Η «ειρήνευση» {LF}και η οπτική της Αριστεράς

Ο πρόεδρος Μακρόν, άνθρωπος βαθιάς καλλιέργειας και σπάνιος χειριστής του εννοιολογικού λόγου, δεν υποπίπτει σε λεκτικά ολισθήματα. Και αν αυτό ποτέ συμβεί, είναι τέτοια η γλωσσική του ικανότητα – και ο σχετικός αυτοθαυμασμός του για το θέμα, που ούτε οι άλλοι ούτε ο ίδιος θα αναγνώριζαν ποτέ ένα τέτοιο δικαίωμα στο λάθος. Ετσι η πρόσφατη αναφορά του στον κίνδυνο αποπολιτισμού της γαλλικής κοινωνίας έπειτα από πλήθος, μα διαφορετικής υφής, βίαιων γεγονότων που συνέβησαν στη Γαλλία είναι μια συνειδητή επιλογή. Στο εύλογο ερώτημα του αναγνώστη «γιατί χρειάζεται μια τέτοια διευκρίνιση» η απάντηση βρίσκεται στο πάθος των διαμαρτυρομένων στο οποίο οδήγησε αυτή η δήλωση και η ευρύτερη συσχέτιση της βίας με κάποια πολιτισμική κρίση. Η εμφανής αιτία της ενόχλησης είναι ότι η ορολογία αυτή έχει πρόσφατα χρησιμοποιηθεί σε καταγγελίες της ακραίας συντηρητικής Δεξιάς με τις οποίες στηλιτεύει εκείνα που καταγράφει ως παρακμή του γαλλικού μεγαλείου. Εχουμε βάσιμους λόγους όμως να πιστεύουμε, ότι αυτός ο εξ ευωνύμων σκανδαλισμός για τη μακρονική αναφορά στον κίνδυνο «αποπολιτισμού» έχει βαθύτερες ρίζες. Θα διακινδυνεύαμε μάλιστα να υποθέσουμε ότι η αντίδραση θα ήταν σφοδρή και χωρίς τις προϋπάρχουσες αναφορές. Ο λόγος έχει να κάνει με το πώς η αριστερή σκέψη παραδοσιακά κατανοεί τη βία, την παραβατικότητα, το έγκλημα και τις λεγόμενες αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Μπορούμε συνοπτικά να πούμε λοιπόν ότι σχεδόν σε όλες τις παραδόσεις της αριστερής προσέγγισης των κοινωνικών σχέσεων κατοικεί ένας σκληρός κοινωνικός ντετερμινισμός που ανάγει τη βία σε δύο σχεδόν αποκλειστικούς αιτιακούς παράγοντες. Η βία, και η όποια αντικοινωνικότητα, παράγονται λοιπόν είτε από τη διαφθορά της ανθρώπινης φύσης που παράγει η ίδια η κρατική εξουσία όταν επιβάλλεται πάνω στους ανθρώπους, είτε από τις οικονομικές ανισότητες. Ετσι η βία και οι «αντικοινωνικότητες» δεν εκκρεμεί να εξευγενιστούν ή να εκπολιτιστούν. Η βία και οι αντικοινωνικές συμπεριφορές είναι αποτέλεσμα του βιασμού μιας ευγενούς κοινωνικής φύσης του Ανθρώπου από τους μηχανισμούς που εξουσιάζουν τους ανθρώπους και που τους διαχωρίζουν με άνισο τρόπο. Η μακρονική αναφορά έχει όμως μίαν άλλη φιλοσοφική σκευή. Εκείνη που εμπνευσμένη από το έργο του μεγάλου κοινωνιολόγου Νόρμπερτ Ελίας βλέπει τον δυτικό πολιτισμό να μετασχηματίζεται από τον Μεσαίωνα μέχρι και τον 20ό αιώνα και από ένα πεδίο διάσπαρτης και ανεξέλεγκτης ιδιωτικοποιημένης βίας να μετατρέπεται σε μια σειρά κοινωνιών όπου η βία μονοπωλείται από το Κράτος. Με τη διαδικασία αυτή, η κοινωνία, είτε στο σύνολο είτε στις ατομικές της υποδιαιρέσεις της, ειρηνεύει σταδιακά. Η ευγένεια και οι ποικίλοι ιστορικοί κώδικες που την κρυσταλλώνουν είναι για παράδειγμα το ιστορικό τεκμήριο μιας βίας που συγκεντρώνεται αποκλειστικά στα χέρια της κεντρικής εξουσίας απαλλάσσοντας έτσι τους καθημερινούς ανθρώπους από τα πάθη της δύναμης και τη δυστυχία της αδυναμίας τους. Αυτό σίγουρα δεν είναι μια ακροδεξιά ανάγνωση της Ιστορίας μα απέχει πράγματι πολύ από την ιδεολογία των «ευγενών αγρίων», κάποιας «αυθεντικής ειρήνης» στην αφετηρία του κοινωνικού γίγνεσθαι και σε άλλες – ρουσωικής έμπνευσης – θεωρήσεις. Εκείνες που δεν δέχονται ότι ο εκπολιτισμός κατά κύριο είναι μια μακρά διαδικασία με την οποία η εξουσία απαγορεύει την ιδιωτική βία και επιβάλλει τη δημόσια (και εν πολλοίς συμβολική) επιβολή του Νόμου.

Ο Παναγής Παναγιωτόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών