Ο Τζέιμς Κόστος, πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ισπανία και την Ανδόρα την περίοδο 2013-2017, επιχειρηματίας και άνθρωπος με μακρά πορεία στη δημόσια ζωή και τη διπλωματία, μιλά αποκλειστικά στα «ΝΕΑ» για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων, την τεχνητή νοημοσύνη, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημοκρατίες και τον ρόλο της Ελλάδας στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα. Ο Ελληνοαμερικανός δεύτερης γενιάς υπογραμμίζει ότι οι δεσμοί Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης παραμένουν βαθύτεροι από τις πολιτικές συγκυρίες, ενώ εκφράζει την πεποίθηση ότι η εμπιστοσύνη μπορεί να αποκατασταθεί τα επόμενα χρόνια μέσα από την ανανέωση της αμερικανικής ηγεσίας και τη στενότερη συνεργασία με τους Ευρωπαίους συμμάχους.
1. Πώς βλέπετε το μέλλον της διατλαντικής σχέσης σε έναν ολοένα πιο πολυπολικό κόσμο;
Η διατλαντική σχέση παραμένει αναντικατάστατη. Σε έναν κόσμο πιο διχασμένο, πιο αβέβαιο και πιο εσωστρεφή, η συνεργασία Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης είναι σήμερα περισσότερο αναγκαία από ποτέ.
Η Αμερική είναι μεγαλύτερη και πιο διαχρονική από οποιαδήποτε κυβέρνηση. Διαθέτει ισχυρούς θεσμούς, δημοκρατικές αξίες και βαθιές συμμαχίες. Πιστεύω ότι μετά τις προεδρικές εκλογές του 2028 μπορεί να ξεκινήσει μια ουσιαστική αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, καθώς οι δεσμοί μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ είναι πολύ ισχυρότεροι από τις πολιτικές επιλογές μιας συγκεκριμένης περιόδου.
Η θητεία μου ως πρέσβης των ΗΠΑ στην Ισπανία και την Ανδόρα επιβεβαίωσε ότι η σχέση αυτή δεν στηρίζεται μόνο στη γεωπολιτική ή στις συνθήκες, αλλά σε κοινές δημοκρατικές αξίες, οικονομικούς και πολιτιστικούς δεσμούς και σε εκατομμύρια ανθρώπους που συνδέουν τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Για μένα αυτή η σχέση έχει και προσωπική διάσταση. Είμαι Ελληνοαμερικανός δεύτερης γενιάς και οι τέσσερις παππούδες και γιαγιάδες μου μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας στις αρχές του 20ού αιώνα. Αγάπησαν τη νέα τους πατρίδα, χωρίς να απολέσουν ποτέ την ελληνική τους ταυτότητα. Όσο μεγαλώνω, τόσο πιο έντονα αισθάνομαι την ανάγκη να διατηρήσω αυτή τη σύνδεση με την Ελλάδα.
2. Πώς μπορούν οι δημοκρατίες να συνδυάσουν την οικονομική ανταγωνιστικότητα με την εθνική ασφάλεια σε στρατηγικούς τομείς;
Η οικονομική ανταγωνιστικότητα και η εθνική ασφάλεια δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως δύο ξεχωριστά πεδία. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, τα δεδομένα και οι κρίσιμες υποδομές καθορίζουν πλέον τόσο την οικονομική όσο και τη γεωπολιτική ισχύ.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στον απομονωτισμό ή στον αδιάκριτο προστατευτισμό. Οι δημοκρατίες πρέπει να παραμείνουν ανοικτές στην καινοτομία και τις επενδύσεις, προστατεύοντας παράλληλα τις στρατηγικές τους ευπάθειες. Αυτό απαιτεί στενότερη συνεργασία μεταξύ συμμάχων στην έρευνα, στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στην κυβερνοασφάλεια και στις επενδύσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Προσφέρει τεράστιες δυνατότητες, αλλά δημιουργεί και σοβαρά ερωτήματα για την ιδιωτικότητα, την απασχόληση, την παραπληροφόρηση και τη δημοκρατική λογοδοσία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη οφείλουν να διαμορφώσουν από κοινού τους διεθνείς κανόνες, πριν αυτό γίνει από αυταρχικά καθεστώτα.
Η Αμερική διαθέτει μοναδικά πλεονεκτήματα στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, ενώ η Ευρώπη φέρνει μια ισχυρή παράδοση στην προστασία των δικαιωμάτων και της ιδιωτικότητας. Μαζί μπορούν να δημιουργήσουν ένα πρότυπο τεχνολογικής ανάπτυξης που θα παραμένει πιστό στις δημοκρατικές αξίες. Σε αυτή την προσπάθεια η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, αξιοποιώντας τη γεωστρατηγική της θέση, το ανθρώπινο δυναμικό και την αναπτυσσόμενη τεχνολογική και ενεργειακή της παρουσία.
3. Ποιες είναι οι σημαντικότερες ηγετικές αρετές στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία;
Η σημαντικότερη είναι η κρίση: η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το πραγματικά σημαντικό από το απλώς επείγον, γνωρίζοντας ότι οι σημερινές αποφάσεις διαμορφώνουν το μέλλον.
Η ηγεσία ξεκινά από την ικανότητα να ακούς. Πριν αναλάβω τα καθήκοντά μου στη Μαδρίτη, ο Πρόεδρος Ομπάμα με προέτρεψε να γνωρίσω την Ισπανία και τους ανθρώπους της και να τους δείξω ότι έχουν σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το μάθημα αυτό δεν το ξέχασα ποτέ.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία, αλλά μορφή πολιτικής ευφυΐας. Επιτρέπει την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, αρκεί να συνοδεύεται από σαφήνεια, αξιοπιστία και προσήλωση στη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου.
Τα πρώτα μου πρότυπα υπήρξαν οι παππούδες μου, που άφησαν την Ελλάδα για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στην Αμερική, και ο θείος μου, πατήρ Anthony Kosturos, που αφιέρωσε τη ζωή του στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία. Από αυτούς έμαθα ότι η ηγεσία εκφράζεται πρωτίστως μέσα από την προσφορά και την ευθύνη.
4. Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος των επιχειρηματικών ηγετών;
Οι επιχειρηματικοί ηγέτες έχουν ευθύνη που υπερβαίνει τα οικονομικά αποτελέσματα των εταιρειών τους. Η ευημερία των επιχειρήσεων εξαρτάται από το κράτος δικαίου, τους ισχυρούς θεσμούς, τις δίκαιες αγορές και τη δημοκρατική σταθερότητα.
Οφείλουν να υπερασπίζονται τις ελεύθερες εκλογές, την ανεξαρτησία των θεσμών, την ισότητα των δικαιωμάτων και την αξιοπιστία της δημόσιας πληροφόρησης. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλίζουν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και ίσες ευκαιρίες, γιατί η οικονομική ανάπτυξη χάνει τη νομιμοποίησή της όταν τα οφέλη της δεν διαχέονται στην κοινωνία.
Οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως γέφυρες συνεργασίας μεταξύ χωρών μέσα από τις επενδύσεις, την εκπαίδευση, την τεχνολογία και τον πολιτισμό. Θα ήθελα να δω ακόμη στενότερη συνεργασία μεταξύ Ελλήνων και Αμερικανών επιχειρηματιών, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, της ενέργειας, της ναυτιλίας, του τουρισμού και των δημιουργικών βιομηχανιών.
5. Ποια είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία και ποια η μεγαλύτερη πρόκληση για τις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης τα επόμενα πέντε χρόνια;
Η μεγαλύτερη ευκαιρία είναι η ανανέωση της αμερικανικής ηγεσίας και η από κοινού διαμόρφωση της επόμενης εποχής από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαθέτουν μοναδικά πλεονεκτήματα: το ΝΑΤΟ, κορυφαία πανεπιστήμια, ισχυρές επιχειρήσεις, επιστημονική πρωτοπορία και τεράστια πολιτιστική επιρροή. Μπορούν να ηγηθούν στην τεχνητή νοημοσύνη, την καθαρή ενέργεια, την άμυνα και τη βιοτεχνολογία, με γνώμονα τη δημοκρατία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η Ελλάδα κατέχει ιδιαίτερη θέση σε αυτή την προοπτική, χάρη στη γεωγραφική της θέση, τη ναυτιλιακή της παράδοση, τον ενεργειακό της ρόλο και τους διαχρονικά στενούς δεσμούς της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η διάβρωση της εμπιστοσύνης: προς τους θεσμούς, τη δημοκρατική ηγεσία και τις διεθνείς συμμαχίες. Η πολιτική πόλωση, η παραπληροφόρηση και η οικονομική ανασφάλεια ασκούν ολοένα μεγαλύτερη πίεση στις δημοκρατίες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να αποδείξουν ξανά ότι η πραγματική ηγεσία στηρίζεται στην εμπιστοσύνη, στον σεβασμό των συμμάχων και στην υπεράσπιση της δημοκρατίας. Η διατλαντική σχέση δεν είναι απλώς μια συμφωνία μεταξύ κυβερνήσεων· είναι ένας δεσμός ανθρώπων, οικογενειών και γενεών, τον οποίο κάθε γενιά έχει την ευθύνη να ανανεώνει.
