Ο Εθισμός στα social media και η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη ζωή παιδιών και εφήβων αποτέλεσαν το βασικό θέμα της εκπομπής «Μεγάλη Εικόνα» στο MEGA, με τη Νίκη Λυμπεράκη. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα περιορισμού της πρόσβασης ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Ξεχώρισε η εξομολόγηση μιας νεαρής κοπέλας που είπε: «Εμπιστεύομαι την AI περισσότερο από οποιονδήποτε στη ζωή μου». Η φράση αυτή ανέδειξε με ωμό τρόπο τη νέα σχέση των νέων με την τεχνολογία και τα social media, αλλά και τη βαθιά μεταβολή στην ανθρώπινη επικοινωνία.
Στην εκπομπή συμμετείχαν η Μαργκαρίτα Λουί Ντρέιφους, ιδρύτρια της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας Human Change Foundation, και ο Δρ. Zachary Stein, συγγραφέας και ερευνητής με σπουδές στη φιλοσοφία και την ψυχολογία. Ωστόσο, οι μαρτυρίες των ίδιων των παιδιών αποδείχθηκαν οι πιο αποκαλυπτικές. «Ρωτάω πολλά πράγματα την τεχνητή νοημοσύνη για ζητήματα που δε θα μπορούσα να ρωτήσω κανέναν άλλον», ανέφερε μια έφηβη, ενώ μια άλλη σημείωσε: «Κανείς δε με ρώτησε αν είμαι εθισμένη».
Η τεχνολογία φαίνεται πλέον να λειτουργεί όχι μόνο ως εργαλείο, αλλά και ως υποκατάστατο ανθρώπινης σχέσης. «Συχνά στέλνω στο ChatGPT μια άσκηση και αυτό μου τη λύνει», είπε ένας μαθητής, περιγράφοντας μια νέα πραγματικότητα όπου το prompting εξελίσσεται σε βασική δεξιότητα.
Η ανθρώπινη αλλαγή και η κρίση μοναξιάς
Η Μαργκαρίτα Λουί Ντρέιφους έδωσε μια ευρύτερη διάσταση στο φαινόμενο, λέγοντας: «Πολλοί ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή. Εγώ ανησυχώ περισσότερο για την ανθρώπινη αλλαγή». Μίλησε για μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, όπου οι νέοι είναι συνεχώς συνδεδεμένοι αλλά ουσιαστικά απομονωμένοι.
Οι συνέπειες, όπως τόνισε, είναι ήδη εμφανείς: κρίση ψυχικής υγείας, αύξηση αυτοκτονιών και δημογραφική πτώση. Ανέφερε μάλιστα ότι οι κόρες της, σε ηλικία μόλις έξι ετών, της είχαν πει πως «η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία».
Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα που τέθηκε αφορά το κατά πόσο οι ίδιες οι τεχνολογικές εταιρείες λογοδοτούν για τις επιπτώσεις των προϊόντων τους. Όπως σημειώθηκε, πρόκειται για οικονομικούς κολοσσούς που δεν υποχρεούνται να αποδείξουν ότι οι εφαρμογές τους είναι ασφαλείς για παιδιά.
Ψυχική επιβάρυνση και «AI σύντροφοι»
Ο Δρ. Stein χαρακτήρισε τη σημερινή κατάσταση ως «το μεγαλύτερο τεχνολογικό πείραμα της ανθρωπότητας». Επεσήμανε ότι οι νέες τεχνολογίες διεισδύουν βαθιά στον ανθρώπινο νου χωρίς επαρκή έλεγχο ή κατανόηση των συνεπειών. «Βρισκόμαστε εν μέσω ενός τεράστιου και επικίνδυνου πειράματος», υπογράμμισε, προσθέτοντας πως «πρέπει να αποδείξουμε ότι η τεχνολογία είναι επικίνδυνη».
Η εκπομπή παρουσίασε επίσης ακραίες περιπτώσεις, όπως αυτή μιας 20χρονης που, μετά τον θάνατο του αδελφού της, συνομιλούσε με το ChatGPT πιστεύοντας ότι επικοινωνεί μαζί του. Η ψευδαίσθηση αυτή την οδήγησε τελικά σε ψυχιατρική νοσηλεία. Σε ευάλωτα άτομα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιδεινώσει σοβαρά προϋπάρχουσες ψυχικές διαταραχές.
Ανησυχία προκαλεί και το φαινόμενο των «AI συντρόφων». Έρευνα σε 2.000 παιδιά έδειξε ότι το ένα τρίτο δήλωσε πως έχει έναν τέτοιο «σύντροφο», ενώ περίπου το 10% εμφάνισε συμπτώματα «διαταραχής προσκόλλησης». Πολλά παιδιά αναφέρουν ότι εμπιστεύονται περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη από τους ανθρώπους γύρω τους, γεγονός που αποκαλύπτει μια ανησυχητική μετατόπιση στις ανθρώπινες σχέσεις.
Η ελληνική πρωτοβουλία για περιορισμό των social media
Στην εκπομπή έγινε αναφορά και στην κυβερνητική πρόθεση για απαγόρευση πρόσβασης σε social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από το 2027. Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, κ. Παπαστεργίου, χαρακτήρισε το μέτρο «αυτονόητη πράξη ευθύνης», επισημαίνοντας ότι πολλοί γονείς αδυνατούν πλέον να ελέγξουν τη χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά τους.
Παράλληλα, τόνισε ότι η τελική ευθύνη ανήκει στους ίδιους τους γονείς, οι οποίοι οφείλουν να θέτουν όρια και να εξηγούν στα παιδιά πως η ζωή δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια οθόνη.
Η εκπομπή κατέληξε σε ένα σαφές συμπέρασμα: δεν πρόκειται για πρόβλημα του μέλλοντος, αλλά για μια κρίση που ήδη εξελίσσεται. Η παιδική ηλικία, κάποτε συνώνυμη της ασφάλειας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, όπου οι ενήλικες δείχνουν να προσαρμόζονται ευκολότερα από τα ίδια τα παιδιά σε έναν κόσμο που θεωρητικά δημιουργήθηκε για εκείνα.
