Ιστορίες για τον Δημήτρη Μητροπάνο

Το άστρο του ξεκινούσε τη δική του διαδρομή, όταν στο στερέωμα του λαϊκού τραγουδιού ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης απομακρυνόταν από τη θεοδωρακική μυθολογία και ο Στέλιος Καζαντζίδης έμενε πιστός στην εθελούσια έξοδο από τη νύχτα. Σε κάποια συνέντευξή του μάλιστα ο Δημήτρης Μητροπάνος, που έβρισκε τον βηματισμό του δίπλα στους Νταλάρα, Μητσιά και Πάριο, εξομολογήθηκε τον «θυμό» του επειδή ο πολικός αστέρας τους είχε αφήσει «ορφανούς». Ηθελε τον Καζαντζίδη επάνω στη σκηνή, έλεγε, όχι απομονωμένο στη μοναξιά του. Ποτέ πάντως δεν ξέχασε τη φωνή που τον καταδυνάστευε όσο ο ίδιος συνεχώς ανερχόταν στη δύσκολη περιοχή ανάμεσα στον μοναχικό Στέλιο και τον μοναδικό Στράτο.

Μετά τη σφραγίδα Ζαμπέτα στο ξεκίνημά του με τον καιρό θα κάνει «δικά του» τα τραγούδια διαφορετικών συνθετών – από τον «Αγιο Φεβρουάριο» του Δήμου Μούτση και τα «Σκόρπια λαϊκά» του Καλδάρα έως τα «Συναξάρια» του Χατζηνάσιου και τα «Πικροσάββατα» του Μίκη Θεοδωράκη. Το ηχόχρωμα, που άλλοτε πρέπει να ακούγεται σαν εφηβικό παράπονο, άλλοτε σαν φάλτσα ροκιά και άλλοτε να ανεβαίνει από τα έγκατα της λαϊκής εκκίνησής του, ήρθε για να μείνει. Ταυτίστηκε με τουλάχιστον μία μαζική στιγμή στη νυχτερινή διασκέδαση, γεγονός που επηρέασε αναπόφευκτα το ρεπερτόριό του και τη σύνδεση με όσους έπιναν νερό στο όνομά του. Από ένα σημείο κι έπειτα ο Μητροπάνος πρόλαβε και ανέπτυξε ένα είδος προσωπικής μυθολογίας, ανάλογο με τα ιερά τέρατα που άκουγε όταν εκείνος ξεκινούσε στο τραγούδι. Τα διαχρονικά σουξέ με τον Τάκη Μουσαφίρη και τον Σπύρο Παπαβασιλείου, η δεύτερη καριέρα με τα άλμπουμ του Μάριου Τόκα («Η εθνική μας μοναξιά», «Παρέα μ’ έναν ήλιο») και η μεγάλη στροφή «Στου αιώνα την παράγκα» με τον Θάνο Μικρούτσικο ξεδίπλωσαν τα διαφορετικά πρόσωπά του. Ο Μητροπάνος μεταμορφωνόταν συμβολίζοντας την ασφάλεια του λαϊκού ήχου για τις νεότερες γενιές (συνεργασίες με Νίκο Πορτοκάλογλου, Λάκη Παπαδόπουλο, Βασίλη Παπακωνσταντίνου και νεότερους ερμηνευτές), αντέχοντας τα νέα ήθη και αργότερα την «ξηρασία» της ελληνικής δισκογραφίας, ακόμα και τη φυσιολογική απόσταση από το κοινό λόγω της ασθένειας. Η ζεϊμπεκιά του πριν απ’  το τελευταίο ρεφρέν της «Ρόζας» έγινε στιγμή αποθέωσης μέσα στα κέντρα και στιγμιότυπο που συμπύκνωνε τη στάση του μέσα στο τραγούδι. Ορθιος, κλειστά τα μάτια, ανέκφραστος τις περισσότερες στιγμές, το χέρι χτυπάει ελαφρά το πόδι, ο δείκτης σηκώνεται πιάνοντας το καλώδιο του μικροφώνου, μια πρώτη κάμψη του κορμού. Ο Μητροπάνος ήταν η διαφορά σε σχέση με τους επιγόνους του στο ελαφρολαϊκό τραγούδι. Η διαφορά που έχει το κλασικό μαύρο σακάκι από το κροκοδειλέ σμόκιν.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ

Ηλίας Μπενέτος

μουσικός παραγωγός

Μετά την κηδεία του Στράτου Διονυσίου

Επιστρέφοντας από την κηδεία του Στράτου Διονυσίου τον Μάιο του 1990, ήμασταν αποσβολωμένοι από αυτό που είχαμε βιώσει. Ο κόσμος ήταν τόσος που δεν μας επέτρεψε να πλησιάσουμε στην εκκλησία του Α’ Νεκροταφείου και στο μνήμα. Καθίσαμε στη γωνία της οδού Αναπαύσεως με τον περίβολο του νεκροταφείου. Ισως ήταν και καλύτερα γιατί αυτό που ακούγαμε ήταν τα σχόλια του κόσμου σχετικά με την αναχώρηση του μέγιστου λαϊκού τραγουδιστή. Εκείνο που εισπράξαμε ήταν πως ανάμεσα στα πολλά τραγούδια που ακούστηκαν ως εξόδιος ακολουθία αυτό το οποίο έπαιξε σημαντικό ρόλο ήταν το «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου». Ηταν ένα κομμάτι που τραγουδούσε στα προγράμματά του ο Δημήτρης, όπως και το «Δεν θα ξαναγαπήσω» που είχε πει ο Στέλιος Καζαντζίδης, τον οποίο επίσης αγαπούσε.

Μπήκαμε λοιπόν στο αυτοκίνητο το οποίο είχα παρκάρει λίγο πιο κάτω και στον δρόμο δεν μιλούσαμε. Θυμάμαι ότι ο Δημήτρης καθόταν στη θέση του συνοδηγού σταυροπόδι, γυρισμένος προς την πλευρά μου καθώς οδηγούσα. Κάπου κοντά στη Μιχαλακοπούλου, αρχίσαμε μια κουβέντα. Συνεργαζόμασταν ήδη μία τριετία. Του είπα λοιπόν ότι μετά από αυτό που είδαμε και ακούσαμε, και τη συγκίνηση του κόσμου που αισθανθήκαμε, η οποία συνόδευε τον μέγιστο όπως είπα Διονυσίου, μήπως θα πρεπε να ξεφύγει – και να ξεφύγουμε συνολικότερα – από το να είμαστε ανταγωνιστές ενός τραγουδιού καθημερινότητας. Να ψάξουμε να βρούμε τραγούδια τα οποία θα έχουν ένα άλλο ειδικό βάρος. Διότι οι επιτυχίες του Στράτου Διονυσίου ήταν πολλές και τεράστιες, όμως ο κόσμος διάλεξε να τον συνοδεύσει στην αναχώρησή του με ένα κλασικό, διαχρονικό τραγούδι όπως το «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου». Αναρωτήθηκα μήπως θα έπρεπε να ετοιμάσουμε αυτό το διαχρονικό τραγούδι που θα συντροφεύει την αναχώρησή μας από το εγκόσμια. Και νομίζω ότι η υπόσχεση αυτή που δώσαμε στο αυτοκίνητό του υλοποιήθηκε τα επόμενα χρόνια. Αρχίζοντας από τη συνεργασία με τον Μάριο Τόκα, περνώντας στον Γιάννη Σπανό, ξανά στον Τόκα – με τον δίσκο «Παρέα μ’ έναν ήλιο» μετά από την «Εθνική μοναξιά», έπειτα στον Θάνο Μικρούτσικο με το «Στου αιώνα την παράγκα». Μέσα από αυτή τη διαδρομή ο Μητροπάνος έγινε πιο επιλεκτικός, ένας λόγιος λαϊκός ήρωας μέσα από αυτά τα τραγούδια.

Μανώλης Μητσιάς

ερμηνευτής

«Χειροκροτούσε τους συναδέλφους του»

Είναι σχεδόν παράλληλες οι διαδρομές μας με τον Δημήτρη Μητροπάνο. Εκείνος βγήκε λίγο πριν από εμένα στο τραγούδι. Πρώτη φορά τον συνάντησα στην μπουάτ όπου τραγουδούσα στην Πλάκα. Εκείνος είχε έρθει να με ακούσει. Είχαμε μια ζεστή σχέση και την καλύτερη απ’ όλες όσες έχω κάνει στον χώρο μας. Πέρα από το γεγονός ότι ήταν ένας σπουδαίος ερμηνευτής, υπήρξε και υπέροχος άνθρωπος. Αυθεντικός, ειλικρινής, αριστοκρατικός και γενναιόδωρος. Δεν εξέφρασε ποτέ ζήλια και μεμψιμοιρία. Δεν φθονούσε την επιτυχία των άλλων. Ηταν χορτάτος. Η πρώτη μας συνεργασία ήταν στα «Δειλινά» το 1977. Ημασταν πολλοί τραγουδιστές σε εκείνο το σχήμα: ο Δημήτρης, η Ελπίδα, ο Χάρρυ Κλυνν, η Αννα Βίσση, η Τάνια Τσανακλίδου κι εγώ. Εκείνη την εποχή μάλιστα καθιερώσαμε ένα νέο ωράριο για τα νυχτερινά μαγαζιά, τα περισσότερα από τα οποία ξεκινούσαν αργά. Εμείς αρχίζαμε στις 10.30 και τελειώναμε στη μία μετά τα μεσάνυχτα. Τότε είχα κυκλοφορήσει την «Ελευσίνα» – φωνάζανε από κάτω «κι άλλο, κι άλλο» και φώναζε κι αυτός μαζί με το κοινό. Ηταν ένας άνθρωπος που είχε πολύ χιούμορ. Συνεργαστήκαμε πάρα πολλές φορές και έζησα τη μεγαλοσύνη του. Είναι σημαντικό να σε χειροκροτεί ο συνάδελφός σου. Αυτό ήταν ένα από τα πολλά ευγενικά χαρακτηριστικά του Δημήτρη. Σπουδαίος άνθρωπος, άψογος συνεργάτης, πάντα δίπλα στους φίλους του για ό,τι χρειαζόταν.

Θυμάμαι άλλη μια φορά που είχαμε πάει στην Κατερίνη μαζί με τον Χάρρυ Κλυνν και τον Δημήτρη για να εμφανιστούμε και τότε μόλις είχα κυκλοφορήσει τον «Τρελό» του Ακη Πάνου. Αναγκάστηκα να το πω 20 φορές και μου λέει ο Δημήτρης: «Δεν χρειάζεται να λες άλλο τραγούδι, αυτό φτάνει». Ηταν ένας ξεχωριστός άνθρωπος που μου συμπαραστάθηκε σε δύσκολες στιγμές της ζωής μου, όπως φυσικά κι εγώ. Ενιωθα σαν να ήταν αδελφός μου. Ενιωσα άνεση και σιγουριά δίπλα του. Τον ενδιέφερε η καλή συνεργασία, να είμαστε αγαπημένοι και τίποτε άλλο. Γι’ αυτό και μου έχει μείνει άλλη μια εικόνα στο μυαλό μου. Επιστρέφαμε με το αυτοκίνητο από εμφανίσεις στη Βόρεια Ελλάδα. Μας είχαν πει ότι σε ένα χωριό κοντά στα Τέμπη έχει καλό κρασί. Αποφασίζουμε με τον Δημήτρη να κάνουμε μια στάση για να αγοράσουμε. Κατεβήκαμε για να πάρουμε κρασί και κάτσαμε εκεί μέχρι το βράδυ και πίναμε. Λάτρεψα πολύ το πάθος με το οποίο ερμήνευε ο Δημήτρης. Αγαπούσα πολλά τραγούδια του και ξεχώριζα τον «Αγιο Φεβρουάριο» και εκείνος από τα δικά μου την «Ελευσίνα».

Γιώργος Μεράντζας

ερμηνευτής

«Η γνωριμία στο κελί του Πειθαρχείου»

Είχαμε βρεθεί στο κελί του Πειθαρχείου όταν ήμουν αρχηγός σε άρμα. Στο ίδιο στρατόπεδο ήταν και οι μουλαράδες. Εστελναν τους αριστερούς εκεί για τιμωρία, στη φροντίδα δηλαδή των αλόγων. Εγώ ήμουν σε παράνομη οργάνωση στην Αθήνα αλλά δεν το γνώριζαν, εν αντιθέσει με τον Δημήτρη που λόγω του πατέρα του τα πολιτικά του φρονήματα ήταν γνωστά. Γνωστά όμως έγιναν και τα δικά μου, διότι τότε είχα μια κοπέλα που σπούδαζε στην Αγγλία και μου έστελνε γράμματα. Δεν υπολόγισε όμως ότι τα γράμματα τα άνοιγαν πριν μου τα δώσουν και πήραν στο στρατόπεδο τις πληροφορίες που ήθελαν. Ετσι βρέθηκα στο κελί του Πειθαρχείου. Παραμονές Πάσχα, το 1970, τον συνάντησα στο ίδιο κελί του Πειθαρχείου όπου ήμασταν τιμωρημένοι. Ηταν ήδη γνωστός ο Δημήτρης, γιατί είχε ηχογραφήσει την «Κυρα-Φροσύνη» (Αλή Πασάς). Μετά από 20 ημέρες μάς έβγαλαν από το κελί. Κάναμε προετοιμασία για τη γιορτή του Πάσχα και ο Δημήτρης θα πήγαινε να τραγουδήσει στη Λέσχη Αξιωματικών. Εγώ ήμουν υπεύθυνος ορχήστρας και σκέφτηκα να κάνω πρόβα το «Πατρίδα ζητάμε για τους ταπεινωμένους» από τον δίσκο του Γιάννη Γλέζου «Εμιλιάνο Ζαπάτα» (σ.σ.: πρώτη εκτέλεση Γιάννης Πουλόπουλος). Οταν το είπα στον Μητροπάνο, μου λέει: «Είσαι τρελός; Θα σε καθαρίσουν». Τον καθησύχασα λέγοντάς του ότι είναι τραγούδια που έχουν ήδη κυκλοφορήσει – εν μέσω δικτατορίας. Ηρθε να παρακολουθήσει το γλέντι και κάθισε σε μια άκρη. Τα μεγάφωνα ήταν τόσο χάλια – κάτι βραχνές κόρνες -, οπότε εγώ τα έπαιξα τα τραγούδια. Ηρθε η κόρη του στρατηγού, με αγκάλιασε και με φίλησε – δεν καταλάβαινε τι έλεγαν τα τραγούδια. Το παρακολουθούσε όλο αυτό ο Μητροπάνος και δεν το πίστευε. Το βράδυ με πήρε στη Λέσχη Αξιωματικών που τραγουδούσε εκείνος και φάγαμε κυριλέ. Την επόμενη εβδομάδα πήγαμε στη Θεσσαλονίκη για να παρακολουθήσουμε έναν αγώνα ΠΑΟΚ – Ολυμπιακός. Ηταν κολλητός του φίλος ο Κούδας, βγήκαμε, φάγαμε, ήπιαμε και το βράδυ πήγαμε στο γήπεδο για να δούμε τον αγώνα. Μετά γίναμε κολλητοί φίλοι. Ηταν μια σχέση ζωής. Μια φιλία που γεννήθηκε σε ένα κελί πειθαρχείου και κράτησε για πάντα. Η τελευταία φορά που τον είδα, αγκαλιαστήκαμε και φιληθήκαμε ήταν λίγο πριν αρρωστήσει σε μια συναυλία που έδωσε στο Θέατρο Βράχων.