Σχεδιάζουμε για την επομένη των τουρκικών εκλογών;

Τι επιθυμούμε να προκύψει από τις προεδρικές εκλογές στην Τουρκία; Καλύτερα «ο διάβολος που γνωρίζεις» (the devil you know) υποστηρίζουν κάποιοι, οπότε η επανεκλογή Ερντογάν προτείνεται ως η προτιμότερη εξέλιξη για το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Αλλωστε ο κ. Κιλιτσντάρογλου, επικεφαλής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος και πιθανότερος αντίπαλος του κ. Ερντογάν, δεν δίστασε στο παρελθόν να υπερακοντίσει τον τούρκο πρόεδρο σε εθνικιστικές κορώνες εναντίον της Ελλάδας. Βεβαίως στο πρόσφατο πολιτικό μανιφέστο της τουρκικής Αντιπολίτευσης απουσιάζουν οι εθνικιστικές κορώνες του παρελθόντος. Αναδεικνύεται αντίθετα η ανάγκη αποκατάστασης των σχέσεων της Τουρκίας με τους γείτονές της (ειδικά στην Ανατολική Μεσόγειο όπου παραμένουν διαταραγμένες σχεδόν με όλα τα κράτη της περιοχής) και προτείνεται η υιοθέτηση μιας εξωτερικής πολιτικής που θα σέβεται το Διεθνές Δίκαιο, την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία των γειτονικών της χωρών, τηρώντας τις αρχές της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών μέσω της διπλωματίας και του διαλόγου. Ειδικά το Αιγαίο θα πρέπει να ιδωθεί ως χώρος ειρήνης και συνεργασίας, αν και επαναλαμβάνεται ο «τουρκικής αντίληψης» τρόπος διμερούς οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ με βάση την αρχή της ευθυδικίας, αντί της μεθόδου της μέσης γραμμής.

Σημαίνουν αυτές οι προεκλογικές θέσεις της τουρκικής Αντιπολίτευσης ότι σε ενδεχόμενη νίκη του υποψηφίου της στις προεδρικές εκλογές οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα θα εξομαλυνθούν άμεσα ή ότι πολύ περισσότερο θα δρομολογηθεί η επίλυση των διαφορών τους; Προφανώς όχι. Είναι όμως εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι στο προγραμματικό κείμενο της Αντιπολίτευσης κυριαρχεί η ανάγκη επαναφοράς της Τουρκίας σε μια «κανονικότητα» σχέσεων με τη Δύση (ΗΠΑ και ΕΕ), ακόμα και στην προοπτική αναζωογόνησης της ενταξιακής της προοπτικής. Το σημείο αυτό αξίζει ιδιαίτερης προσοχής καθώς μπορεί – σε περίπτωση νίκης του υποψηφίου της Αντιπολίτευσης – να προσφέρει στην Ελλάδα μια «μόχλευση» που της έχει στερήσει η πολιτική του κ. Ερντογάν.

Πράγματι, χωρίς να εγκαταλείπεται η λογική μια αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής στο προγραμματικό κείμενο αποδοκιμάζονται οι «επαμφοτερίζουσες» επιλογές του κ. Ερντογάν που έχουν οδηγήσει σε ρήξη με τη Δύση. Η αποκατάσταση των σχέσεων τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με την Ευρώπη αναδεικνύεται έτσι ως αδήριτη ανάγκη επαναφοράς της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στις κεμαλικές της «σταθερές» προκειμένου να προληφθεί η απομόνωση της Τουρκίας.

Ομως η αποκατάσταση των σχέσεων της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, σε συνδυασμό μάλιστα με την «επιστροφή» των ΗΠΑ στα τεκταινόμενα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με συνέχιση της προκλητικής και αναθεωρητικής της συμπεριφοράς απέναντι σε μια σύμμαχο στο ΝΑΤΟ και με σημαίνοντα μάλιστα ρόλο στη – «made in USA» – σταθερότητα στην περιοχή. Πολύ περισσότερο, η αποκατάσταση ή/και ενίσχυση των σχέσεων της Τουρκίας με την ΕΕ θα «περάσει» υποχρεωτικά από την Ελλάδα, προσφέροντας έτσι μεγάλες δυνατότητες διαμόρφωσης της μελλοντικής ευρωτουρκικής ατζέντας με τρόπο που θα προωθεί τα ελληνικά συμφέροντα.

Ποιος είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός της Ελλάδας όσον αφορά το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας σε μια κανονικότητα σχέσεων με τη Δύση; Τι θα συνεπάγεται μια τέτοια εξέλιξη όχι μόνον σε σχέση με ενδεχόμενες πιέσεις, κυρίως των ΗΠΑ, προς την Ελλάδα προκειμένου να «διευκολυνθεί» η πολυαναμενόμενη επιστροφή της Τουρκίας, αλλά κυρίως σε σχέση με τις διανοιγόμενες ευκαιρίες προώθησης των ελληνικών συμφερόντων; Να προβληματιστούμε και να σχεδιάσουμε σήμερα, όχι μετά τις τουρκικές εκλογές. «Οι καιροί ου μενετοί»!

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)