«Η λιτότητα και ο υπαινιγμός»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν ξαναδιαβάζοντας πριν λίγες μέρες τον «Λύκο της στέπας» του Εσσε. Στον κεντρικό ήρωα, που ταλαντεύεται μεταξύ της άγριας μοναξιάς και της συντροφιάς των ανθρώπων, αναγνώρισα τα τραγικά διλήμματα του εαυτού μου και της γενιάς μου.   

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα τα ορχηστρικά του Χατζιδάκι. Η μουσική του, πολύπτυχη και ευρηματική, κλείνει μέσα στις νότες της ένα ολόκληρο σύμπαν ψυχής: τον έρωτα, την αλήθεια, τη σάτιρα, την τραγικότητα, την παιδικότητα, το πλάτεμα του νου, αλλά και μια σπάνια των ημερών ευγένεια ήχου. O,τι καλύτερο για την αναγκαία ανάταση από την πεζή καθημερινότητα, πριν βουτηχτείς στα χαρτιά σου.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι τα συνεχή σβησίματα επί χάρτου, το πλήθος των τσαλακωμένων χαρτιών δίπλα σου και τα διαρκή delete στην οθόνη. Είναι αυτή η εναγώνια αίσθηση ότι το ποίημα δεν ολοκληρώνεται και ίσως δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ. Είσαι σίγουρος ότι κάτι λείπει ή περισσεύει, αλλά δεν μπορείς να το προσδιορίσεις εύκολα. Και συνεχίζεις τους πειραματισμούς.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν «Το Αξιον Εστί» του Ελύτη, γιατί περικλείει την ελληνικότητα σε όλες της τις διαστάσεις (πνευματική, ιστορική, ποιητική) και περιδιαβάζει με αποκαλυπτικό τρόπο το σήμερα· τα «Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή» του Ρίλκε, στην εξαιρετική μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη, για τις εύστοχες και πάντα επίκαιρες συμβουλές σ’ έναν νέο που ανοίγεται στον κόσμο τής (όχι μόνο ποιητικής) δημιουργίας· τα ποιήματα και τις επιστολές του Ρεμπώ, στην ποιητική μετάφραση του Στρατή Πασχάλη, γιατί αποτυπώνουν τη ρήξη του ατόμου με τον εαυτό του, με τον πιο πρωτοποριακό και πηγαίο τρόπο.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά κυρίως τη στιχουργική. Τα τελευταία χρόνια οι ποιητές λησμονούμε ότι η ποίηση δεν είναι μόνο τα βαθιά νοήματα και το «υψηλό» περιεχόμενο, αλλά και το παιχνίδισμα με τις λέξεις, οι ρυθμικές εναλλαγές και η υφολογική συνέπεια. Δεν έχει αξία μόνο τι λέμε άλλα και πώς.  

Η αυτοκριτική ξεκινάει από τον βαθμό λιτότητας των στίχων μου. Δύο είναι οι βασικές αρετές της ποίησης έναντι του πεζού λόγου: η λιτότητα και ο υπαινιγμός. Κάθε φορά που διαβάζω ποίημά μου, ελέγχω αυστηρά και σβήνω (με βαριά καρδιά, είναι η αλήθεια) ό,τι έχει ήδη ειπωθεί ή το έχω υπαινιχθεί αλλού. Βασανιστική πλην αναγκαία διαδικασία, για να αποστάξεις την ουσία της γραφής σου.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι: «Θα γυρίσει αλλού τις χαρακιές / Της παλάμης, η Μοίρα, σαν κλειδούχος / Μια στιγμή θα συγκατατεθεί ο Καιρός // Πώς αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι» (Ελύτης, «Το μονόγραμμα»). Με τέτοιους ιαματικούς στίχους πώς να μην ελπίζεις!

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι προ(σ)καλούμαστε να ζήσουμε και να δημιουργήσουμε σε μιαν ενδιαφέρουσα, ταχύρρευστη εποχή, όπου γενικώς η λογοτεχνία και ειδικότερα η ποίηση – τουλάχιστον στη μορφή που μας παραδόθηκε – φαίνεται ότι δεν αγγίζει πλέον πολλούς αναγνώστες. Το χρέος μας είναι διπλό: να μαρτυρήσουμε τι βλέπουμε στον αιώνα μας και να ανακαλύψουμε νέες οδούς επικοινωνίας με τον κόσμο, αφομοιώνοντας και το ψηφιακό πλαίσιο της εποχής μας.

Ο Γ. Δελιόπουλος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας. Είναι διδάκτορας Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ και φιλόλογος. Εχει γράψει θεατρικά έργα και έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές. Η νεότερη, με τίτλο «Αλιρρόη» (εκδόσεις ΑΩ), κυκλοφόρησε πρόσφατα. Από το 2021 είναι συνδιευθυντής του λογοτεχνικού περιοδικού καρυοθραύστις (εκδ. Ρώμη) και υπεύθυνος ύλης, αντίστοιχα, στο λογοτεχνικό περιοδικό σταφυλή (εκδ. Κουκκίδα)