Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, σε συνέντευξή του στο European Newsroom (ENR) με αφορμή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες στις 19 και 20 Μαρτίου, αναφέρθηκε εκτενώς στην κρίση στη Μέση Ανατολή, τις επιπτώσεις στην ενέργεια, τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το ζήτημα της Ουκρανίας. Ο κ. Κόστα υπογράμμισε τη δυσκολία πρόβλεψης της διάρκειας της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, καθώς –όπως είπε– δεν είναι σαφής ο τελικός της στόχος. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη διαχωρισμού των προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας και διέψευσε τα σενάρια περί σχεδίου εξομάλυνσης των σχέσεων ΕΕ – Ρωσίας.
Μέση Ανατολή και ο ρόλος της Ελλάδας
Αναφερόμενος στην ανταπόκριση των ευρωπαϊκών χωρών μετά το χτύπημα από drone σε βρετανική αεροπορική βάση στην Κύπρο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σημείωσε ότι υπήρξε άμεση κινητοποίηση από χώρες όπως η Ελλάδα. Όπως ανέφερε, «η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και οι Κάτω Χώρες αντέδρασαν άμεσα για να υπερασπιστούν την Κύπρο, δείχνοντας την ικανότητά μας να ενεργούμε αυτόνομα».
Σε σχέση με την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών, τόνισε ότι «η Συνθήκη είναι απολύτως σαφής. Το άρθρο 42.7 καθορίζει ότι όλα τα κράτη-μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν αμοιβαία προστασία μεταξύ τους». Ο κ. Κόστα εξέφρασε την ανησυχία της ΕΕ για την κλιμάκωση της σύγκρουσης και τις επιπτώσεις της στη διεθνή ασφάλεια και την οικονομία, επισημαίνοντας πως η πρωτοβουλία λήφθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των Ευρωπαίων συμμάχων.
Αναφορικά με τα Στενά του Χορμούζ, υπογράμμισε ότι «η κατάσταση στα Στενά του Χορμούζ οφείλεται σε έναν πόλεμο στον οποίο δεν συμμετέχουμε, ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν». Κάλεσε όλα τα μέρη να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να στραφούν στη διπλωματία, η οποία αποτελεί, όπως είπε, τον μόνο δρόμο για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Ερωτηθείς για τη συμβατότητα των ενεργειών με το διεθνές δίκαιο, σημείωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν αυτή την πρωτοβουλία χωρίς να ενημερώσουν τους συμμάχους», εκφράζοντας φόβους για αύξηση των διεθνών εντάσεων και απειλή για την ασφάλεια της Ευρώπης. Τόνισε την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και καταδίκασε τις επιθέσεις του Ιράν εναντίον γειτονικών χωρών στη Μέση Ανατολή και στην περιοχή του Κόλπου.
Σε ερώτηση για το αν οι θέσεις του ευθυγραμμίζονται με εκείνες της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, ο κ. Κόστα απάντησε ότι υπάρχει πλήρης ταύτιση στο ζήτημα του σεβασμού του διεθνούς δικαίου, του πολυμερούς συστήματος και της στήριξης των Ηνωμένων Εθνών.
Οι επιπτώσεις στην ενέργεια
Ο Αντόνιο Κόστα χαρακτήρισε τη συγκυρία ως «δραματική και απαιτητική στιγμή για τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες», επισημαίνοντας τον τεράστιο αντίκτυπο της κρίσης στη Μέση Ανατολή στο κόστος της ενέργειας. Όπως ανέφερε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει εργαλειοθήκη για την υιοθέτηση προσωρινών μέτρων αντιμετώπισης των αυξήσεων στις τιμές.
Τόνισε, ωστόσο, ότι η κρίση υπενθυμίζει την ανάγκη επένδυσης στην ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη εγχώριων πηγών ενέργειας – είτε ανανεώσιμων είτε πυρηνικών – ώστε η Ευρώπη να γίνει ενεργειακά ανεξάρτητη. Υπογράμμισε ότι πρέπει να διαχωριστούν τα προσωρινά μέτρα που αφορούν την κρίση στη Μέση Ανατολή από τις μακροπρόθεσμες πολιτικές μείωσης του κόστους ενέργειας.
Δυτικά Βαλκάνια
Αναφερόμενος στη διεύρυνση της ΕΕ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έκανε λόγο για «αίσθηση επείγοντος». Επισήμανε ότι το Μαυροβούνιο στοχεύει να γίνει το 28ο κράτος-μέλος έως το 2028, πολύ νωρίτερα από το 2035, προσθέτοντας ότι η διεύρυνση αποτελεί προτεραιότητα όχι μόνο για την Ουκρανία και τη Μολδαβία, αλλά και για τις χώρες των ανατολικών Δυτικών Βαλκανίων.
Ο κ. Κόστα εξήγησε ότι η διαδικασία ένταξης είναι απαιτητική και προϋποθέτει μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τα Κριτήρια της Κοπεγχάγης. Τόνισε επίσης ότι η ΕΕ μπορεί να ενσωματώνει νέα κράτη-μέλη σταδιακά, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η συνοχή και η ενότητα της Ένωσης.
Ουκρανία και Ρωσία
Σχετικά με τα σενάρια περί εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Ρωσία, όπως τα παρουσίασε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, ο Αντόνιο Κόστα ξεκαθάρισε ότι η στρατηγική της ΕΕ επικεντρώνεται στην ενεργειακή αποσύνδεση από τη Ρωσία. Επεσήμανε ότι, παρότι στο μέλλον θα χρειαστεί διάλογος για την ασφάλεια και την ειρήνη στην Ουκρανία, «αυτή τη στιγμή δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για κάτι τέτοιο».
Αναφερόμενος στο δάνειο προς την Ουκρανία και τη στάση της Ουγγαρίας, σημείωσε ότι ο πρωθυπουργός της χώρας έχει ήδη δεσμευτεί από τις 18 Δεκεμβρίου, υπογραμμίζοντας πως «είναι απαράδεκτο ένα κράτος-μέλος να υποχωρεί από συμφωνημένες αποφάσεις». Παράλληλα, ανέφερε ότι η ΕΕ συνεργάζεται με την Ουκρανία για την προστασία του αγωγού «Druzhba», ο οποίος υπέστη ζημιές από επιθέσεις της Ρωσίας.
Καταλήγοντας, υπογράμμισε ότι η στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία συνεχίζεται με στρατιωτικά, διπλωματικά, πολιτικά και οικονομικά μέσα, ενώ οι σχέσεις με τον πρόεδρο Ζελένσκι παραμένουν «πολύ καλές».
