Μια ελάχιστα γνωστή αλλά βαθιά εξουθενωτική κατάσταση έρχεται στο φως μέσα από έρευνες γύρω από την ψυχική υγεία, αναδεικνύοντας τη ζωή των ανθρώπων που παγιδεύονται στις ίδιες τους τις σκέψεις.
Χάνονται για ώρες
Πρόκειται για την «δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση» (Maladaptive Daydreaming), έναν όρο που περιγράφει την ψυχαναγκαστική και εθιστική καταφυγή σε εξαιρετικά ζωντανούς, περίπλοκους και συναισθηματικά φορτισμένους φανταστικούς κόσμους, με αποτέλεσμα οι πάσχοντες να αποσυνδέονται από την πραγματικότητα για ώρες.
Αν και η περιπλάνηση του μυαλού είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη λειτουργία, για μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού μετατρέπεται σε έναν ανεξέλεγκτο εθισμό, ικανό να εκτροχιάσει την προσωπική και επαγγελματική ζωή.
Παρόρμηση
Οι «δυσπροσαρμοστικοί ονειροπόλοι» δεν χάνουν την επαφή με την αλήθεια—γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι ιστορίες τους είναι προϊόν μυθοπλασίας—ωστόσο νιώθουν μια ακατανίκητη παρόρμηση να επιστρέψουν σε αυτές.
Οι μαρτυρίες ανθρώπων που ζουν σε αυτόν τον ιδιότυπο διχασμό είναι αποκαλυπτικές.
Μια 25χρονη κοπέλα περιγράφει στο BBC πώς από την εφηβεία της έχανε έως και επτά ώρες την ημέρα, «σκηνοθετώντας» στο μυαλό της εναλλακτικές ζωές όπου η ίδια ήταν μια επιτυχημένη καλλιτέχνις με ιδανικές σχέσεις.
Όπως εξομολογείται, η ανάγκη της να επιστρέψει σε αυτό το καταφύγιο ήταν τόσο έντονη που συχνά απομονωνόταν από τους φίλους της, προτιμώντας τη συντροφιά των φανταστικών της χαρακτήρων.
H επιστροφή στον πραγματικό κόσμο
Ένας άλλος άνδρας αναφέρει πως η ονειροπόληση συνοδευόταν από ασυνείδητες σωματικές κινήσεις, όπως ο έντονος βηματισμός στο δωμάτιο υπό τον ήχο συγκεκριμένης μουσικής, γεγονός που του προκαλούσε βαθιά ντροπή και εξάντληση όταν τελικά «επέστρεφε» στον πραγματικό κόσμο.
Το φαινόμενο λειτουργεί κυρίως ως ένας μηχανισμός διαφυγής από το άγχος, την κατάθλιψη, τη μοναξιά ή παλαιότερα ψυχικά τραύματα.
Στον παράλληλο κόσμο τους, οι άνθρωποι αυτοί αποκτούν τον πλήρη έλεγχο, βιώνοντας την αποδοχή και την επιτυχία που στερούνται στην καθημερινότητά τους. Ωστόσο, το τίμημα είναι βαρύ, καθώς η πολύωρη απορρόφηση υπονομεύει τις κοινωνικές σχέσεις, την επαγγελματική απόδοση και τις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις, προκαλώντας έντονα συναισθήματα ενοχής.
Με τι συνδέεται
Πρόσφατες μελέτες καταδεικνύουν ότι η κατάσταση αυτή, η οποία επηρεάζει περίπου το 2,5% του γενικού πληθυσμού, συνδέεται στενά με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), τις ιδεοψυχαναγκαστικές εκδηλώσεις και τις διασχιστικές εμπειρίες.
Νέα ευρήματα δείχνουν μάλιστα ότι η χρόνια εμβύθιση σε αυτά τα εναλλακτικά σενάρια μπορεί να κλονίσει τη σταθερότητα της ταυτότητας του ατόμου, οδηγώντας σε ασθενέστερη αίσθηση του εαυτού και σε μεγαλύτερη συχνότητα στρεβλών ή ψευδών αναμνήσεων για το ίδιο του το παρελθόν.
Φοβούμενοι το στίγμα
Παρά τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί επίσημα ως αυτόνομη ψυχιατρική διαταραχή στα κλινικά εγχειρίδια.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλοί πάσχοντες να διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια, φοβούμενοι το στίγμα.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη για περαιτέρω ενημέρωση και προτείνουν τη χρήση γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας, η οποία βοηθά τους ασθενείς να ανακτήσουν τον έλεγχο της προσοχής τους και να οικοδομήσουν μια πιο στέρεη, βασισμένη στην πραγματικότητα καθημερινότητα.
