Κάθοδοι {LF}και αγγίγματα

Σε συνέχεια των «εικαστικομεταφραστικών» των προηγούμενων εβδομάδων, νομίζω ότι δεν είναι κακή ιδέα να ξεκαθαρίσω (όσο μπορώ) τα πράγματα αναφορικά με δύο ακόμα σκηνές από την Καινή Διαθήκη, τις οποίες επίσης συναντάμε αρκετά συχνά στη θρησκευτική εικονογραφία. Για αυτές τις σκηνές, δεν τίθεται θέμα ατυχούς μετάφρασης. Ωστόσο, είμαι σχεδόν βέβαιος ότι ουκ ολίγοι αναγνώστες θα έχουν κατά καιρούς αναρωτηθεί πόθεν ο σχετικά παράξενος τίτλος που τις συνοδεύει.

Η μια από αυτές τις σκηνές είναι «Η εις Αδου κάθοδος». Αυτό βέβαια που παραξενεύει είναι ο εκ πρώτης όψεως ασύντακτος τίτλος. Πρόκειται, λοιπόν, για ελλειπτικό (θα μπορούσαμε να πούμε) τύπο της φράσης «Η εις Αδου τόπον κάθοδος». Οσο για το τι αφορά, συνδέεται με την «κάθοδο» του Χριστού στον Αδη, κατά το σύντομο διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της ταφής Του και της Ανάστασης. Οι σχετικές αναφορές πάντως δεν προέρχονται τόσο από τα Ευαγγέλια, όσο και από την Α´ Επιστολή του Πέτρου, την Προς Εφεσίους Επιστολή του Παύλου (δ´ 9-10), καθώς και από την Αποκάλυψη του Ιωάννη (α´, 18-19).

Στην εν λόγω σκηνή λοιπόν, ο Ιησούς, λίγο πριν αναστηθεί, επισκέπτεται τον Αδη, «ελευθερώνοντας» τους εκεί παρεπιδημούντες από τα δεσμά τους. Αριστερά και δεξιά Του απεικονίζονται συνήθως ο Αδάμ και η Εύα σε προχωρημένη ηλικία (περνάνε τα άτιμα τα χρόνια, ακόμα και… στον Αδη), ενώ τη μορφή του Χριστού περιβάλλει σχεδόν πάντα τεράστιο αμυγδαλόσχημο φωτοστέφανο (mandorla), το οποίο και ρίχνει άπλετο φως σε όσα διαδραματίζονται.

Υπάρχει και μια άλλη σκηνή από την Καινή Διαθήκη, με (σχετικά) παράξενο τίτλο και αυτή, η οποία εκτυλίσσεται λίγο αργότερα, όταν πλέον ο Ιησούς έχει αναστηθεί. Πρόκειται για το λεγόμενο «Noli me tangere», ελληνιστί «Μη μου άπτου». Τη φράση αυτή ο αναστημένος Χριστός την απευθύνει στη Μαρία Μαγδαληνή, η οποία έχει βρει τον τάφο Του αδειανό, και μάλιστα προς στιγμήν νομίζει ότι ο άνδρας που έχει απέναντί της είναι ο κηπουρός. Στην προσπάθεια της Μαρίας να Τον ακουμπήσει ώστε να βεβαιωθεί ότι δεν είναι οπτασία, ο Ιησούς αντιδρά, απομακρυνόμενος ελαφρά και λέγοντάς της να μην Τον αγγίξει (Κατά Ιωάννην, κ´ 17-18). Η σκηνή μάλιστα αποδίδεται κατά κανόνα με τη Μαρία Μαγδαληνή γονατιστή, να προσπαθεί να ακουμπήσει τον αναστημένο Χριστό και Εκείνος να την αποφεύγει.

Επιδόρπιο

Εγραφα προ καιρού για την τεραστίων διαστάσεων νωπογραφία (1534-41) του Μιχαήλ Αγγέλου με θέμα την Εσχατη Κρίση/Δευτέρα Παρουσία, στην Καπέλα Σιστίνα. Αξίζει, νομίζω, να προσθέσω κάτι ακόμα αναφορικά με την πληθωρική (390 μορφές!) αυτή σύνθεση. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1564-65, σε εφαρμογή και των «αυστηρών» αποφάσεων της Συνόδου του Τριδέντου, ο πάπας Πίος Δ´ (1559-65) έδωσε εντολή στον αξιόλογο ζωγράφο της εποχής Ντανιέλε Ριτσαρέλι ή Ντανιέλε ντα Βολτέρα (1509-66) να ντύσει ορισμένες από τις γυμνές μορφές, καταδικασμένων και «μακάριων», που είχε ζωγραφίσει ο Μιχαήλ Αγγελος. Ετσι, ο Ντανιέλε πήρε το προσωνύμιο Il Braghettone (Ο Βρακωτής, θα λέγαμε).