Κόλιν Πάουελ: ο Ατελής Πατριώτης

Το 2019, ο αμερικανός καθηγητής Τζέφρι Τζ. Μάθιους εξέδωσε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα βιογραφία του Κόλιν Πάουελ. Ο τίτλος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προκλητικός, αλλά έχει μια πραγματική δόση αλήθειας. Τέλειος πατριώτης δεν υπάρχει. Τον συναντάμε μόνο στην εποχή του εθνικού ρομαντισμού ή, δυστυχώς, ως καρικατούρα από ανθρώπους που θέλουν να καπηλευτούν την αγάπη για την πατρίδα. Ο Πάουελ όμως ήταν πατριώτης. Αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην υπηρεσία των ΗΠΑ και ειδικότερα στον τομέα της εθνικής ασφάλειας. Διακεκριμένος στρατιωτικός, στρατηγός που έφτασε στα ανώτατα αξιώματα ως διοικητής των Επιτελείων, σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας και τελικά υπουργός Εξωτερικών. Από το Βιετνάμ μέχρι το Αφγανιστάν και δύο φορές το Ιράκ, ο Πάουελ έχει συνδεθεί με τη σύγχρονη στρατιωτική ιστορία, τις νίκες (κυρίως αυτές), αλλά και τις ήττες των ΗΠΑ. Ενας άνθρωπος που έχει περάσει από τόσες θέσεις ευθύνης και έχει λάβει στη ζωή του αποφάσεις που καθόρισαν τις τύχες ανθρώπων, προφανώς έκανε και λάθη. Ισως η πιο μελανή στιγμή στη σπουδαία καριέρα του να είναι η στρατιωτική επέμβαση στο Ιράκ το 2003. Ως υπουργός Εξωτερικών «επέστρεψε» σε μια χώρα και σε μια περιοχή που τον είχαν σημαδέψει και ως στρατηγό, καθώς είχε καθοριστική συμμετοχή στην επιτυχημένη και αποτελεσματική πρώτη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράκ, στην «Καταιγίδα της Ερήμου». Ως υπουργός είχε επιφορτιστεί με το δύσκολο έργο να παρουσιάσει στη διεθνή κοινότητα τα στοιχεία που θα νομιμοποιούσαν την επέμβαση στο Ιράκ. Κάτι που έκανε, ανεπιτυχώς, σε επίπεδο ΟΗΕ.

Ο Μάθιους δεν θα χαριστεί στον Πάουελ. Παρότι θαυμάζει τη σκέψη του και το πρότυπο ηγεσίας που αυτός εκπροσωπεί, δεν έγραψε άλλωστε τυχαία ένα βιβλίο για την ηγεσία που ξεκινούσε από τον Τζορτζ Ουάσιγκτον και κατέληγε στον στρατηγό. Υποστηρίζει πως η βάση του «ατελούς» αυτού πατριώτη ήταν η αδυναμία του να αμφισβητήσει τις αποφάσεις των ανωτέρων, ακόμη και αν διαπίστωνε πως αυτές ήταν λανθασμένες. Ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η κριτική σκέψη του Πάουελ είχε δημιουργηθεί με έναν τρόπο που τον οδηγούσε μπροστά σε διλήμματα αδυναμίας αμφισβήτησης της απόφασης ενός ανωτέρου. Ισως αυτός να είναι και ένας λόγος που θα μπορούσε να εξηγήσει πως ο «καλός στρατιώτης» Κόλιν δεν εναντιώθηκε στην απόφαση για την επέμβαση στο Ιράκ.

Ο Πάουελ αφήνει πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο. Η παρέμβασή του στη μεταρρύθμιση των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ αλλά και στις αρχές της χρήσης της στρατιωτικής ισχύος ήταν τόσο σημαντική που μπορούμε να μιλήσουμε για «Δόγμα Πάουελ». Στην πολιτική, παρά την γκρίζα ζώνη του Ιράκ, βοήθησε να αποκτήσει ξανά κύρος η διπλωματία των ΗΠΑ, έπειτα από μια περίοδο κλυδωνισμών λόγω της αμφιθυμίας στα Βαλκάνια, αλλά και των σκανδάλων που δοκίμασαν την προεδρία Κλίντον.

Ακόμη μεγαλύτερο είναι το αποτύπωμά του στον τομέα του πολιτικού συμβολισμού. Ο πρώτος αφροαμερικανός υπουργός Εξωτερικών. Ο Ρεπουμπλικανός που έφτασε ένα βήμα πριν να γίνει υποψήφιος πρόεδρος, όταν πολλοί υποστήριζαν μια τέτοια λύση πριν από τον Μπαράκ Ομπάμα. Δεν διεκδίκησε όμως ποτέ αυτή τη θέση και έτσι δεν θα μάθουμε αν δεν θα είχαμε φτάσει σε μια διακυβέρνηση Μπους και αν ο Ομπάμα, αν είχε προηγηθεί ο Πάουελ, δεν θα είχε και τον έντονο συμβολισμό με το μέρος του. Ισως τελικά να ήταν περισσότερο στρατιώτης παρά ηγέτης. Η τελευταία όμως πολιτική του πράξη, να στηρίξει δημόσια την υποψηφιότητα Μπάιντεν, ήταν αντάξια του θαρραλέου στρατηγού. Μια κίνηση ενότητας σε μια χώρα βαθιά διχασμένη και με έντονες ταυτοτικές συγκρούσεις.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης ΕΛΙΑΜΕΠ