Κρασί, παυσίπονο {LF}και παυσίλυπο

Δεν υπάρχει καλύτερο παυσίλυπο και παυσίπονο από το κρασί που σου φέρνει γλυκό ύπνο και σε κάνει να ξεχνάς τα καθημερινά βάσανα και κυρίως εκείνα του ανεκπλήρωτου έρωτα. Ο διάσημος λυρικός ποιητής Αρχίλοχος ο Πάριος, που πολέμησε στην Περαία της Θάσου αποικίας των Παρίων ενάντια στους γηγενείς Θράκες, έχασε την ασπίδα του και κινδύνεψε να χάσει και τη ζωή του, ζητά μια οινοχόη με κόκκινο κρασί για να αντέξει τα βάσανα του πολέμου και κυρίως τη νυχτερινή σκοπιά στο στρατόπεδο. Το κρασί ήταν για τον στρατό εξίσου σημαντικό εφόδιο όσο και η γαλέτα. Σε διάταγμα αξιωματούχου του βασιλιά Φιλίππου του πέμπτου της Μακεδονίας προς τη στρατιωτική φρουρά της Χαλκίδας, δίνεται μεταξύ άλλων εντολή: «όπως ο οίνος άγηται εφέτειος ηδύς βεβασανισμένος». Το κρασί δηλαδή που έφερναν στη φρουρά έπρεπε να είναι χρονιάρικο, γλυκό και με ολοκληρωμένη τη ζύμωσή του. Πώς να αντέξει αλλιώς ο ταλαίπωρος στρατευμένος τη μοναξιά της σκοπιάς, στις σκοτεινές και υγρές νύχτες του χειμώνα;

Ο ποιητής Αλκαίος από τη Μυτιλήνη γράφει πως δεν χρειάζεται να υποφέρουμε, απλώς να πίνουμε το άριστο φάρμακο, το κρασί, και να μεθάμε. Η παροιμία in vino veritas (στο κρασί βρίσκεται η αλήθεια, δηλαδή ο μεθυσμένος λέει την αλήθεια) αποδίδεται στον ρήτορα Ζηνόβιο του 2ου αιώνα μ.Χ. Ο ποιητής Μελέαγρος (70 μ.Χ.) με τη σειρά του συμβουλεύει τον ερωτευμένο να πιει άκρατον οίνον για να ξεχάσει τον έρωτά του. Το θέμα πίνω για να ξεχάσω την άσπλαχνη ή τη χαμένη αγάπη είναι τόπος κοινός σε πολλά λαϊκά άσματα και όχι μόνο.

ΩΣ ΦΑΡΜΑΚΟ. Αναφέρεται ότι το κρασί οδηγεί τους ανθρώπους στη φιλία, ζεσταίνει και χαλαρώνει την ψυχή και συγκρίνεται με άλογο που σε στηρίζει, σε ξεκουράζει σε ένα μακρύ ταξίδι. Ρωμαίος αξιωματούχος υποστήριζε ότι το χιώτικο κρασί μπήκε στο σπιτικό του ως φάρμακο για την ενίσχυση της καρδιάς του. Η πεποίθηση ότι το κρασί, ειδικά το κόκκινο, κάνει καλό στην καρδιά και γενικά στην υγεία (σκοτώνει ακόμη και τον κορωνοϊό) επιβιώνει ως σήμερα. Κρασί, κατά προτίμηση ζεστό, αναμιγμένο με μέλι προτείνουν φημισμένοι γιατροί της αρχαιότητας για ασθένειες του αναπνευστικού. Ο γιατρός Ανθιμος δίνει πληροφορίες για τη διατροφή ενός γερμανικού φύλου σε στρατόπεδο, η οποία περιλάμβανε μπίρα, υδρόμελο και κρασί ως φάρμακο. Ο Θεόδωρος Μετοχίτης, εξόριστος στη Θράκη μετά το 1328, ζητά απεγνωσμένα κρασί από τη Χαλκιδική για την υγεία του.

Χριστιανός χωρίς κρασί ευχαριστιακό και θεραπευτικό δεν νοείται. Αλλωστε κρασί, λάδι και ψωμί έπαιζαν και εξακολουθούν να παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην τέλεση των μυστηρίων.

Ασβεστολιθικό βάθρο χάλκινου ανδριάντα, τοποθετημένο στην ορχήστρα του Θεάτρου αναφέρεται σε αγωνοθέτη της γιορτής των Διονυσίων. Ο Παυσανίας, αναφερόμενος στο βουνό Εύα (σημερινός Αγιος Βασίλειος), που υψώνεται αμέσως ανατολικά του όρους Ιθώμη, σημειώνει ότι το όνομα του βουνού οφείλεται στα βακχικά επιφωνήματα ευοί – ευάν, τα οποία εκστόμιζαν ο Διόνυσος και οι εκστασιασμένες μαινόμενες γυναίκες της ακολουθίας του, οι Θυιάδες (αλλιώς Μαινάδες) των Δελφών. Αναζητώντας κάθε χειμώνα τον Διόνυσο Λικνίτη στον χιονισμένο Παρνασσό και χορεύοντας ένθεες υπό την επίδραση του οίνου. Το όνομα του βουνού Εύα ενδέχεται να προέρχεται από το όνομα μιας μαινάδας της Ευάς ή Ευιάδος και τον Διόνυσο Ευίον της Λακωνίας. Ο Ησύχιος θεωρεί τη λέξη Εύα επιφώνημα βακχικό μυστικού χαρακτήρα, ενώ το λεξικό της Σούδας «τράγου φωνής μίμημα».

ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΗ. Ναό και άγαλμα του θεού της μέθης και του δράματος στην πόλη της Μεσσήνης υπήρχε και αναζητείται στην περιοχή του θεάτρου. Επιγραφή μαρτυρεί ότι η λατρεία του Διονύσου ασκούνταν στη Μεσσήνη, ενώ θεατρικοί αγώνες λάμβαναν χώρα προς τιμή του στο θέατρο κατά τον εορτασμό των Διονυσίων με επικεφαλής αγωνοθέτη. Κατά την περίοδο της ρωμαιοκρατίας σε πολλές περιοχές της αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένης της Μεσσήνης, στη λατρεία του Διόνυσου ενσωματώνονται στοιχεία σωτηριολογικά προερχόμενα από τις δοξασίες της νέας θρησκείας.

Ο θεός που με απλά μέσα δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο, για ένα έστω σύντομο χρονικό διάστημα, να πάψει να είναι ο εαυτός του ή να γίνεται εκτός εαυτού, να απελευθερώνεται από τις καθημερινές έγνοιες και ευθύνες, ήταν ιδιαίτερα αγαπητός και λατρευόταν ως Λυτρωτής. Η γέννηση του Διόνυσου από θνητή μητέρα και αθάνατο θεό πατέρα τον εντάσσει στην ομάδα των «υπεράνθρωπων» μεσολαβητών μεταξύ των θνητών και των αθάνατων, όπου ο οίνος και η μέθη παίζουν το ρόλο τους.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.