Υποδομές και ανθεκτικότητα αποτελούν πλέον τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος για την οικονομία. Οι δημόσιες επενδύσεις δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως μοχλός ανάπτυξης, αλλά ως κρίσιμος μηχανισμός διαχείρισης κινδύνου, σε μια εποχή κλιματικής αστάθειας, ενεργειακής αβεβαιότητας και διαταραχών στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται από το πλήθος των έργων που υλοποιούνται, στο κατά πόσο οι υποδομές μπορούν να μειώσουν μελλοντικά κόστη, να προστατεύσουν αξίες και να στηρίξουν ένα σταθερό επενδυτικό περιβάλλον. Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται πλέον στην ταχύτητα εκτέλεσης, αλλά στην ικανότητα των έργων να απορροφούν κραδασμούς και να περιορίζουν το κόστος της επόμενης κρίσης.
Στη χώρα μας, η κλιματική διάσταση καθίσταται ολοένα και πιο εμφανής. Η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) έχει επισημάνει, μέσα από τις μελέτες της για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ότι χωρίς έγκαιρη προσαρμογή το συνολικό κόστος για την οικονομία μπορεί να υπερβεί τα διακόσια δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2100. Οι πρόσφατες πλημμύρες στη Θεσσαλία ανέδειξαν ότι η έλλειψη ανθεκτικών υποδομών δεν αποτελεί θεωρητικό κίνδυνο, αλλά μετρήσιμη κοινωνική και οικονομική απώλεια.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι υποδομές επαναπροσδιορίζονται. Δεν είναι μόνο δρόμοι, γέφυρες και δίκτυα, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα πρόληψης και άμυνας που μειώνει κινδύνους, απορροφά κραδασμούς και επιτρέπει στην οικονομία να λειτουργεί ακόμη και υπό πίεση.
«Οι υποδομές δεν είναι μόνο έργα»
Όπως έχει τονίσει ο πρόεδρος του ΤΜΕΔΕ, Κωνσταντίνος Μακέδος, «οι υποδομές δεν είναι μόνο ‘έργα’. Είναι μηχανισμός προστασίας και ανθεκτικότητας. Απέναντι στην κλιματική κρίση, στα ακραία καιρικά φαινόμενα, στη δυσλειτουργία των αλυσίδων εφοδιασμού, στο διεθνή ανταγωνισμό και στην ενεργειακή αβεβαιότητα. Είναι μηχανισμός παραγωγικότητας, βιωσιμότητας και οικονομικής ισχύος, που θωρακίζουν τη χώρα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της, καθώς εξασφαλίζουν την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την κοινωνική συνοχή και ένα ελκυστικό επενδυτικό περιβάλλον».
Η διεθνής εμπειρία επιβεβαιώνει αυτή τη μετατόπιση. Στην έκθεση του ΟΟΣΑ «Infrastructure for a Climate-Resilient Future» (2024) υπογραμμίζεται ότι η ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματώνεται σε όλο τον κύκλο ζωής των έργων – από τον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση, έως τη λειτουργία και τη συντήρηση. Οι ανθεκτικές υποδομές ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα και την ελκυστικότητα μιας χώρας για επενδύσεις.
Η σχέση υποδομών και αξιών ακινήτων
Η συζήτηση για τις υποδομές συνδέεται άμεσα με την αγορά ακινήτων. Η αξία ενός ακινήτου δεν εξαρτάται μόνο από τα τετραγωνικά ή τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του, αλλά και από το σύνολο των υποδομών που το περιβάλλουν — μεταφορές, δίκτυα, ασφάλεια και ανθεκτικότητα. Έρευνες σε χώρες του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι οι επενδύσεις σε μεταφορικές υποδομές αυξάνουν τις τιμές κατοικίας μέσω ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας και μείωσης του κόστους μετακίνησης.
Μελέτη των Enrico Moretti και Harrison Wheeler έδειξε ότι η κατασκευή ηχοπετασμάτων σε αυτοκινητόδρομους οδηγεί, μέσα σε πέντε χρόνια, σε αύξηση αξίας περίπου 6,8% για κατοικίες σε απόσταση έως 100 μέτρων. Το αποτέλεσμα μειώνεται όσο μεγαλώνει η απόσταση, αποδεικνύοντας ότι η σωστή τεχνική σχεδίαση μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική οικονομική αξία.
Στην Αθήνα, η σχέση αυτή έχει αποτυπωθεί και εμπειρικά. Η εγγύτητα σε μετρό, τραμ και βασικούς συγκοινωνιακούς κόμβους συνδέεται με υψηλότερες τιμές πώλησης και ενοικίασης, ενώ υποδομές με αρνητικές εξωτερικότητες μπορούν να λειτουργήσουν απομειωτικά. Οι υποδομές προσθέτουν αξία όταν βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα των πόλεων.
Παρακολούθηση και τεχνολογία
Το Παρατηρητήριο της Εγνατίας Οδού παρακολουθεί μέσω δεικτών τις κοινωνικοοικονομικές, περιβαλλοντικές και μεταφορικές επιδράσεις του οδικού άξονα και των κάθετων αξόνων στη Βόρεια Ελλάδα, αποτυπώνοντας μεταβολές στις χρήσεις γης και στην οικονομική δραστηριότητα των περιοχών επιρροής.
Παράλληλα, η τεχνολογία παίζει καθοριστικό ρόλο. Η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση μεγάλων δεδομένων επιτρέπουν στις υποδομές να λειτουργούν προληπτικά: καλύτερη παρακολούθηση, έγκαιρη συντήρηση και ακριβέστερη αποτίμηση κινδύνων. Ο Κωνσταντίνος Μακέδος έχει επισημάνει ότι η συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στην κατασκευή νέων έργων, αλλά να εστιάζει στον τρόπο που αυτά σχεδιάζονται, λειτουργούν και συντηρούνται στον χρόνο.
Από τη διαπίστωση στη δράση
Η ανθεκτικότητα δεν χτίζεται μόνο με μεγάλα έργα. Τα μικρότερα, τοπικά έργα ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και μειώνουν τον κίνδυνο σε πραγματικό χρόνο. Η συντήρηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών μπορεί να αποδειχθεί πιο κρίσιμη από την υλοποίηση νέων.
Το τελικό στοίχημα είναι η μετάβαση από τη διαπίστωση στη δράση και από την αποσπασματική αντιμετώπιση στην προληπτική στρατηγική. Οι υποδομές παύουν να είναι απλώς έργα και μετατρέπονται σε θεμέλιο ασφάλειας, βιωσιμότητας και οικονομικής ισχύος, καθοριστικό για την ανθεκτικότητα της χώρας και την αξία του χώρου όπου ζούμε και επενδύουμε.
