Σταυροδρόμι χωρίς ψευδαισθήσεις

Στις επτά εβδομάδες που μένουν ως τις (πρώτες) εκλογές, το ελληνικό πολιτικό σύστημα και η ελληνική κοινωνία θα είχαν μια ευκαιρία να προσανατολιστούν από τα δευτερεύοντα ή μεμονωμένα ζητήματα σε αυτά που προωθούν το δημόσιο συμφέρον και να μετακινηθούν από την τοξικότητα στη συνεννόηση. Λέω «θα είχαν» γιατί οι πρώτες ενδείξεις δεν είναι ευοίωνες. Η απολύτως δημοκρατική αλλά μη χωνεμένη από έναν πολιτικό και κοινωνικό χώρο εναλλαγή στην εξουσία το 2019. Η ολίσθηση της κυβέρνησης στην αδιαφάνεια και τον κομματισμό κατά τους τελευταίους μήνες, που θόλωσε την ως τότε γενικά θετική εικόνα της. Η τραγωδία των Τεμπών που ήλθε να προστεθεί στο θεσμικό σκάνδαλο των υποκλοπών. Η συνειδητή, εκ μέρους της προηγούμενης ομάδας εξουσίας, επιλογή για παρεμπόδιση της κυβερνησιμότητας μέσω της απλής αναλογικής, που έφερε το φάσμα διπλών, και άρα εξ ορισμού πιο πολυπαραγοντικών και αβέβαιων, εκλογών. Ολα αυτά, προστιθέμενα στη διαμόρφωση των τάσεων του εκλογικού σώματος περισσότερο μέσω συναισθήματος και κουτσομπολιού παρά μέσω σκέψης και ζυγίσματος, προοιωνίζονται πόλωση, υψηλούς τόνους, προσωποποίηση και αγνόηση της ουσίας και των πραγματικών προκλήσεων.

Ωστόσο οι προκλήσεις είναι πολλές και ιδιαίτερα κρίσιμες ώστε να μπορέσουν να αγνοηθούν χωρίς βαρύ τίμημα. Από τη θέση της χώρας μας στον νέο παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων ως το (μικρό) παράθυρο ευκαιρίας με την Τουρκία. Από τη συνειδητοποίηση της ανάγκης βελτίωσης των δημόσιων αγαθών, υπηρεσιών και υποδομών ως τη (μεγάλη) ευκαιρία για αναμόρφωση του παραγωγικού μοντέλου. Από την αναγκαία αλλά διαρκώς αναβαλλόμενη – και από την απερχόμενη κυβέρνηση – προώθηση της αξιοκρατίας και της αποκομματικοποίησης ως την εκμετάλλευση φανερών και κρυμμένων δυνάμεων μιας κοινωνίας που, στη μεγάλη πλειοψηφία της, δεν ενέδωσε ούτε στις Σειρήνες του φανατισμού ούτε στη Σκύλλα της αδιαφορίας ούτε στη Χάρυβδη της γενικής απαξίωσης. Κόποι, θυσίες και, έστω ατελείς, αλλαγές, μαζί με μπόλικη εύνοια της τύχης, έχουν φέρει τη χώρα μας σε συγκριτικά θετική τροχιά και μάλιστα σε ένα διεθνές περιβάλλον σε μόνιμη περιδίνηση. Ομως οι κατακτήσεις είναι εύθραυστες και παραμονεύει σοβαρός κίνδυνος αν από το αίτημα βελτίωσης και αναμόρφωσης, τη θετική και με περιεχόμενο διαμαρτυρία απέναντι στα κακώς κείμενα διολισθήσουμε στον πειρασμό ή τη μανία αυτοκαταστροφής.

Η διεθνής πραγματικότητα εικονογραφεί και τις δυνατότητες και τους κινδύνους. Στο Ισραήλ, η επί δέκα εβδομάδες ειρηνική αντίσταση στην πλήρως αντιδημοκρατική προσπάθεια της κυβέρνησης Νετανιάχου να ποδηγετήσει τη Δικαιοσύνη, άρα να καταλύσει το κράτος δικαίου, έφερε, με την επικουρία σύσσωμης της διανόησης της χώρας και του ίδιου του Προέδρου της Δημοκρατίας, αποτέλεσμα. Στη Γαλλία, η εξίσου μακρά κι ακόμα πιο έντονη εναντίωση των συνδικάτων και ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας στην – «εκ των άνω» και με το ζόρι – μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού πήρε τη μορφή αποστροφής απέναντι σε έναν πρόεδρο που κατηγορείται ότι είναι «μορφωμένος, προνομιούχος και απρόσιτος» (κάτι θυμίζει αυτό). Τέτοια, όμως, αντίδραση οδηγεί σε πολλαπλή και σχεδόν αυτοκτονική τύφλωση: κλείνει την πόρτα γενικώς στις μεταρρυθμίσεις – και σε άλλες, καλύτερες μεταρρυθμίσεις στο μέλλον -, αδυνατίζει τη διεθνή δημοκρατική συμβολή του Μακρόν και ανοίγει την πόρτα στους ακραίους, δηλαδή στη Λεπέν. Στην Ελλάδα, με τις διαμαρτυρίες που ακολούθησαν τα Τέμπη, φλερτάραμε αλλά δεν υποκύψαμε στον πειρασμό της οργής για την οργή. Θα ήταν παραπάνω από κρίμα να υποκύψουμε την ώρα της επιλογής της κοινωνίας για το μέλλον της.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος