Απλωμένη στον γεωγραφικό πυρήνα της Πελοποννήσου, στον ορεινό όγκο του Μαινάλου και σε κοντινή απόσταση από το αστικό κέντρο της Τρίπολης, η Ορεινή Αρκαδία χρόνια τώρα αποτελεί έναν δημοφιλή τουριστικό προορισμό. Είναι ωστόσο, πολλά περισσότερα: Ένα ζωντανό, πολυδιάστατο μωσαϊκό από αυτόνομες κοινότητες, που λειτουργούν ως ξεχωριστοί κόμβοι ενός ευρύτερου, αρχοντικού τοπίου. Σήμερα, ο σύγχρονος ταξιδιώτης δεν αναζητά στην Αρκαδία μια απλή, εφήμερη αναψυχή, αλλά μια ολοκληρωμένη βιωματική εμπειρία.
Από τη μία πλευρά, η ανάγκη για αποσύνδεση από τους εξαντλητικούς αστικούς ρυθμούς και η αναζήτηση της αυθεντικότητας στη γαστρονομία και τον πολιτισμό, και από την άλλη, η πρόκληση του τουρισμού περιπέτειας μέσα στη μοναδική φύση του Μαινάλου. Σε κάθε χωριό, από τη Βυτίνα και τη Δημητσάνα, μέχρι τη Στεμνίτσα και την Καρύταινα, η ταξιδιωτική εμπειρία μεταμορφώνεται. Παρόλα αυτά, το κοινό συνδετικό στοιχείο παραμένει αναλλοίωτο: η αίσθηση ότι ο τόπος διατηρεί ακέραιη την ψυχή του, μετατρέποντας την πλούσια κληρονομιά του παρελθόντος στο πιο ελκυστικό, σύγχρονο αφήγημα φιλοξενίας.
Η περιήγηση στα χωριά αποκαλύπτει τη δυναμική αυτής της αλλαγής. Tο υψόμετρο συναντά την ιστορία, και εκεί είναι που οι προσωπικές μαρτυρίες των ανθρώπων παίρνουν σάρκα και οστά. Άνθρωποι που άφησαν τις πόλεις, νέοι που ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους και επέλεξαν να ριζώσουν εδώ, ανοίγοντας ξανά παραδοσιακές επιχειρήσεις και ξενώνες, δημιουργούν ένα νέο κύμα ανάπτυξης. Δεν πρόκειται για μια απλή τουριστική διαδρομή, αλλά για μια ζωντανή καταγραφή της περιφέρειας που αναγεννάται μέσα από τον εθελοντισμό και τη βιωματική σχέση με τον τόπο. Και την ίδια ώρα υποδέχεται επισκέπτες από όλο τον κόσμο, κάθε ηλικίας που επιλέγουν την Ελλάδα, ξανά και ξανά.
Μαγούλιανα
Η υποδοχή στα Μαγούλιανα είναι εμφανής από το πρώτο λεπτό. Φτάνοντας στην είσοδο, η πινακίδα καλωσορίζει τους επισκέπτες στο υψηλότερο χωριό της Πελοποννήσου, σε υψόμετρο 1.365 μέτρων. Εδώ, η αίσθηση της ορεινής απομόνωσης συνυπάρχει με μια παράδοξη, πεισματική ζωντάνια. Με μόλις 45 μόνιμους κατοίκους, η καθημερινότητα βασίζεται απόλυτα στους δεσμούς της κοινότητας. Ο πρόεδρος του χωριού, Αθανάσιος Κανελλόπουλος, αποτελεί ζωντανό παράδειγμα αυτής της νέας δυναμικής: από τη συνέχεια της οικογενειακής ταβέρνας των παππούδων του και την ανάπτυξη εναλλακτικών καταλυμάτων, μέχρι τον εθελοντισμό και τη συμμετοχή του στη δημιουργία και συντήρηση των περιπατητικών διαδρομών του Mainalon Trail. Στα Μαγούλιανα, η λειτουργία του τόπου περνά μέσα από πρόσωπα, σχέσεις και ιστορική μνήμη. Στολίδι αυτής της μνήμης αποτελεί ο ιστορικός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, με το μνημειώδες ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1845. Φτιαγμένο από ξύλο καρυδιάς, μετά από επτά ολόκληρα χρόνια εξαντλητικής καλλιτεχνικής δημιουργίας, στέκει ως ένα από τα σπουδαιότερα πολιτιστικά κειμήλια της ευρύτερης περιοχής, καθηλώνοντας τον επισκέπτη με την πνευματική και αισθητική του αρχοντιά.
Το χιονοδρομικό του Μαίναλου δεν μπορεί να αναπτύξει την χιονοδρομία, λόγω του κλίματος, της έλλειψης χιονιού και των αλλαγών θερμοκρασίας. Λειτουργεί όμως ως τόπος δράσεων και εκδηλώσεων και ως αναπόσπαστο τμήμα της φιλοσοφίας όλης της ορεινής περιοχής, ότι το βουνό είναι για όλες τις εποχές.
Στην περιοχή οι τουριστικές επενδύσεις συνεχίζονται και καλύπτουν όλες τις προδιαγραφές. Από απλά προσιτά καταλύματα μέχρι πεντάστερα ξενοδοχεία.
Βυτίνα
Κάθε χωριό είναι και ένα μικρό διαμαντάκι φιλοξενίας. Στη Βυτίνα, αυτή αρχίζει από τον Δρόμο της Αγάπης, με τα δέντρα που ενώνονται σχηματίζοντας μια «αγκαλιά» για τον επισκέπτη, την οποία την συναντάς και αλλού, σε κάθε πρόσωπο. Από την φαρμακοποιό και τον τυροκόμο παππού που μαζί με τα εγγόνια του κρατούν το μαγαζί με τα προϊόντα της φάρμας τους, μέχρι τους νεαρούς ιδιοκτήτες της ταβέρνας που καταλήγουν να κάθονται μαζί με τους θαμώνες στο ίδιο τραπέζι και να μοιράζονται ιστορίες. Και κάπως έτσι ο επισκέπτης γίνεται μέρος μιας παρέας ή και μιας οικογένειας. Σε έναν τόπο που μπορεί εύκολα αν το επιθυμεί κάποιος να επιλέξει να μείνει μόνος αλλά όχι να νιώσει μόνος.
Λαγκάδια
Στα Λαγκάδια, το τοπίο υποκλίνεται στην τέχνη των θρυλικών «πετράδων», των μαστόρων που σμίλεψαν τα ωραιότερα αρχοντικά ολόκληρης της Πελοποννήσου. Τα γλυκά είναι σπιτικά και οι γεύσεις συμπληρώνονται από το χαμόγελο της περηφάνιας του γιου για το ταλέντο της μαμάς. Άλλη μια φορά που ο επισκέπτης γίνεται οικογένεια. Και το ζευγάρι ξένων τουριστών που παίζει τάβλι, δείχνει ότι στον τόπο αυτό κανείς δεν είναι περαστικός.
Δημητσάνα
Η Δημητσάνα στέκει ως το ζωντανό οπλοστάσιο της ιστορίας, ο τόπος όπου γεννήθηκε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, εκεί όπου οι αγωνιστές αντάλλαξαν τους πρώτους, απαραβίαστους όρκους για την ελευθερία κάτω από τη σκιά των ιστορικών μπαρουτόμυλων. Η Αγγελική Μπίρη, η πρόεδρος της κοινότητας, περιγράφει έναν τόπο που παραμένει ενεργός όλο τον χρόνο, μέσα από εκδηλώσεις, μουσεία και αναβιώσεις ιστορικών γεγονότων. Οι λαμπαδηδρομίες της 24ης Μαρτίου αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τελετουργίας που έχει εξελιχθεί σε σημείο ταυτότητας, όχι μόνο για το χωριό αλλά για ολόκληρη την περιοχή.
«Να σου δείξω το βίντεο από την αναβίωση του εθίμου… εδώ που λένε τον όρκο», το βίντεο παίζει, η Αγγελική βουρκώνει και μαζί όλοι όσοι βρίσκονται στον φούρνο του χωριού. Κι αυτοί που έχουν ζήσει την τελετή και εκείνοι που το βλέπουν πρώτη φορά. Αυτή η καρδιά της φιλοπατρίας που χτυπά ζωντανά, συνδέει το παρελθόν με το μέλλον και τους ανθρώπους με τον τόπο. Αυτόν τον παλμό εισπράττουν και οι επισκέπτες. Όπως το ηλικιωμένο ζευγάρι από την Ολλανδία που έμαθαν ελληνικά για να κινούνται ακόμα πιο ελεύθερα στη περιοχή και να συνδέονται πιο άμεσα με τον κόσμο.
Παράλληλα, νέες μορφές εγκατάστασης και ζωής αναδύονται. Η περίπτωση της Ντενάντα Πάλλα, που εγκατέλειψε την Αθήνα για να ζήσει στη Ζατουνα και να εργαστεί στη Δημητσάνα, αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση επιστροφής σε πιο ήπιους ρυθμούς ζωής. «Ήρθα αρχικά στη Στεμνίτσα για να σπουδάσω στην σχολή αργυροχρυσοχοΐας. Όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου αποφάσισα να μείνω εδώ. Ζω ήδη 9 χρόνια στην περιοχή και τα τελευταία τέσσερα διατηρώ το δικό μου κατάστημα. Δεν θέλω να φύγω. Μου αρέσει πολύ», αναφέρει η Ντενάντα. Η επιλογή της μόνιμης παραμονής στο βουνό δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως εξαίρεση, αλλά ως εναλλακτική που αποκτά σταθερότητα.
Στεμνίτσα
Λίγο πιο πέρα, η αρχοντική Στεμνίτσα, η πρώτη έδρα της επαναστατικής κυβέρνησης, γοητεύει με την πνευματική της αύρα και διατηρεί μέχρι σήμερα αναλλοίωτο το πρεστίζ της υψηλής αργυροχρυσοχοΐας. Στην κεντρική πλατεία, δίπλα στον ιστορικό ναό, η αναγέννηση του τόπου αποτυπώνεται στα μάτια των ανθρώπων που επέστρεψαν, ανοίγοντας καλαίσθητα καταστήματα, αφήνοντας πίσω τους ρυθμούς της πρωτεύουσας για να επενδύσουν στην εγχώρια επιχειρηματικότητα και τον τόπο των προγόνων τους.
Ελληνικό
Στο Ελληνικό μια στάση για ομελέτες, πίτες και άλλα εδέσματα με τοπικά προϊόντα και παραδοσιακές συνταγές, συνηθίζεται από κουρασμένους περιπατητές του mainalon trail και μυημένους στα μυστικά του Λούσιου ποταμού και τις ιστορίες από την αρχαία Γορτυνία.
Χρυσοβίτσι
Λίγο χαμηλότερα, προς το Χρυσοβίτσι, η ορεινή Αρκαδία αποκαλύπτει και την παραγωγική της ταυτότητα. Στο Μουσείο Δασικής Ιστορίας, που στεγάζεται στο παλιό κρατικό εργοστάσιο ξυλείας, διασώζεται ένα κομμάτι της βιομηχανικής ιστορίας του τόπου. Το εργοστάσιο λειτούργησε από το 1831 έως το 1974 και αποτέλεσε για δεκαετίες βασικό πυλώνα ζωής για ολόκληρη την περιοχή, με εκατοντάδες εργαζόμενους να απασχολούνται στην επεξεργασία του ελάτου του Μαινάλου. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, ήταν ότι λειτουργούσε ενεργειακά αυτόνομα: από τα πριονίδια και τα υπολείμματα ξύλου παραγόταν ενέργεια, με αποτέλεσμα το χωριό να αποκτήσει ηλεκτροφωτισμό πολύ πριν φτάσει το ρεύμα στα περισσότερα ορεινά χωριά της Αρκαδίας. Σήμερα, αποτελεί το μοναδικό από τα επτά κρατικά εργοστάσια ξυλείας της χώρας που μετατράπηκε σε μουσείο.
Λιμποβίσι
Η ιστορική μνήμη παραμένει ζωντανή και στο Λιμποβίσι, το χωριό της οικογένειας Κολοκοτρώνη και τόπο γέννησης του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Μέσα στο πυκνό ελατόδασος, το αναστηλωμένο σπίτι του Γέρου του Μοριά υπενθυμίζει ότι στην ορεινή Αρκαδία η ιστορία δεν παρουσιάζεται μουσειακά, αλλά παραμένει οργανικά δεμένη με το φυσικό τοπίο και την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Καρύταινα
Στην ιστορική Καρύταινα, το ξακουστό “Τολέδο της Ελλάδας” βρίσκεται το μεσαιωνικό κάστρο που δεσπόζει πάνω από το φαράγγι του Αλφειού ποταμού. Εκεί, το θρυλικό τοξωτό γεφύρι του 13ου αιώνα, -το τοπίο που κάποτε αποτυπώθηκε στο ελληνικό πεντοχίλιαρο, ένα χαρτονόμισμα από την εποχή των δραχμών- γεφυρώνει την ιστορική μνήμη με τον σύγχρονο τουρισμό περιπέτειας, καθώς τα ορμητικά νερά του ποταμού αποτελούν σήμερα διεθνές hotspot για rafting και kayak.
Σε όλα αυτά τα χωριά, ο επισκέπτης συναντά όλο και συχνότερα ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο. Τον Καναδά, τη Σουηδία, την Ολλανδία και άλλες χώρες της Ευρώπης, πολλοί από τους οποίους επιστρέφουν ξανά και ξανά στην περιοχή. Δεν αναζητούν απλώς έναν ακόμη προορισμό, αλλά έναν διαφορετικό τρόπο ταξιδιού: πεζοπορία μέσα στο Μαίναλο, ησυχία, ανθρώπινη επαφή, τοπικές γεύσεις, έθιμα και μια αίσθηση αυθεντικότητας που δύσκολα συναντάται πλέον. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της ορεινής Αρκαδίας: ότι δεν προσπαθεί να σκηνοθετήσει την εμπειρία του επισκέπτη, αλλά του επιτρέπει να γίνει, έστω και προσωρινά, μέρος της.
*Σημειώνεται ότι η δημοσιογραφική αποστολή στην ορεινή Αρκαδία έγινε στο πλαίσιο της καμπάνιας προβολής του Υπουργείου Τουρισμού με τίτλο «Ορεινή Ελλάδα. Σε πάει ψηλά. Όλο τον χρόνο». Στοχεύει στην ενίσχυση της αναγνωρισιμότητας των ορεινών προορισμών, προβάλλοντας την ανάδειξη εμπειριών που σχετίζονται με τη φύση, την ευεξία και τον αθλητισμό, τη γαστρονομία, την ιστορία και τον πολιτισμό. H καμπάνια αναδεικνύει την ορεινή Ελλάδα ως προορισμό που προσφέρει όχι μόνο αναψυχή, αλλά και εσωτερική ισορροπία, δίνοντας τη δυνατότητα στον επισκέπτη κάθε ηλικίας να αποσυνδεθεί από την καθημερινότητα και να επανασυνδεθεί με τη φύση.
