Το ρεύμα που κρατά την Ευρώπη «ζεστή» μπορεί να καταρρεύσει – Τι δείχνει νέα μελέτη

Νέα έρευνα δείχνει ότι το κρίσιμο ρεύμα του Ατλαντικού Ωκεανού είναι πολύ πιο πιθανό να καταρρεύσει απ’ ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα, καθώς τα κλιματικά μοντέλα που προβλέπουν τη μεγαλύτερη επιβράδυνσή του αποδεικνύονται τα πιο ρεαλιστικά. Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν το εύρημα «πολύ ανησυχητικό», καθώς μια κατάρρευση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την Ευρώπη, την Αφρική και τις Αμερικές.

Το σύστημα Atlantic meridional overturning circulation (Amoc), βασικό τμήμα του παγκόσμιου κλιματικού μηχανισμού, βρίσκεται ήδη στο πιο αδύναμο σημείο των τελευταίων 1.600 ετών εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Το 2021, οι επιστήμονες εντόπισαν προειδοποιητικά σημάδια ενός σημείου καμπής, γνωρίζοντας ότι το Amoc έχει καταρρεύσει και στο παρελθόν της Γης.

Τα νέα δεδομένα από τα κλιματικά μοντέλα

Οι κλιματολόγοι χρησιμοποιούν δεκάδες υπολογιστικά μοντέλα για να εκτιμήσουν το μέλλον του κλίματος. Ωστόσο, για το σύνθετο σύστημα του Amoc, τα αποτελέσματα ποικίλλουν σημαντικά — από σενάρια που δεν προβλέπουν περαιτέρω επιβράδυνση έως εκείνα που εκτιμούν μείωση της ροής έως και 65%, ακόμη και αν οι εκπομπές άνθρακα μειωθούν σταδιακά στο μηδέν.

Η νέα μελέτη συνδύασε πραγματικές ωκεάνιες μετρήσεις με τα μοντέλα, περιορίζοντας δραστικά την αβεβαιότητα. Οι υπολογισμοί δείχνουν επιβράδυνση κατά 42% έως 58% έως το 2100 — ποσοστό που θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε κατάρρευση του συστήματος.

Πιθανές συνέπειες για το κλίμα

Το Amoc μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται σχηματίζοντας βαθιά ρεύματα επιστροφής. Η κατάρρευσή του θα μπορούσε να μετατοπίσει τη ζώνη των τροπικών βροχοπτώσεων, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στις καλλιέργειες εκατομμυρίων ανθρώπων, να ρίξει τη δυτική Ευρώπη σε ψυχρούς χειμώνες και ξηρά καλοκαίρια και να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας κατά 50 έως 100 εκατοστά.

Ο Dr Valentin Portmann, από το Inria Centre de recherche Bordeaux Sud-Ouest στη Γαλλία, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι το Amoc θα μειωθεί περισσότερο από όσο αναμενόταν, γεγονός που δείχνει ότι πλησιάζει σε σημείο καμπής».

Ο καθηγητής Stefan Rahmstorf, από το Potsdam Institute for Climate Impact Research στη Γερμανία, τόνισε: «Πρόκειται για ένα σημαντικό και πολύ ανησυχητικό αποτέλεσμα. Τα ‘απαισιόδοξα’ μοντέλα, που προβλέπουν ισχυρή εξασθένηση του Amoc έως το 2100, φαίνεται πως είναι τα πιο ρεαλιστικά».

Το ενδεχόμενο κατάρρευσης μέσα στον αιώνα

Ο Rahmstorf προειδοποίησε ότι ενδέχεται να ξεπεραστεί το σημείο χωρίς επιστροφή για το Amoc στα μέσα του αιώνα: «Φοβάμαι ολοένα και περισσότερο ότι θα περάσουμε το κατώφλι της κατάρρευσης, κάτι που είναι πολύ κοντά χρονικά».

Μελετώντας το Amoc επί 35 χρόνια, ο ίδιος είχε δηλώσει ότι μια κατάρρευση πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». Όπως εξηγεί, ενώ κάποτε η πιθανότητα θεωρούνταν μόλις 5%, πλέον φαίνεται να ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές μεταβολές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν το Amoc άλλαξε κατάσταση.

Αιτίες και μηχανισμοί επιβράδυνσης

Η επιβράδυνση του Amoc αποδίδεται στην ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική. Η θέρμανση αυτή καθιστά το νερό λιγότερο πυκνό, εμποδίζοντας τη βύθισή του και δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης. Η αυξημένη βροχόπτωση στις επιφανειακές στρώσεις μειώνει περαιτέρω την αλατότητα και την πυκνότητα του νερού, ενισχύοντας το φαινόμενο.

Παρότι το σύστημα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και επηρεάζεται από φυσικές διακυμάνσεις, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον βέβαιο ότι θα υπάρξει σημαντική εξασθένηση μέσα στις επόμενες δεκαετίες, με σοβαρές επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα.

Η μελέτη και τα νέα εργαλεία ανάλυσης

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, εξέτασε τέσσερις διαφορετικές μεθόδους αξιολόγησης των κλιματικών μοντέλων με βάση πραγματικές παρατηρήσεις. Η πιο αποτελεσματική αποδείχθηκε η τεχνική ridge regression, η οποία χρησιμοποιείται σπάνια στην κλιματική επιστήμη.

Η δυσκολία προσομοίωσης του Amoc οφείλεται στις λεπτές διαφορές πυκνότητας του νερού που προκαλούνται από αλλαγές στην αλατότητα σε ολόκληρο τον Ατλαντικό. Η νέα ανάλυση μείωσε την αβεβαιότητα εντοπίζοντας τα μοντέλα που αναπαριστούν καλύτερα την αλατότητα του νοτίου Ατλαντικού — στοιχείο που οι επιστήμονες θεωρούν καθοριστικό. Ο Rahmstorf χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «πολύ αξιόπιστο».

Τέλος, ο καθηγητής σημείωσε ότι η πραγματική επιβράδυνση του Amoc μπορεί να αποδειχθεί ακόμη μεγαλύτερη, καθώς τα μοντέλα δεν λαμβάνουν υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο γλυκαίνει τα νερά του ωκεανού: «Αυτός είναι ένας επιπλέον παράγοντας που δείχνει πως η πραγματικότητα ίσως είναι ακόμη χειρότερη».