Σκοτεινή κληρονομιά

Αν αναλογιστούμε τι αφήνει πίσω της η πολυετής κρίση, το προφανές είναι η οικονομική οπισθοδρόμηση: η απώλεια του 25% του ΑΕΠ παραμένει βαριά κληρονομιά. Μια προσεκτικότερη επισκόπηση μας οδηγεί και σε άλλα αποτελέσματα, λιγότερο ορατά. Εκτιμώ ότι λιγότερο ορατό και ίσως υποεκτιμημένο προϊόν της κρίσης, μα πολλαπλασίως σημαντικότερο, είναι η επίδρασή της στους νεότερους Ελληνες: Στους γεννηθέντες περίπου το 1985 – 2000, σε όσους η κρίση επισυνέβη στη φάση της ενηλικίωσης, και βαφτίστηκαν βιαστικά «χαμένη γενιά». Και πολύ περισσότερο στα «παιδιά της κρίσης», στα Ελληνόπουλα τα γεννημένα μετά το 2000, που πέρασαν παιδικά χρόνια μέσα σε περιβάλλον ανασφάλειας, δυσφορίας και σκοτεινιάς, σε οικογένειες που υποβαθμίζονταν επαγγελματικά και υλικά. Αυτή είναι η σκοτεινή κληρονομιά της κρίσης.

Τι ακούνε αυτά τα Ελληνόπουλα εδώ και δέκα χρόνια; Τι ζουν; Διαρκή καταφρόνια και απαξίωση: για το κράτος, την παραγωγική δομή, το σχολείο και το πανεπιστήμιο, τον δημόσιο χώρο, τη χώρα συνολικά, την Ελληνική Δημοκρατία. Μαθαίνουν να ζουν σε μια χώρα δεύτερης κατηγορίας, ως προς τις υλικές προϋποθέσεις, να χαμηλώνουν τις προσδοκίες και τις φιλοδοξίες τους στο επίπεδο του «δουλίτσα να υπάρχει», να συγκρίνονται με τη Μολδαβία. Και ταυτόχρονα γαλουχούνται με υπεραναπλήρωση: είμαστε ανάδελφοι, περιούσιοι και μακεδονομάχοι. Ποτέ άλλοτε οι υπερβολικές προσδοκίες των κακομαθημένων παιδιών της Μεταπολίτευσης δεν περιεστάλησαν τόσο βίαια και απότομα, όσο στα χρόνια της κρίσης, και ο πικρός αυτός κλήρος έπεσε στα παιδιά της κρίσης, στα παιδιά των παιδιών της Μεταπολίτευσης.

Δεν μοιράζουμε ευθύνες και ενοχές. Ολοι τις φέρουμε. Περισσότερο φταίει σίγουρα η παροιμιώδης ακηδία των ηγετικών ελίτ, που κρατούσαν το τιμόνι έως τα χρόνια του ναυαγίου. Φταίει και το αδιάκοπο blame game των πολιτικών σχηματισμών, που κρατά το βλέμμα καθηλωμένο τυραννικά στον βραχύ χρόνο της εξουσιαστικής επικράτησης και των υποσχέσεων επιβίωσης, απωθώντας το σχέδιο, το όραμα, τη βαθύτερη αυτεπίγνωση, τη στρατηγική εκδίπλωση.

Αλλά ας πάμε παρακάτω. Μπροστά. Ας ακούσουμε τα παιδιά της κρίσης, να τα νιώσουμε. Είναι τρυφερά ακόμη, και ευαίσθητα, ευγενικά, αγαπούν τους φίλους και τους γονείς τους, όμως η κρίση τούς πήρε πρόωρα την αθωότητα, τα έκανε διστακτικά, επιφυλακτικά, τα εμβάπτισε σε μια ορισμένη αθυμία, νιώθουν τσαλακωμένα προτού καν ξεκινήσουν. Είναι ολιγαρκείς και έχουν μάθει να μοιράζονται, είναι κοσμοπολίτες. Θα ταξιδέψουν, θα αποδημήσουν, θα γυρίσουν. Τα όνειρά τους είναι απτά, υλικά: μια αξιοπρεπής δουλειά, ένα σπίτι. Δεν λαχταρούν πια να ξεπεράσουν την ευημερία των γονιών τους ― νομίζω. Ούτε είναι απολιτίκ, όπως μυκτηρίζουν διάφοροι μισάνθρωποι. Είναι προσγειωμένοι.

Το πιστεύω: Μπορούν να γίνουν καλύτεροι από εμάς, να φτιάξουν μια καλύτερη κοινωνία, καλύτερη Ελλάδα. Αρκεί να τα αφήσουμε. Και να τα απαλλάξουμε από τη δική μας σκοτεινή κληρονομιά της κρίσης: την αυτοϋποτίμηση, την απαξίωση και την υπεραναπλήρωση.