Η Ισπανία προχωρά στη μεγαλύτερη αναθεώρηση της αντικαπνιστικής νομοθεσίας των τελευταίων δύο δεκαετιών, επεκτείνοντας δραστικά τις ζώνες όπου απαγορεύεται το κάπνισμα και εξισώνοντας για πρώτη φορά πλήρως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα ατμίσματος με τα συμβατικά καπνικά προϊόντα.
Το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε σε δεύτερη ανάγνωση το νομοσχέδιο για τη νέα αντικαπνιστική πολιτική, η οποία φιλοδοξεί να εκσυγχρονίσει τον νόμο του 2005 και να προσαρμόσει τη νομοθεσία στις νέες μορφές καπνίσματος, με βασικό στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και ιδιαίτερα των παιδιών και των εφήβων.
Απαγόρευση σε ταράτσες, παραλίες και πανεπιστήμια
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την επέκταση των χώρων όπου απαγορεύεται τόσο το κάπνισμα όσο και το άτμισμα. Εφόσον ο νόμος ολοκληρώσει τη νομοθετική του πορεία, δεν θα επιτρέπεται πλέον η χρήση τσιγάρων ή ηλεκτρονικών συσκευών:
στις εξωτερικές ταράτσες καφέ, μπαρ και εστιατορίων,στις παραλίες,
στις δημόσιες πισίνες,
στα εθνικά πάρκα,
σε χώρους όπου πραγματοποιούνται δημόσιες εκδηλώσεις και θεάματα,
στις πανεπιστημιουπόλεις,
στις στάσεις λεωφορείων, στις αποβάθρες και στους διαδρόμους των μέσων μαζικής μεταφοράς,
καθώς και σε απόσταση μικρότερη των 15 μέτρων από τις εισόδους δημόσιων κτιρίων.
Με τη ρύθμιση αυτή, η Ισπανία επιχειρεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο την έκθεση των πολιτών στο παθητικό κάπνισμα.
Ίδιο καθεστώς για ηλεκτρονικά τσιγάρα και vape
Η νέα νομοθεσία καταργεί τη διαφοροποίηση που υπήρχε μέχρι σήμερα μεταξύ των συμβατικών προϊόντων καπνού και των ηλεκτρονικών τσιγάρων. Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, οι συσκευές ατμίσματος και τα συναφή προϊόντα θα υπόκεινται πλέον στους ίδιους περιορισμούς χρήσης, διαφήμισης και εμπορίας που ισχύουν για τα συμβατικά τσιγάρα. Παράλληλα, η πώλησή τους θα επιτρέπεται αποκλειστικά μέσω εξειδικευμένων καταστημάτων, ενώ αυστηροποιούνται σημαντικά οι κανόνες που αφορούν τη διαφήμιση, τη χορηγία και την προβολή τους. Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη περιορισμούς στην εμφάνιση σκηνών καπνίσματος σε οπτικοακουστικά μέσα και άλλες μορφές περιεχομένου, στο πλαίσιο της προσπάθειας περιορισμού της επιρροής που ασκείται στους νέους.
Κυρώσεις ακόμη και για τους γονείς
Μία από τις πιο αυστηρές διατάξεις αφορά τους ανήλικους. Μέχρι σήμερα η ισπανική νομοθεσία απαγόρευε την πώληση και την προμήθεια προϊόντων καπνού σε άτομα κάτω των 18 ετών. Το νέο πλαίσιο απαγορεύει πλέον και την ίδια τη χρήση καπνικών και συναφών προϊόντων από ανηλίκους. Σε περίπτωση παράβασης προβλέπονται κυρώσεις, τις οποίες ενδέχεται να κληθούν να αντιμετωπίσουν ακόμη και οι γονείς ή οι νόμιμοι κηδεμόνες των ανήλικων.
«50.000 θάνατοι κάθε χρόνο»
Η υπουργός Υγείας της Ισπανίας, Μόνικα Γκαρθία, υποστήριξε ότι η μεταρρύθμιση αποτελεί βασικό εργαλείο για τη μείωση των συνεπειών του καπνίσματος στη δημόσια υγεία. Όπως ανέφερε, το κάπνισμα ευθύνεται για περίπου 50.000 θανάτους ετησίως στη χώρα, ενώ ο στόχος της κυβέρνησης είναι να δημιουργηθεί σταδιακά «μια γενιά χωρίς καπνό» και να καλυφθούν τα νομικά κενά που υπήρχαν γύρω από τα νέα προϊόντα νικοτίνης.
Έντονες αντιδράσεις από τον κλάδο
Η μεταρρύθμιση προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις από τη βιομηχανία καπνού. Η Mesa del Tabaco, που εκπροσωπεί τον κλάδο, χαρακτήρισε την καθολική απαγόρευση καπνίσματος στις ταράτσες «εξαίρεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο», σημειώνοντας ότι αντίστοιχη πολιτική εφαρμόζει μόνο η Σουηδία, ενώ η Γαλλία αποφάσισε το 2025 να μην υιοθετήσει ανάλογο μέτρο.
Η οργάνωση επέκρινε επίσης την κυβέρνηση επειδή προχώρησε, όπως υποστηρίζει, χωρίς την απαιτούμενη γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας της Ισπανίας, ενώ ζήτησε η χώρα να εναρμονίσει τη νομοθεσία της με τις επικείμενες αλλαγές που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Αντιδράσεις και από τη βιομηχανία του ατμίσματος
Αντίστοιχα επικριτική εμφανίστηκε και η Ένωση Επιχειρήσεων Ατμίσματος (UPEV), η οποία θεωρεί ότι η εξίσωση των προϊόντων ατμίσματος με τα συμβατικά τσιγάρα αποτελεί «σοβαρό λάθος» που ενδέχεται να απομακρύνει τους καπνιστές από λιγότερο επιβλαβείς εναλλακτικές λύσεις. Παρόμοια θέση εξέφρασε και η Ένωση Χρηστών Προσωπικών Συσκευών Ατμίσματος (Anesvap), υποστηρίζοντας ότι οι αρχές επικεντρώνονται στις απαγορεύσεις, ενώ δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την παράνομη διακίνηση μη πιστοποιημένων προϊόντων.
Οικονομικές επιπτώσεις
Ανησυχία εκφράζει και η διακλαδική οργάνωση της ισπανικής καπνοβιομηχανίας (Oitab), η οποία υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση δεν αξιολόγησε επαρκώς τις οικονομικές συνέπειες της μεταρρύθμισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του κλάδου, η καπνοβιομηχανία συνεισφέρει περίπου 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ στο ισπανικό ΑΕΠ, στηρίζει περισσότερες από 57.000 θέσεις εργασίας και αποδίδει στο Δημόσιο περίπου 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως μέσω φόρων και ειδικών επιβαρύνσεων. Παρά τις αντιδράσεις, η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει, θεωρώντας ότι η προστασία της δημόσιας υγείας υπερισχύει των οικονομικών επιπτώσεων. Αν το νομοσχέδιο εγκριθεί και από το ισπανικό κοινοβούλιο, η Ισπανία θα αποκτήσει ένα από τα αυστηρότερα αντικαπνιστικά πλαίσια στην Ευρώπη, επεκτείνοντας σημαντικά τις ζώνες όπου το κάπνισμα και το άτμισμα θα αποτελούν πλέον παρελθόν.
