momenta προετοιμάζει δοκιμές αυτοκινούμενων οχημάτων επιπέδου 4, σε μια χώρα με ισχυρή αυτοκινητοβιομηχανική παράδοση και σχετικά ώριμο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Στο παιχνίδι μπαίνει και η Lyft, η οποία σε συνεργασία με την κινεζική Baidu σχεδιάζει την ανάπτυξη στόλου αυτόνομων ηλεκτρικών ταξί RT6 (Apollo Go) σε Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο. Το εγχείρημα, που επίσης τοποθετείται χρονικά στο 2026, τελεί υπό την αίρεση των εγκρίσεων από τις εθνικές ρυθμιστικές Αρχές. Πρόκειται για ένα υβριδικό μοντέλο, όπου αυτόνομα και συμβατικά οχήματα θα συνυπάρχουν στην ίδια πλατφόρμα.
Από ευρωπαϊκής πλευράς, η Volkswagen, μέσω της θυγατρικής της MOIA, ετοιμάζει την έκδοση παραγωγής του ID. Buzz AD, ενός ηλεκτρικού van με τεχνολογία αυτόνομης οδήγησης επιπέδου 4. Το όχημα φέρει 27 αισθητήρες – κάμερες, LiDAR και ραντάρ – και απευθύνεται σε επαγγελματίες μεταφορείς, τουριστικές επιχειρήσεις και εταιρείες ταξί.
Τι αλλάζει
Η βασική διαφορά είναι προφανής: η απουσία οδηγού! Τα αυτόνομα ταξί λειτουργούν μέσω εφαρμογής, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση κατά τη διάρκεια της διαδρομής, σε προκαθορισμένες γεωγραφικές ζώνες. Αντίθετα, τα παραδοσιακά ταξί βασίζονται αποκλειστικά στην κρίση, την εμπειρία και την ευθύνη του επαγγελματία οδηγού.
Σε τεχνολογικό επίπεδο, τα οχήματα επιπέδου 4 διαθέτουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επεξεργάζονται σε πραγματικό χρόνο δεδομένα από πολλαπλούς αισθητήρες. Μπορούν να εντοπίζουν πεζούς, ποδηλάτες, φανάρια, σήμανση και να λαμβάνουν αποφάσεις σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Οι υποστηρικτές τους επισημαίνουν ότι «δεν κουράζονται, δεν αποσπάται η προσοχή τους και δεν οδηγούν υπό την επήρεια αλκοόλ», άρα δυνητικώς μειώνουν τα ανθρώπινα λάθη που ευθύνονται για μεγάλο ποσοστό τροχαίων ατυχημάτων.
Ωστόσο, η τεχνολογία δεν είναι αλάνθαστη. Τα αυτόνομα οχήματα λειτουργούν, τουλάχιστον στην αρχική φάση, σε συγκεκριμένες και χαρτογραφημένες περιοχές (geofencing) και συχνά υπό καλές καιρικές συνθήκες. Η μετάβαση σε πλήρη αυτονομία και σε κάθε πιθανό σενάριο – ακραία καιρικά φαινόμενα, απρόβλεπτη ανθρώπινη συμπεριφορά, σύνθετοι κόμβοι – παραμένει τεχνική και νομική πρόκληση.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και την Κίνα, όπου η ανάπτυξη προχωράει με ταχύτερους ρυθμούς, η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό. Τα 27 διαφορετικά νομικά πλαίσια των κρατών – μελών δημιουργούν ένα περίπλοκο μωσαϊκό κανόνων, εγκρίσεων και πιστοποιήσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ασφάλεια, η κυβερνοπροστασία και η προστασία προσωπικών δεδομένων.
Οι εθνικές Αρχές καλούνται να απαντήσουν σε κρίσιμα ερωτήματα: Ποιος θα φέρει την ευθύνη σε περίπτωση ατυχήματος; Ο κατασκευαστής, ο πάροχος λογισμικού ή η εταιρεία διαχείρισης του στόλου; Πώς θα διασφαλίζεται ότι τα συστήματα αυτονομίας δεν θα αποτελέσουν στόχο κυβερνοεπιθέσεων; Και πώς θα προστατευτούν οι θέσεις εργασίας σε έναν κλάδο που απασχολεί χιλιάδες επαγγελματίες οδηγούς;
Τι γίνεται στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, σε ό,τι αφορά την αυτοματοποιημένη οδήγηση τουλάχιστον σε ερευνητικό επίπεδο, το αύριο έχει ήδη ξεκινήσει.
Πίσω από τις εξελίξεις που προετοιμάζουν την έλευση των αυτόνομων οχημάτων στην Ευρώπη, ελληνικές επιστημονικές ομάδες συμμετέχουν ενεργά – και μάλιστα σε ρόλο συντονιστή.
Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Συστημάτων Επικοινωνίας και Υπολογιστών (το ΕΠΙΣΕΥ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ). Το Ινστιτούτο δεν περιορίζεται σε θεωρητικές μελέτες ή σε προσομοιώσεις εργαστηρίου. Αντίθετα, συντονίζει και υλοποιεί μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκά έργα που δοκιμάζουν την αυτοματοποιημένη οδήγηση σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας.
Οπως επισημαίνει ο δρ Αγγελος Αμδίτης, επιστημονικός συντονιστής του έργου και διευθυντής Ερευνας και Ανάπτυξης του ΕΠΙΣΕΥ, η πρόκληση σήμερα δεν είναι αποκλειστικά τεχνολογική. «Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από το θεσμικό πλαίσιο» τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι η ασφαλής ένταξη των συστημάτων στην κυκλοφορία απαιτεί σαφείς κανόνες, κατανομή ευθυνών και κοινωνική αποδοχή.
Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά σενάρια δοκιμών πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Ουλμ της Νοτιοδυτικής Γερμανίας, με τη συμμετοχή ελλήνων επιστημόνων. Συγκεκριμένα, σε έναν προαστιακό δρόμο, μια λωρίδα κυκλοφορίας είχε μπλοκαριστεί από ακινητοποιημένο όχημα – μια κατάσταση γνώριμη σε κάθε οδηγό.
Αντί για τον συνηθισμένο αυτοσχεδιασμό και τον κίνδυνο αιφνιδιασμών, τα οχήματα «επικοινώνησαν» μεταξύ τους ψηφιακά. Μέσω ανταλλαγής δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, το όχημα που κινούνταν στην ελεύθερη λωρίδα παραχώρησε προτεραιότητα σε εκείνο που έπρεπε να προσπεράσει το εμπόδιο. Παράλληλα, ποδηλάτες και άλλοι ευάλωτοι χρήστες του δρόμου ενσωματώθηκαν στο σύστημα πληροφόρησης, ώστε οι ελιγμοί να γίνουν με ασφάλεια.
Οι δοκιμές κατέδειξαν ότι ακόμη και με περιορισμένο αριθμό συνδεδεμένων χρηστών, η ενίσχυση από «έξυπνη» υποδομή – αισθητήρες δρόμου, μονάδες επικοινωνίας, δίκτυα χαμηλής καθυστέρησης – μπορεί να ρυθμίσει τη ροή της κυκλοφορίας συνεργατικά και αξιόπιστα. Το όφελος ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για τους ευάλωτους χρήστες, οι οποίοι εξακολουθούν να καταγράφουν δυσανάλογα υψηλά ποσοστά τραυματισμών στους ευρωπαϊκούς δρόμους.
Επανάσταση ή κοινωνική ένταση;
Η έλευση των ρομποταξί δεν είναι απλώς τεχνολογική εξέλιξη· είναι κοινωνική τομή. Ο παραδοσιακός κλάδος των ταξί βλέπει την αυτόνομη κινητικότητα ως πιθανή απειλή για την απασχόληση και τα εισοδήματά του. Δεν αποκλείονται αντιδράσεις και πιέσεις προς τις κυβερνήσεις για «αυστηρή ρύθμιση».
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του νέου μοντέλου μιλούν για πιο αποδοτικές μετακινήσεις, μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης μέσω βελτιστοποιημένης διαχείρισης στόλων και σταδιακή μετάβαση σε πιο «καθαρά» ηλεκτρικά οχήματα.
Το πιθανότερο σενάριο για τα πρώτα χρόνια είναι ένα υβριδικό μοντέλο: αυτόνομα και συμβατικά ταξί θα συνυπάρχουν, με τη μετάβαση να γίνεται σταδιακά και υπό στενή εποπτεία.
