Τέμπη, η επόμενη μέρα

Χθες, για προσωπικές μου δουλειές, κυκλοφόρησα αρκετά στο κέντρο. Μπαινοβγήκα σε ταξί, τράπεζες, εταιρείες, καταστήματα, κάθισα δύο φορές σε καφέ για κάποια ραντεβού. Παντού οι άνθρωποι ήταν κάπως. Σαν με κατεβασμένο κεφάλι, σαν με σφιγμένα χείλη, σαν με μουδιασμένες κινήσεις. Αυτή η αίσθηση του διάχυτου πένθους, αυτό που ζούμε σε κηδείες ακόμη και όχι πολύ κοντινών μας ανθρώπων. Αυτή η ανθρώπινη συστολή απέναντι σε μια μεγάλη τραγωδία.

Η αρχή έγινε από τον ταξιτζή της πρώτης διαδρομής. Ετσι όπως τον «έκοψα», μου φάνηκε τύπος από αυτούς που έχουν στη διαπασών αθλητικό ραδιοφωνικό σταθμό και το τηλέφωνό τους χτυπά με τον ήχο λαϊκού σουξέ ή με κάποια χιουμοριστική ατάκα. Το ραδιόφωνο ήταν κλειστό αλλά, ως προς το σουξέ, επαληθεύτηκα όταν χτύπησε το κινητό του. Εκείνος όμως ήταν κοφτός και απότομος. «Ασε με ρε φίλε. Δεν έχω όρεξη σήμερα». Και στάθηκε αυτό το τηλεφώνημα η αφορμή για να ανοίξει κουβέντα μαζί μου. «Να σκάσω είμαι από το πρωί. Είναι σαν να τα ξέρω αυτά τα παιδιά κυρία μου. Κάθε τόσο τα κατεβάζω στον σταθμό  Λαρίσης. Μπαίνουν εδώ μέσα και μπουμπουκιάζει το ταξί με τις κουβέντες και τα νιάτα τους. Νέοι άνθρωποι, φοιτητές και φοιτήτριες. Που πάνε με το βραδινό για να γλιτώσουν λίγα ευρώ. Αλίμονο στις μανάδες και τους πατεράδες τους τώρα».  

Στις τελευταίες λέξεις η φωνή του είχε σπάσει. Δεν έβλεπα τα μάτια του αλλά ήμουν σίγουρη πως θα ήταν βουρκωμένα. Και δεν άνοιξε την κουβέντα στη γνωστή συνθήκη του οδηγού ταξί που μιλάει επί παντός του επιστητού. Ο άνθρωπος, από αυτούς που αποκαλούμε, κάπως, ειρωνικά «Ελληναράδες», ήταν συντετριμμένος. Οπως και η νεαρή σερβιτόρα που μου έφερε, αργότερα, καφέ, όπως και οι άνθρωποι στην ουρά της τράπεζας, όπως και ο ταμίας στο γκισέ που χρειάστηκε να του επαναλάβω τρεις φορές τον αριθμό του τηλεφώνου μου και μου απολογήθηκε λέγοντας «Συγγνώμη, σήμερα, με αυτό που συνέβη, τα έχουμε χάσει». Βγαίνοντας στον δρόμο, βλέποντας ανθρώπους να περπατάνε σαν κάτι να τους βαραίνει τους ώμους, αναρωτήθηκα ότι αυτό ακριβώς σημαίνει «εθνικό πένθος». Πιο πολύ από τις μεσίστιες σημαίες.  

Ηταν ακόμη μια φορά που η πρόσληψη και η διαχείριση ενός τόσο τραγικού συμβάντος έγινε, στην πραγματική ζωή, πολύ πιο ουσιαστικά απ’ ό,τι στα μπουγαδόσχοινα της διαδικτυακής μπουγάδας. Εκεί όπου βγήκαν αμέσως τα πορίσματα, αποδόθηκαν οι ευθύνες, έγιναν οι αναλύσεις, έπεσε άπλετο φως σε όλες τις σκοτεινές πλευρές και «η βραδιά έκλεισε» κυρίως με Γιάννη Ρίτσο και το ποίημά του για τα νεκρά παιδιά που «δεν φεύγουν ποτέ από το σπίτι». Η πραγματικότητα της επόμενης μέρας όμως είναι οι μανάδες που τριγυρίζουν με τις φωτογραφίες των παιδιών τους στο χέρι τους και ρωτάνε αν τα έχει δει κάποιος. Τόσο πολλές ώρες μετά την τραγωδία που η λογική λέει ότι δεν υπάρχει περίπτωση να ζουν. Αυτό είναι ανώτερο από κάθε ποίηση. Ή μάλλον, είναι η πεμπτουσία, ο πυρήνας της ποίησης.

Αναγνωρίσεις

Την επόμενη μέρα, τις επόμενες μέρες μετά από κάθε τραγωδία τέτοιου μεγέθους, υπάρχει μεγαλύτερη οδύνη. Το αρχικό σοκ διαδέχεται η συνειδητοποίηση και οι ελπίδες αρχίζουν και μετράνε ανάποδα. Και όλο αυτό αποτυπώνεται στις φωτογραφίες και τα πλάνα των γονιών που εξακολουθούν να ψάχνουν τα παιδιά τους, να πιστεύουν ότι μπορεί να είναι ακόμη ζωντανά, έστω και διασωληνωμένα, ακόμη και όταν η πραγματικότητα τους ψιθυρίζει ότι δεν μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο.  

Διαβάζω σε εφημερίδες και σάιτ ότι οι σκηνές με τους γονείς που αναζητούν τα παιδιά τους θυμίζει αρχαία τραγωδία. Γιατί αρχαία; Γιατί δηλαδή ο «αρχαίος» πόνος είναι πιο τραγικός; Τι διαφορά έχει, πέρα από τον μύθο του, από τον σύγχρονο; Τι είναι η τραγική ειρωνεία; Οτι η υποκειμενική πραγματικότητα του ήρωα είναι εντελώς αντίθετη από τη συμπαντική. Αυτό που, για παράδειγμα, συμβαίνει στον «Οιδίποδα». Μα αυτό ακριβώς δεν συμβαίνει με τους γονείς που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι τα παιδιά τους μπορεί να είναι ζωντανά ενώ ήδη τους έχουν καλέσει για εξέταση DNA;