Για μία ρεαλιστική πολιτική αντιπαράθεση

Η πολιτική στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από παρατεταμένες περιόδους πόλωσης και διαιρέσεων. Ορισμένες από τις συγκρούσεις αυτές υπήρξαν αναπόφευκτες κατά τη συγκρότηση των δημοκρατικών θεσμών, την εδραίωση των θεσμών του κράτους δικαίου, την ενσωμάτωση και εξισορρόπηση των αντιτιθέμενων κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων και τη διασφάλιση της ασφάλειας και της εθνικής κυριαρχίας. Ωστόσο, πολύ συχνά η στρατηγική της μετωπικής σύγκρουσης των παρατάξεων υπήρξε μία εκούσια επιλογή για την εκλογική συσπείρωση και τη στοχοποίηση της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Τα ίδια επιχειρήματα περί δημοκρατίας, εθνικής κυριαρχίας και καταπίεσης χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και όταν εξέλιπαν οι ουσιαστικοί λόγοι και συνθήκες. Η λειτουργία της κυβέρνησης και του πολιτικού συστήματος εν γένει υπονομεύθηκαν όταν η πόλωση αποτέλεσε μία χρησιμοθηρική επιλογή των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Η κεντροδεξιά παράταξη έχει υποστεί αυτή την ολομέτωπη αντίδραση των κομμάτων της αντιπολίτευσης με αναφορά συλλήβδην σε «Δεξιά», «νεο-φιλελευθερισμό» και άλλες κατηγορίες. Ισχυρές και υπεύθυνες ηγεσίες, όπως ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, υποστήριξαν με παρρησία τον δημοκρατικό και ευρωπαϊκό προσανατολισμό σε πολύ δύσκολες περιστάσεις. Τελικά, ήταν οι «ριζοσπαστικές» και διαμαρτυρόμενες ηγεσίες εκείνες οι οποίες προσήλθαν στην οδό της μετριοπάθειας και των αυτονοήτων βασικών συντεταγμένων ενός ευρωπαϊκού κράτους με κοινωνική οικονομία της αγοράς, ισχυρή προστασία των ατομικών ελευθεριών και ενεργό συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ενοποίηση. Τα παραπάνω είναι κεκτημένα, όχι μίας παράταξης, αλλά της κοινωνίας συνολικά και συστατικά στοιχεία του κράτους όπως επέλεξαν να το συγκροτήσουν μετά το 1974 οι πολιτικές δυνάμεις που εκπροσωπήθηκαν στα κοινοβουλευτικά έδρανα.

Υπό την έννοια αυτή, η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία αποτελεί τεκμήριο της δημοκρατικής λειτουργίας και ασφαλές κριτήριο της δημοκρατικής αντιπροσώπευσης. Οι εκλογές του Ιουλίου 2019 έκλεισαν τον κύκλο της περιδίνησης του πολιτικού συστήματος, η οποία οφείλετο σε πολλούς και αλληλεξαρτώμενους παράγοντες: την οικονομική κρίση, την απήχηση της δημαγωγίας, την πρωτοφανή μείωση εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς, την εκπροσώπηση ακραίων και ευθέως αντιδημοκρατικών ιδεολογιών.

Αφετηριακό σημείο για το κλείσιμο του κύκλου υπήρξε η επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ να συνταχθεί με θεμελιώδεις όψεις της οργάνωσης του κράτους και της οικονομίας, της εξωτερικής πολιτικής και της θέσης μας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Δεν το έκανε πάντοτε ασμένως, ούτε με ιδιαίτερο ζήλο. Αλλά εκούσα άκουσα η ηγεσία ΣΥΡΙΖΑ συνέδραμε στην αποκατάσταση της κοινής λογικής στο εκλογικό ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται και το οποίο η ίδια με δημαγωγικό τρόπο είχε ξεσηκώσει με ανεδαφικές υποσχέσεις.

Ο ρόλος της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι εξαιρετικά σημαντικός για τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος και την εμβάθυνση της δημοκρατίας. Συνίσταται κατά κύριο λόγο στον δημοκρατικό έλεγχο της κυβέρνησης, στην αντιπροσώπευση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων με ενσωμάτωση και διαχείριση των αιτημάτων τους και στην κατάθεση ουσιαστικών προτάσεων για τις δημόσιες πολιτικές. Δεν χρειάζεται να επινοούμε «δράκους» και «φαντάσματα». Η πολιτική αντιπαράθεση πρέπει να χαρακτηρίζεται από ρεαλισμό.

Βεβαίως, δεν μπορεί κανείς να υποδείξει στην αντιπολίτευση πώς θα επιτελέσει το έργο της. Αν προκύπτει ένα δίδαγμα από την πολιτική ζωή στην Ελλάδα είναι ότι οι πολιτικές δυνάμεις οι οποίες επέλεξαν την πόλωση και τη δημαγωγία υπέστησαν σε τελική ανάλυση οι ίδιες τις συνέπειες αυτής της επιλογής. Το εκλογικό σώμα επιδεικνύει πλέον αυξημένη ωριμότητα, διαθέτει παραστάσεις σχετικά με αυτά που οφείλει να επιδιώξει μία κυβέρνηση, καθώς και τους κινδύνους οι οποίοι απορρέουν από μία ανερμάτιστη, σπασμωδική και εθνικά επικίνδυνη πολιτική. Οι προσδοκίες είναι πλέον πολύ υψηλές για όλες τις πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες οφείλουν να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων και να οδηγήσουν τη χώρα οριστικά και δυναμικά στον δρόμο της ανάπτυξης και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η Μαριέττα Γιαννάκου είναι πρώην υπουργός