Αν ένας τεχνολογικά προηγμένος πολιτισμός είχε αναπτυχθεί στη Γη εκατομμύρια χρόνια πριν από τον άνθρωπο και στη συνέχεια εξαφανίστηκε, θα είχε αφήσει ίχνη που θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε σήμερα;
Το ερώτημα απασχόλησε σοβαρά δύο κορυφαίους επιστήμονες
Η αφορμή δόθηκε το 2017, όταν ο αστροβιολόγος Άνταμ Φρανκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ, επισκέφθηκε τον επιστήμονα της NASA Γκάβιν Σμιντ με μια -όπως πίστευε- παράξενη απορία: «Μπορούν οι εξωγήινοι πολιτισμοί να προκαλέσουν κλιματική αλλαγή;»
Ο Φρανκ μελετούσε αν κάθε προηγμένος πολιτισμός που αξιοποιεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας οδηγείται αναπόφευκτα σε μεταβολές του κλίματος του πλανήτη του, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με την ανθρωπότητα.
«Φυσικά γνωρίζουμε ότι δεν υπήρξαν άλλοι προηγμένοι πολιτισμοί στη Γη», είπε στον Σμιντ.
Η απάντηση του επιστήμονα της NASA τον αιφνιδίασε:
«Πώς το ξέρεις;»
Η ερώτηση αυτή αποτέλεσε την αφετηρία μιας ασυνήθιστης επιστημονικής διερεύνησης.
Οι δύο ερευνητές αποφάσισαν να εξετάσουν αν θα ήταν δυνατόν να αναγνωριστούν τα ίχνη ενός προγενέστερου τεχνολογικού πολιτισμού, ο οποίος ίσως άνθησε πριν από εκατομμύρια χρόνια, αξιοποίησε ενεργειακούς πόρους και τελικά εξαφανίστηκε.
Το αποτέλεσμα ήταν η διατύπωση της λεγόμενης «Υπόθεσης των Σιλουριανών» (Silurian Hypothesis), την οποία παρουσίασαν το 2018 σε επιστημονική δημοσίευση.
Η ονομασία προέρχεται από τους Σιλουριανούς, μια φανταστική προηγμένη φυλή ερπετοειδών της τηλεοπτικής σειράς Doctor Who.
Ένα πείραμα σκέψης με επίκεντρο το μέλλον της ανθρωπότητας
Παρότι οι ίδιοι οι επιστήμονες τονίζουν ότι πρόκειται για ένα νοητικό πείραμα και όχι για ένδειξη ότι υπήρξε πράγματι ένας τέτοιος πολιτισμός, η υπόθεση αναδεικνύει κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της ανθρωπότητας.
Η ατμοσφαιρική επιστήμονας Κάθριν Χέιχοου από το Texas Tech University, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, επισημαίνει ότι η υπόθεση φωτίζει τη συνολική ευαλωτότητα των προηγμένων πολιτισμών.
Το βασικό ερώτημα είναι αν κάθε πολιτισμός που φτάνει σε παγκόσμια κλίμακα κατανάλωσης ενέργειας είναι καταδικασμένος να οδηγηθεί σε περιβαλλοντική κατάρρευση ή αν υπάρχει ένας βιώσιμος δρόμος που θα του επιτρέψει να επιβιώσει για εκατομμύρια χρόνια.
«Όλα αυτά τα ερωτήματα συνδέονται άμεσα με τη στιγμή που ζούμε σήμερα», σημειώνει ο Φρανκ. «Ωθούμε τον πλανήτη σε ένα εντελώς νέο κλιματικό καθεστώς. Γνωρίζουμε ότι συμβαίνει, κι όμως εξακολουθούμε να μην κάνουμε όσα απαιτούνται.»
Το μυστήριο που κρύβει η Γη εδώ και 55 εκατομμύρια χρόνια
Η έμπνευση του Γκάβιν Σμιντ προήλθε από ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα μυστήρια της παλαιοκλιματολογίας.
Πριν από περίπου 55 εκατομμύρια χρόνια, η Γη βίωσε μια ακραία περίοδο υπερθέρμανσης, γνωστή ως Παλαιοκαινικό-Ηωκαινικό Θερμικό Μέγιστο (Paleocene-Eocene Thermal Maximum – PETM).
Οι μέσες θερμοκρασίες αυξήθηκαν έως και κατά περίπου 8 βαθμούς Κελσίου (15 βαθμούς Φαρενάιτ), ενώ τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας εκτεταμένες οικολογικές ανατροπές και καταρρεύσεις οικοσυστημάτων.
Δεν υπάρχει οριστικιή εξήγηση
Οι επιστήμονες θεωρούν πιθανότερο ότι το φαινόμενο προκλήθηκε από φυσικές διεργασίες, όπως μια γιγαντιαία ηφαιστειακή δραστηριότητα ή μια μαζική απελευθέρωση μεθανίου. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οριστική εξήγηση.
Αυτό που τράβηξε την προσοχή του Σμιντ ήταν οι εντυπωσιακές ομοιότητες με όσα συμβαίνουν σήμερα, καθώς η ανθρώπινη δραστηριότητα αυξάνει ραγδαία τις θερμοκρασίες και επιταχύνει την απώλεια της βιοποικιλότητας.
Παρόμοια ανεξήγητα επεισόδια έχουν καταγραφεί και σε άλλες περιόδους της γεωλογικής ιστορίας, όταν οι ωκεανοί έχασαν μεγάλο μέρος του οξυγόνου τους και το κλίμα μεταβλήθηκε απότομα.
Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται αποκλειστικά για φυσικά φαινόμενα. Ωστόσο, οι επιστήμονες έθεσαν το εξής υποθετικό ερώτημα: αν δεν ήταν;
Ποια ίχνη θα άφηνε ένας χαμένος πολιτισμός;
Στην επιστημονική τους εργασία, οι Φρανκ και Σμιντ εξετάζουν ποιες αποδείξεις θα μπορούσαν να έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα.
Τα κτίρια και οι πόλεις δύσκολα θα επιβίωναν.
Σήμερα μόλις το 1% της επιφάνειας της Γης είναι αστικοποιημένο και, μέσα σε μερικά εκατομμύρια χρόνια, οι τεκτονικές κινήσεις, η διάβρωση και η ηφαιστειακή δραστηριότητα θα είχαν εξαφανίσει σχεδόν κάθε κατασκευή.
Όσο πιο πίσω στον χρόνο τοποθετείται ένας υποθετικός πολιτισμός, τόσο λιγότερες πιθανότητες υπάρχουν να έχουν διασωθεί άμεσα τεχνουργήματα.
Αγνωστα απολιθώματα
Το ίδιο ισχύει και για τα απολιθώματα. Μόνο ένα απειροελάχιστο ποσοστό των οργανισμών απολιθώνεται, ενώ ακόμη μικρότερο ποσοστό ανακαλύπτεται από τους επιστήμονες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι δεινόσαυροι: κυριάρχησαν στη Γη για περίπου 180 εκατομμύρια χρόνια, όμως μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί μόνο λίγες χιλιάδες σχεδόν πλήρεις σκελετοί.
Ένας τεχνολογικός πολιτισμός που διήρκεσε μόλις 100.000 χρόνια —μια ελάχιστη στιγμή στην ιστορία της ζωής, η οποία εκτείνεται σε περισσότερα από 400 εκατομμύρια χρόνια— θα μπορούσε εύκολα να περάσει απαρατήρητος.
Η χημεία της Γης ίσως διατηρεί τη μνήμη
Οι ερευνητές στράφηκαν τελικά σε έναν διαφορετικό «μάρτυρα»: τα γεωλογικά στρώματα.
Όπως εξηγεί ο Φρανκ, το Γκραν Κάνιον λειτουργεί σαν ένα φυσικό αρχείο της ιστορίας της Γης. Κάθε στρώμα πετρωμάτων διατηρεί τη χημική υπογραφή της εποχής κατά την οποία σχηματίστηκε.
Εάν ένας προηγμένος πολιτισμός είχε μεταβάλει τη χημεία του πλανήτη —όπως κάνει σήμερα η ανθρωπότητα με τις τεράστιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα— τότε ίσως να είχε αφήσει πίσω του ένα χημικό αποτύπωμα.
Οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν επίσης ποια ίχνη θα αφήσει ο δικός μας πολιτισμός ύστερα από εκατομμύρια χρόνια.
Μεταξύ των πιθανών «υπογραφών» συγκαταλέγονται τα πλαστικά, οι συνθετικές ορμόνες που χρησιμοποιούνται στη γεωργία, οι εξαιρετικά ανθεκτικές χημικές ουσίες που δεν διασπώνται εύκολα στο περιβάλλον, αλλά και τα βαρέα μέταλλα που χρησιμοποιούνται στις ηλεκτρονικές συσκευές.
Όλα αυτά ενδέχεται να παραμείνουν εγκλωβισμένα στα ιζήματα της Γης, αποτελώντας στο μακρινό μέλλον τα μοναδικά ίχνη της παρουσίας του ανθρώπινου πολιτισμού.
- Εντολή από τη φυλακή: «Ρίξε τη χειροβομβίδα και ας τον φυλάνε αστυνομικοί» – Πώς γλίτωσαν τον δικαστικό, ποιον αναζητούν
- Ναϊμέγκεν – Έλβερσμπεργκ 0-1: Φιλική ήττα για τους Ολλανδούς πριν τις αναμετρήσεις με τον Ολυμπιακό
- Καλλιθέα: Σοκάρουν οι λεπτομέρειες του άγριου ξυλοδαρμού της 37χρονης εγκύου – «Έβαλε το γόνατο στην κοιλιά μου»
