Στα έγκατα ενός σπηλαίου κοντά στο Γουαϊτόμο, στο Βόρειο Νησί της Νέας Ζηλανδίας, επιστήμονες εντόπισαν μια εξαιρετικά σπάνια και συμπαγή αποθήκη απολιθωμάτων που «παγώνει» τον χρόνο στο ένα εκατομμύριο χρόνια πριν. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ανακτάται τόσο εκτεταμένο σύνολο οστών από αυτή την περίοδο στη χώρα, προσφέροντας πολύτιμη εικόνα της ζωής σε μια εποχή όπου το απολιθωμένο αρχείο παραμένει συνήθως σιωπηλό.

Το σπήλαιο λειτουργεί σαν φυσικό θησαυροφυλάκιο, προστατεύοντας εύθραυστα οστά που διαφορετικά θα χάνονταν στα ανοιχτά τοπία. Έτσι, οι ερευνητές απέκτησαν όχι μεμονωμένα δείγματα, αλλά μια ολόκληρη «κοινότητα» του παρελθόντος. Στα ευρήματα περιλαμβάνονται κατάλοιπα από δώδεκα είδη πουλιών και τέσσερα είδη βατράχων — μια εντυπωσιακή πυκνότητα ζωής για τόσο μακρινή εποχή.

Η μεγαλύτερη έκπληξη προήλθε από έναν άγνωστο έως σήμερα παπαγάλο, πρώιμο συγγενή του κακάπο —του εμβληματικού, βαριάς κατασκευής παπαγάλου που σήμερα δεν μπορεί να πετάξει. Το νέο είδος, που οι επιστήμονες ονόμασαν Strigops insulaborealis, φαίνεται ότι διέφερε σημαντικά από τον σύγχρονο απόγονό του. Τα οστά του δείχνουν πιο αδύναμα πόδια, γεγονός που υποδηλώνει μικρότερη προσαρμογή στην αναρρίχηση και πιθανή διατήρηση ικανότητας πτήσης.

Μια χαμένη ορνιθοπανίδα

Η σημασία της ανακάλυψης υπερβαίνει τη βιολογία ενός είδους. Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής Τρέβορ Γουόρθι από το Πανεπιστήμιο Flinders, πρόκειται για μια «νεοαναγνωρισμένη ορνιθοπανίδα» που αντικαταστάθηκε πλήρως από εκείνη που συνάντησαν οι άνθρωποι έναν εκατομμύριο χρόνια αργότερα. Με άλλα λόγια, το φυσικό παρελθόν της Νέας Ζηλανδίας δεν ήταν στατικό, αλλά χαρακτηριζόταν από συνεχή μεταμόρφωση.

Η έρευνα, στην οποία συνεργάστηκαν παλαιοντολόγοι και ηφαιστειολόγοι, δείχνει ότι τα οικοσυστήματα της χώρας αναδιαμορφώνονταν επανειλημμένα πολύ πριν από την ανθρώπινη παρουσία. Τα δεδομένα καταδεικνύουν δραματικές εναλλαγές που συνδέονται με ακραίες κλιματικές μεταβολές και μεγάλης κλίμακας ηφαιστειακά γεγονότα. Εκτιμάται ότι το 33% έως 50% των ειδών εξαφανίστηκε μέσα στο εκατομμύριο χρόνια που προηγήθηκαν της ανθρώπινης εγκατάστασης στην Αοτεαρόα.

Το αρχαιότερο σπήλαιο του νησιού

Η χρονολόγηση του σπηλαίου θεωρείται ιδιαίτερα αξιόπιστη, καθώς τα απολιθώματα βρέθηκαν «σφραγισμένα» ανάμεσα σε δύο στρώματα ηφαιστειακής τέφρας. Το παλαιότερο σχηματίστηκε από έκρηξη πριν 1,55 εκατομμύρια χρόνια, ενώ το νεότερο από μια γιγαντιαία έκρηξη πριν 1 εκατομμύριο χρόνια, που σκέπασε μεγάλο μέρος του Βόρειου Νησιού με μέτρα τέφρας. Το γεγονός ότι το παλαιότερο στρώμα διατηρείται στο σπήλαιο το καθιστά το αρχαιότερο γνωστό σπήλαιο του νησιού.

Πέρα από τον νέο παπαγάλο, το σπήλαιο αποκάλυψε και έναν εξαφανισμένο πρόγονο του τακαχέ, ενός ακόμη εμβληματικού πουλιού της Νέας Ζηλανδίας, καθώς και ένα άγνωστο μέχρι σήμερα είδος περιστεριού συγγενικό με αυστραλιανά είδη. Οι μεταβαλλόμενοι βιότοποι δασών και θαμνωδών φαίνεται πως «μηδένισαν» επανειλημμένα τις πληθυσμιακές ισορροπίες, ανοίγοντας δρόμους για νέες εξελικτικές ακτινοβολίες.

Αναθεώρηση της ιστορίας των εξαφανίσεων

Για δεκαετίες, η επιστημονική συζήτηση γύρω από τις εξαφανίσεις στη Νέα Ζηλανδία επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στην άφιξη του ανθρώπου πριν από περίπου 750 χρόνια. Το νέο εύρημα αλλάζει τη βάση αυτής της προσέγγισης, αποδεικνύοντας ότι υπερ-ηφαίστεια και απότομες κλιματικές αλλαγές είχαν ήδη καθορίσει τη μοναδική ταυτότητα της πανίδας της χώρας πολύ νωρίτερα.

Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, δεν πρόκειται απλώς για ένα «χαμένο κεφάλαιο» της φυσικής ιστορίας της Νέας Ζηλανδίας, αλλά για έναν «χαμένο τόμο». Έναν τόμο που υπενθυμίζει ότι η φύση γράφει τη δική της ιστορία με ανατροπές, πολύ πριν ο άνθρωπος αρχίσει να κρατά το δικό του στυλό.