Μία από τις μεγαλύτερες μεταναστεύσεις του πλανήτη εξαφανίζεται αθόρυβα κάτω από το νερό – και σχεδόν κανείς δεν το προσέχει. Σύμφωνα με νέα έκθεση της Σύμβασης για τη Διατήρηση των Μεταναστευτικών Ειδών Άγριας Πανίδας (CMS) του ΟΗΕ, οι μεταναστεύσεις των ψαριών γλυκού νερού καταρρέουν ραγδαία, με τους πληθυσμούς τους να έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από 80%.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μόνο η παγκόσμια συνεργασία για την αποκατάσταση της συνδεσιμότητας των ποταμών μπορεί να αποτρέψει την πλήρη εξαφάνισή τους.

Μια κρυφή κρίση στα ποτάμια του πλανήτη

Οι πιο εκτεταμένες και ζωτικές μεταναστεύσεις ζώων στη Γη συμβαίνουν μακριά από τα βλέμματα, στα βάθη των ποταμών. Η νέα Παγκόσμια Αξιολόγηση των Μεταναστευτικών Ψαριών Γλυκού Νερού, που παρουσιάστηκε στη 15η Διάσκεψη των Μερών (COP15) της CMS στη Βραζιλία, προειδοποιεί ότι τα είδη αυτά βρίσκονται πλέον σε κρίσιμο σημείο.

Τα μεταναστευτικά ψάρια γλυκού νερού παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας των ποταμών, στηρίζουν σημαντικές εσωτερικές αλιευτικές δραστηριότητες και εξασφαλίζουν τροφή και εισόδημα για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Εκατοντάδες είδη σε κίνδυνο πέρα από σύνορα

Η έκθεση εντοπίζει εκατοντάδες είδη που χρειάζονται διεθνή προστασία, καθώς οι πληθυσμοί τους μειώνονται με ανησυχητικό ρυθμό. Οι κύριες αιτίες περιλαμβάνουν την κατασκευή φραγμάτων, τη ρύπανση, την υπεραλίευση και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Συνολικά, 325 είδη ψαριών γλυκού νερού προτείνονται για διεθνή δράση διατήρησης, αποκαλύπτοντας μια κρίση βιοποικιλότητας που εξελίσσεται αθόρυβα στα κοινά ποτάμια συστήματα του πλανήτη.

Περιοχές προτεραιότητας είναι ο Αμαζόνιος και ο La Plata–Paraná στη Νότια Αμερική, ο Δούναβης στην Ευρώπη, ο Μεκόνγκ στην Ασία, ο Νείλος στην Αφρική και το σύστημα Γάγγης–Βραχμαπούτρα στην Ινδική υποήπειρο.

Ραγδαία υποβάθμιση των οικοσυστημάτων γλυκού νερού

Τα είδη γλυκού νερού μειώνονται ταχύτερα από εκείνα της ξηράς ή των ωκεανών, ωστόσο η κατάρρευση των μεταναστευτικών ψαριών έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητη. Οι περισσότερες από αυτές τις μορφές ζωής εξαρτώνται από μακρές, αδιάκοπες ποτάμιες διαδρομές που διασχίζουν πολλές χώρες.

Όταν αυτές οι διαδρομές διακόπτονται από φράγματα ή αλλοιώσεις στη ροή, οι πληθυσμοί τους μειώνονται δραματικά. Από το 1970, οι πληθυσμοί των μεταναστευτικών ψαριών γλυκού νερού έχουν υποχωρήσει κατά 81%, ενώ το 97% των ειδών που περιλαμβάνονται στη λίστα της CMS απειλούνται με εξαφάνιση.

Ο Αμαζόνιος και οι ποταμοί της Νότιας Αμερικής υπό πίεση

Η Βραζιλία, ως χώρα φιλοξενίας της COP15, προτείνει νέα μέτρα προστασίας για τα δύο μεγαλύτερα ποτάμια συστήματα της ηπείρου, τον Αμαζόνιο και τον La Plata–Paraná. Παρά τη σημασία του, ο Αμαζόνιος βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες αναπτυξιακές πιέσεις.

Μελέτη που συνοδεύει την έκθεση εντοπίζει 20 μεταναστευτικά είδη ψαριών στον Αμαζόνιο που πληρούν τα κριτήρια ένταξης στο Παράρτημα II της CMS. Τα είδη αυτά αποτελούν το 93% των αλιευμάτων της περιοχής, με ετήσια αξία που εκτιμάται στα 436 εκατομμύρια δολάρια.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το χρυσό γατόψαρο (Brachyplatystoma rousseauxii), γνωστό για τη μεταλλική του λάμψη και τη μετανάστευση-ρεκόρ μήκους 11.000 χιλιομέτρων, από τις Άνδεις έως τις παράκτιες περιοχές.

Για την ενίσχυση της προστασίας, η Βραζιλία και γειτονικές χώρες προτείνουν ένα Πολυειδικό Σχέδιο Δράσης για τα Μεταναστευτικά Γατόψαρα του Αμαζονίου (2026–2036). Παράλληλα, η Βραζιλία εισηγείται την ένταξη του spotted sorubim catfish στο Παράρτημα II της CMS, λόγω των απειλών που αντιμετωπίζει στη λεκάνη του La Plata.

Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου

Δρ. Zeb Hogan: «Πολλές από τις μεγάλες μεταναστεύσεις της άγριας ζωής συμβαίνουν κάτω από το νερό. Τα μεταναστευτικά ψάρια γλυκού νερού βρίσκονται σε σοβαρό κίνδυνο και η προστασία τους απαιτεί διεθνή συνεργασία για τη διατήρηση των ποταμών ζωντανών και συνδεδεμένων.»

Amy Fraenkel, Εκτελεστική Γραμματέας CMS: «Η νέα αξιολόγηση αναδεικνύει μια κρίσιμη προτεραιότητα που δεν έχει λάβει την απαιτούμενη προσοχή. Με συντονισμό επιστήμης, πολιτικής και συνεργασίας, οι κυβερνήσεις μπορούν να διαφυλάξουν τις τελευταίες μεγάλες μεταναστεύσεις ψαριών και τα οικοσυστήματα που τις στηρίζουν.»

Michele Thieme, Αντιπρόεδρος WWF-US: «Οι ποταμοί δεν αναγνωρίζουν σύνορα – ούτε τα ψάρια που εξαρτώνται από αυτούς. Χρειαζόμαστε τώρα συντονισμένη διαχείριση σε επίπεδο λεκανών πριν χαθούν αυτές οι μεταναστεύσεις για πάντα.»

Οι αριθμοί της κρίσης

  • 325 είδη ψαριών γλυκού νερού προτείνονται για διεθνή δράση μέσω της CMS.
  • 205 από αυτά εντοπίζονται στην Ασία, που αποτελεί το σημαντικότερο παγκόσμιο επίκεντρο κινδύνου.
  • 81% είναι η συνολική μείωση των πληθυσμών από το 1970.
  • 97% των ειδών της CMS απειλούνται με εξαφάνιση.
  • 15.000 είδη αξιολογήθηκαν στη βάση δεδομένων της IUCN.
  • 250+ διασυνοριακά ποτάμια και λίμνες απαιτούν συνεργασία κρατών.
  • 47% της χερσαίας επιφάνειας της Γης βρίσκεται εντός κοινών λεκανών απορροής.
  • 93% των αλιευμάτων του Αμαζονίου προέρχονται από μεταναστευτικά είδη.
  • 436 εκατ. δολάρια η ετήσια αξία των αλιευμάτων του Αμαζονίου.
  • 10.000+ χιλιόμετρα διανύει το χρυσό γατόψαρο στη μετανάστευσή του.
  • 1 βασική λύση: διαχείριση των ποταμών ως ενιαίων οικολογικών συστημάτων.