Ρωσία: Φόβοι για ρήγμα στο κοινωνικό συμβόλαιο του Πούτιν

Η ρωσική οικονομία δείχνει ολοένα και πιο έντονα σημάδια κόπωσης, με ακόμη και την ίδια την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας να παραδέχεται ότι οι επιχειρηματικές προσδοκίες επιδεινώνονται, οι επενδύσεις υποχωρούν και η εγχώρια ζήτηση εξασθενεί. Την ίδια στιγμή, αναλυτές προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη φθορά της οικονομίας μπορεί να αρχίσει να διαβρώνει το άτυπο «κοινωνικό συμβόλαιο» πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η εξουσία του Βλαντίμιρ Πούτιν τα τελευταία 25 χρόνια.

Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η ρωσική οικονομία κατάφερε να αντέξει πολύ περισσότερο από ό,τι προέβλεπαν οι περισσότεροι δυτικοί αναλυτές. Οι τεράστιες αμυντικές δαπάνες, η ανακατεύθυνση της παραγωγής προς τη στρατιωτική βιομηχανία και τα υψηλά έσοδα από τις εξαγωγές ενέργειας διατήρησαν την ανάπτυξη σε θετικό έδαφος. Ωστόσο, το μοντέλο αυτό φαίνεται πλέον να φτάνει στα όριά του.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του κλίματος επιχειρηματικότητας της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, οι επιχειρήσεις εμφανίζονται ολοένα πιο απαισιόδοξες για την πορεία της παραγωγής και της ζήτησης. Ιδιαίτερα έντονες είναι οι πιέσεις στους τομείς των μεταφορών, της εφοδιαστικής αλυσίδας, του χονδρικού εμπορίου, της αυτοκινητοβιομηχανίας και της μεταποίησης.

Το πιο ανησυχητικό εύρημα αφορά τις επενδύσεις. Η ίδια η Κεντρική Τράπεζα παραδέχεται ότι η αναμενόμενη αύξηση των επενδύσεων το δεύτερο τρίμηνο του 2026 είναι η χαμηλότερη από τα τέλη του 2019. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αναφέρουν αύξηση του κόστους λειτουργίας, δυσκολίες χρηματοδότησης και υψηλή αβεβαιότητα για το μέλλον.

Ακόμη και η αγορά εργασίας, που μέχρι πρόσφατα εμφάνιζε ισχυρή δυναμική λόγω των ελλείψεων προσωπικού, παρουσιάζει σημάδια επιβράδυνσης. Οι προσλήψεις μειώνονται, ενώ το 80% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι δεν σχεδιάζει αυξήσεις μισθών μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του έτους.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων επιδεινώνεται. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε το Forbes Russia, περίπου 209.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έκλεισαν μόνο κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, αριθμός αυξημένος κατά 9% σε σχέση με πέρυσι. Οι υψηλοί φόροι, τα αυξημένα επιτόκια δανεισμού, η πτώση της κατανάλωσης και οι δυσκολίες χρηματοδότησης πλήττουν ιδιαίτερα το λιανεμπόριο, την εστίαση και τις υπηρεσίες.

Παράλληλα, οι συχνές διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο και στα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, που συνδέονται με ζητήματα ασφαλείας και την αντιμετώπιση ουκρανικών επιθέσεων με drones, δημιουργούν επιπλέον προβλήματα στις ηλεκτρονικές συναλλαγές και στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων.

Πέρα από τα οικονομικά μεγέθη, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι το σημαντικότερο ζήτημα είναι πολιτικό και κοινωνικό. Η Γαλλίδα ειδικός σε θέματα Ρωσίας Τατιάνα Καστούεβα-Ζαν εκτιμά ότι η παρατεταμένη σύγκρουση στην Ουκρανία αρχίζει να διαβρώνει τη συμφωνία που είχε διαμορφωθεί μεταξύ του Κρεμλίνου και της κοινωνίας: σταθερότητα και προβλεψιμότητα με αντάλλαγμα πολιτική νομιμοφροσύνη.

Παρά τις δυσκολίες, οι περισσότεροι αναλυτές δεν προβλέπουν άμεση κατάρρευση του καθεστώτος. Ωστόσο, συμφωνούν ότι το σημερινό οικονομικό μοντέλο, που συνδυάζει στοιχεία οικονομίας αγοράς και πολεμικής οικονομίας, δύσκολα μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα χωρίς σημαντικό κόστος για το βιοτικό επίπεδο των Ρώσων πολιτών.

Όπως σημειώνουν αρκετοί οικονομολόγοι, η Ρωσία ίσως μπορέσει να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον πόλεμο για χρόνια ακόμη. Το τίμημα όμως ενδέχεται να είναι η σταδιακή φτωχοποίηση της κοινωνίας και η αύξηση της δυσαρέσκειας σε μια χώρα όπου, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, αρχίζουν να ακούγονται πιο συχνά συζητήσεις για μια «μετά τον Πούτιν» εποχή.