Στα «15 λεπτά» με τον Γιώργο Παπαχρήστο, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη μιλά για τα μεγάλα ανοιχτά μέτωπα του πολιτισμού: Από τα Γλυπτά του Παρθενώνα και την Αμφίπολη μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη, το Άγιο Όρος και τα μεγάλα μουσειακά έργα που αλλάζουν τον πολιτιστικό χάρτη της χώρας.
Η υπουργός στις μεταρρυθμίσεις που έχουν υλοποιηθεί, καθώς και στα μεγάλα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη σε όλη τη χώρα. Όπως σημείωσε, από το 2019 έως σήμερα έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται υπό υλοποίηση περίπου εννιακόσια έργα, με στόχο την ολοκλήρωσή τους έως το 2027.
Η κα. Μενδώνη τόνισε ότι τα έργα καλύπτουν όλους τους τομείς του Υπουργείου – από την πολιτιστική κληρονομιά και τον σύγχρονο πολιτισμό έως τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Εξήγησε ότι η Tεχνητή Nοημοσύνη αξιοποιείται ήδη για την ανάδειξη μνημείων, όπως η Αρχαία Ολυμπία και ο Μυστράς, ενώ σύντομα αυτό θα ισχύσει και για το Άγιο Όρος, χωρίς να παραβιάζεται το Άβατο.
Όπως είπε «έχουμε εθνική στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη, που αφορά την πολιτιστική κληρονομιά και τον σύγχρονο πολιτισμό. Και, εάν θέλετε κάτι πολύ απτό για να το καταλάβουνε και όσοι μας παρακολουθούν οι εφαρμοσμένες πρακτικές, δηλαδή το να είσαι στο σπίτι σου και να μπορείς να δεις τον Μυστρά έτσι όπως ήτανε την περίοδο της ακμής του ή την Αρχαία Ολυμπία, πώς αποκαθίστανται τα μνημεία, είναι μία μορφή Τεχνητής Νοημοσύνης. Το να μπορέσεις να δώσεις στις πλατφόρμες ό,τι πληροφορίες έχεις για τα χριστιανικά μνημεία, ας πούμε, της Βορείου Ελλάδος και να μπορεί κάποιος να οργανώσει την επίσκεψή του στα σημαντικά μνημεία της Ορθοδοξίας στη Βόρεια Ελλάδα, γίνεται με τη βοήθεια πλέον της Τεχνητής Νοημοσύνης […] Αυτό θα ισχύσει και για το Άγιο Όρος». Στην ερώτηση του Γιώργου Παπαχρήστου για το αν έτσι θα έχουμε παραβίαση του Άβατου η Λίνα Μενδώνη απάντησε ότι «το Άβατο δεν παραβιάζεται ποτέ στο Άγιο Όρος» και εξήγησε ότι «μία κυρία θα μπορεί να δει τα μνημεία του Αγίου Όρους, όπως μπορεί να τα δει και στις εκθέσεις τις οποίες έχει διοργανώσει και πρόκειται να διοργανώσει πάλι το Υπουργείο Πολιτισμού, πάντοτε σε συνεργασία με την Ιερά Κοινότητα».
Τεχνητή Νοημοσύνη και Σύγχρονος Πολιτισμός
Το βασικό μας θέμα είναι πώς θα διασφαλίσουμε τους καλλιτέχνες την περίοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Εάν σκεφτεί κανείς ότι ο οποιοσδήποτε πλέον με τη βοήθεια της τεχνολογίας μπορεί να δημιουργήσει μουσική, μπορεί να δημιουργήσει κείμενα, θα πρέπει να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των καλλιτεχνών, που επαναλαμβάνω και δεν θα κουραστώ να το λέω, είναι εργαζόμενοι άνθρωποι. Ζουν από την τέχνη, επομένως τα δικαιώματά τους, τα πνευματικά τους δικαιώματα και οι αμοιβές πρέπει πλέον να διασφαλίζονται. Περάσαμε ένα νομοσχέδιο και είναι πια νόμος του κράτους, που αφορά την πλαστογράφηση των έργων τέχνης το οποίο επίσης είναι πάρα πολύ σημαντικό. Η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθάει. Από τη μια μπορείς εύκολα να αναπαράγεις έργα, οπότε είναι fake τα έργα. από την άλλη πλευρά μπορείς με πολύ μεγαλύτερη ευκολία να αντιλαμβάνεσαι την πλαστογράφηση. Είναι πολύ μεγάλη πληγή και είναι πληγή για τον καλλιτέχνη, για την τέχνη αυτή καθαυτή, αλλά και για τον αγοραστή, για την αγορά. Να σας πω μόνο ότι σήμερα κυκλοφορούν πολύ περισσότερα πλαστά έργα του Παρθένη από τα πραγματικά.
Αμφίπολη και πότε θα είναι προσβάσιμη
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό που έχουνε και αν όλα πάνε καλά, αρχές του 2028 η Αμφίπολη, ο λόφος Καστά, θα μπορεί να είναι προσβάσιμη. Θα μπορεί κάποιος να μπει μέσα, χωρίς κίνδυνο για το μνημείο. Η βασική μας δουλειά είναι να προστατεύουμε τα μνημεία. Εξίσου βασική όμως είναι να τα αποδίδουμε προσβάσιμα στους επισκέπτες.
Στην ερώτηση του Γιώργου Παπαχρήστου αν μέχρι τότε θα έχουμε μάθει σε ποιον ανήκει το μνημείο η υπουργός απάντησε «αυτό είναι κάτι το οποίο θα μας το πουν οι επιστήμονες. Ακόμη μελετούν[…] ξέρετε ότι στην αρχαιολογία και στην ιστορία υπάρχουν θέματα τα οποία μπορούν και να μη λυθούν ποτέ. Εκφράζονται απόψεις, αλλά δεν υπάρχει η επιστημονική απόδειξη. Όμως στην περίπτωση της Αμφίπολης και του τύμβου Καστά, εκτός από τις υποδομές τις οποίες δημιουργούμε, δηλαδή τον καταπληκτικό περίβολο που έχει πλέον αποκαλυφθεί ολόκληρος και δείχνει ένα μεγαλειώδες μνημείο, δεν έχουμε άλλο τέτοιο μνημείο. Οι διαστάσεις του είναι πολύ μεγαλύτερες από τον τύμβο της Βεργίνας. Ο τύμβος στις Αιγές έχει διάμετρο εκατόν δέκα μέτρα και ο τύμβος στην Αμφίπολη έχει διάμετρο εκατόν σαράντα μέτρα. Έχει μια περίμετρο τετρακόσια ενενήντα επτά τρέχοντα μέτρα. Και μέσα φυσικά ένα εξαιρετικό διάκοσμο. Όμως εκτός από αυτό, ήδη είναι σε εξέλιξη ο διαγωνισμός για να κατασκευάσουμε έναν μουσειακό χώρο.
Να στεγαστούν πράγματα, να στεγαστούν εφαρμογές και έχουμε σε εξέλιξη ένα πάρα πολύ σημαντικό έργο, το οποίο θα μας δώσει πολλά στοιχεία, εκτός από τη χρονολόγηση την οποία την ξέρουμε, είμαστε σίγουροι πλέον ότι το μνημείο χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του τέταρτου αιώνα, θα μας δώσει και πολλά στοιχεία ενδεχομένως για την χρήση του και για τα πρόσωπα που συνδέονται με το συγκεκριμένο. Είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα μεγάλο, το οποίο κάνουμε Υπουργείο Πολιτισμού, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Δημόκριτος.
Τι είπε για τα Γλυπτά του Παρθενώνα
Το θέμα των Γλυπτών είναι κάτι το οποίο αφορά το νεοελληνικό κράτος σχεδόν από τη σύστασή του. Έχουμε φτάσει ίσως, εάν κάνουμε τον απολογισμό της επταετίας, στο καλύτερο δυνατό σημείο που θα μπορούσαμε να φτάσουμε. Το χειρότερο είναι «δε μιλάμε καν». Ήδη τα τελευταία χρόνια έχουμε σπάσει το εμπάργκο που υπήρχε, μιλάμε. Το καλύτερο είναι να φτάσουμε στο στόχο και ο στόχος είναι να επανενωθούν τα Γλυπτά. Ήδη μιλάμε με το Βρετανικό Μουσείο, μιλάμε με τη βρετανική κυβέρνηση, πιέζουμε μέσα από τη διεθνή κοινή γνώμη, μέσα από τις συστηματικές πρωτοβουλίες της πολιτιστικής διπλωματίας, όχι μόνο μέσω της UNESCO και μέσω της UNESCO.
Προχτές τελείωσε η τελευταία σύνοδος της διακυβερνητικής επιτροπής της UNESCO για την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών. Εκεί για πρώτη φορά μετά από συνεχείς συστάσεις, έχουμε 25-26 συστάσεις, μετά από αυτές όλες τις συστάσεις, για πρώτη φορά διατυπώνεται ευθέως ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας των Ελλήνων, πράγμα το οποίο είναι πάρα πάρα πολύ σημαντικό, διότι στην πραγματικότητα αναγνωρίζονται άυλες αξίες οι οποίες συνδέονται με ταυτοτικά ζητήματα άρα και με δικαιώματα. Επομένως, η UNESCO έρχεται και λέει ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα είναι δικαίωμα των Ελλήνων, του ελληνικού έθνους, να επιστραφούν και να επανενωθούν.
Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά και επέκταση του ΕΑΜ
Αναφερόμενη στα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, η υπουργός έκανε ιδιαίτερη μνεία στο Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά. «Το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων είναι πολύ σημαντικό έργο, καθώς είναι κάτι που λείπει από την Ελλάδα. Είμαστε ένας ναυτικός λαός, έχουμε χιλιάδες χιλιόμετρα ακτών, έχουμε πάρα πολλά ναυάγια και πάρα πολύ σημαντικά ευρήματα από τις θάλασσές μας. Αυτά δεν εκτίθενται. Είναι ένα έργο το οποίο κοστίζει περίπου εκατό εκατομμύρια και χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο από το Ταμείο Ανάκαμψης και είναι ένα έργο το οποίο γίνεται σε ένα κτίριο τοπόσημο για τον Πειραιά, στο μεγάλο κτίριο του Σιλό, με μια προσθήκη ενός νεότερου μοντέρνου κτιρίου, θα φτάσει στα είκοσι έξι χιλιάδες τετραγωνικά».
Παράλληλα, προχωρούν οι μελέτες για την επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. «Το μεγάλο σχέδιο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου προφανώς είναι τεράστιο. Προφανώς δεν αφορά μόνο το μουσείο αυτό καθαυτό, που είναι η μεγαλύτερη κιβωτός έργων της αρχαιότητας. Αφορά την αναγέννηση της Αθήνας. Είναι ένα έργο το οποίο πραγματικά θεωρούμε ότι θα αναγεννήσει τη συγκεκριμένη περιοχή και την πολιτιστική φυσιογνωμία της πρωτεύουσας» τόνισε.
