Περί επιστολικής ψήφου

Ενώ το σύστημα της επιστολικής ψήφου εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες στην Ευρώπη, στην Ελλάδα απασχολεί τις πολιτικές συζητήσεις τελευταίως. Στις 24 Ιανουαρίου ψηφίστηκε από τους βουλευτές μόνο της κυβερνητικής πλειοψηφίας το μείζονος σημασίας νομοσχέδιο για την επιστολική ψήφο, για το οποίο η υπουργός Εσωτερικών ανέφερε ότι «έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό», ενώ ο Πρωθυπουργός έκανε λόγο για μια «ιστορική μεταρρύθμιση» που υλοποιεί τη δέσμευση του ιδίου και του κόμματός του προς τους απόδημους Ελληνες. Με την τελευταία νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης, επιχειρήθηκε μια ουσιαστική παρέμβαση στη σύνθεση του υφιστάμενου εκλογικού σώματος. Και τούτο αποδεικνύεται από την τροπολογία που κατατέθηκε την παραμονή της συζήτησης του νομοσχεδίου στην Ολομέλεια της Βουλής, με την οποία προβλεπόταν η επέκταση της δυνατότητας άσκησης του εκλογικού δικαιώματος μέσω της επιστολικής ψήφου και στις βουλευτικές εκλογές, δεδομένου ότι αρχικά αφορούσε μόνο τις ευρωεκλογές και τα δημοψηφίσματα.

Με μια πρώτη ανάγνωση, ενόψει του ψηφιακού μετασχηματισμού στον δημόσιο τομέα, η επιστολική ψήφος καταλήγει μέθοδος παρωχημένου χαρακτήρα. Ηδη, το παράδειγμα της ψηφοφορίας μέσω Διαδικτύου (i-Voting) στην Εσθονία αναδεικνύει, από το 2017 και εντεύθεν, τον ωφέλιμο χαρακτήρα της ψηφοφορίας μέσω Διαδικτύου, ως προς τη σύγκριση κόστους – αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, τόσο η επιστολική ψήφος όσο και η ψηφοφορία μέσω Διαδικτύου αναπόφευκτα γεννούν ερωτήματα συνταγματικότητας της διαδικασίας.

Η επιστολική ψήφος, με τις υπάρχουσες πελιδνές εγγυήσεις τήρησης των τεχνικών προδιαγραφών, εύκολα ολισθαίνει σε διακινδύνευση του αδιάβλητου των εκλογών, με τον κίνδυνο αλλοίωσης του εκλογικού αποτελέσματος μέσω της παρέμβασης ιδιωτικών εταιρειών ταχυδρομικών υπηρεσιών που θα συμβάλλονται με το υπουργείο Εσωτερικών, να είναι υπαρκτός. Μια τέτοια εμπλοκή στο πλαίσιο της εκλογικής διαδικασίας προμηνύεται επικίνδυνη, στο μέτρο που ο υπάλληλος μιας ιδιωτικής εταιρείας ταχυμεταφορών ταυτοποιεί τον εκλογέα που ασκεί το εκλογικό δικαίωμα μέσω της επιστολικής ψήφου, αρμοδιότητα την οποία στο εκλογικό τμήμα ασκεί ο περιβεβλημένος με όλες τις νόμιμες εγγυήσεις δικαστικός αντιπρόσωπος.

Συνάμα, η έλλειψη εγγυήσεων τήρησης της αρχής της μυστικότητας της εκλογικής διαδικασίας, με την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος να διενεργείται σε χώρο απομακρυσμένο από το εκλογικό τμήμα και άνευ διακρίβωσης των συνθηκών ψηφοφορίας, προκαλεί αμφιβολίες ως προς την τήρηση της ελευθερίας επιλογής. Το επιχείρημα του ούτως ή άλλως ενδεχόμενου παραβίασης της αρχής της μυστικότητας για κάθε εκλογέα, μέσω της a priori αθέμιτης παρέμβασης τρίτου (λ.χ. κατευθυνόμενη ψήφος ένεκα ψυχολογικής πίεσης) αμφισβητείται ενεργά, καθότι ο εκλογέας διατηρεί εντός των ειδικών διαχωρισμάτων ψηφοφορίας στο εκλογικό τμήμα την ελευθερία επιλογής, εγγυώμενη από τη δικαστική Αρχή.

Πέραν των τεχνικών ζητημάτων και ερωτημάτων αναφορικά με την εφαρμογή της επιστολικής ψήφου, τηρουμένων των θεμελιωδών αρχών της εκλογικής διαδικασίας (αμεσότητα, μυστικότητα, καθολικότητα και ταυτόχρονη διεξαγωγή της ψηφοφορίας σε ολόκληρη την Επικράτεια), προβληματισμό προκάλεσε η πρόταση επέκτασης της εφαρμογής της επιστολικής ψήφου και στις εθνικές εκλογές, αν και η εν λόγω τροπολογία (που αποτελούσε πρακτικά απόπειρα ουσιώδους τροποποίησης του εκλογικού νόμου) δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία των 2/3, κατά τα άρθρα 51 § 4 και 54 του Συντάγματος.

Ο Γεώργιος Θ. Ζώης είναι δρ Συνταγματικού Δικαίου ΕΚΠΑ