Γρίπη των πτηνών: Ο επόμενος «υγειονομικός εφιάλτης» και ο ρόλος του ανθρώπου – Πόσο κόντα είμαστε σε νέα πανδημία

Η γρίπη των πτηνών, κατά πολλούς ειδικούς, συγκεντρώνει – μέχρι στιγμής – τις περισσότερες πιθανότητες να εξελιχθεί σε έναν νέο «υγειονομικό εφιάλτη».

Κι αυτό διότι, τα τελευταία χρόνια έχει εξαπλωθεί σε άγρια πουλιά, οικόσιτα πτηνά και θηλαστικά, και έχει οδηγήσει στη θανάτωση εκατοντάδων εκατομμυρίων πτηνών, διαταράσσοντας την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων και αυξάνοντας τις τιμές. Το παρήγορο είναι, πως έως τώρα, τα περιστατικά μόλυνσης ανθρώπων παραμένουν σπάνια.

Ο φόβος των επιστημόνων

«Αυτό που φοβόμαστε είναι μήπως ο ιός προσαρμοστεί σε θηλαστικά, και κυρίως σε ανθρώπους, αποκτώντας ικανότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τότε, θα έχουμε έναν πανδημικό ιό», είναι η προειδοποίηση που απηύθυνε πρόσφατα η διευθύντρια ιατρικών υπηρεσιών του κέντρου αναπνευστικών λοιμώξεων του Ινστιτούτου Παστέρ στη Γαλλία Μαρί-Αν Ραμέξ-Βελτί.

Σύμφωνα με την ίδια, σε αυτήν την περίπτωση, η ανθρωπότητα δεν θα διαθέτει αντισώματα, με αποτέλεσμα να αναμένεται μια πανδημία σφοδρότερη από εκείνη που προκάλεσε ο SARS-CoV-2.

Οι προσπάθειες πρέπει ενταθούν

Εν τω μεταξύ, στα τέλη του περασμένου έτους το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες, πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση των απειλών της γρίπης των πτηνών, εν μέσω ενός «χωρίς προηγούμενο» αριθμού εστιών φέτος το φθινόπωρο.

Ειδικότερα, από τον περασμένο Σεπτέμβριο, έχουν εντοπιστεί πάνω από 1.400 μολύνσεις σε τουλάχιστον 26 ευρωπαϊκές χώρες, αριθμός τετραπλάσιος σε σχέση με πέρυσι, και το υψηλότερο επίπεδο από το 2016. Αυτό, σύμφωνα με το Κέντρο, αυξάνει τον κίνδυνο να περάσει ο ιός στον άνθρωπο.

Ευθύνεται ο άνθρωπος για τις πανδημίες;

Το πότε και πως θα κάνει την εμφάνισή της μια νέα πανδημία είναι ένα από τα θέματα που απασχολούν έντονα την επιστημονική κοινότητα. Κατά τους ειδικούς, ένα πράγμα είναι σίγουρο: πανδημίες είχαμε και δυστυχώς θα έχουμε…

Έτσι εύλογα τίθεται το ερώτημα: ποιος ευθύνεται –κατά κύριο λόγο- για τις πανδημίες; Στο ερώτημα αυτό, δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που απαντούν πως « η καταστροφή της φύσης είναι υπεύθυνη για τις πανδημίες».

Αποσπούμε τους ιούς από τους φυσικούς ξενιστές τους…

Σύμφωνα με τη δασολόγο –περιβαλλοντολόγο στην Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία Ρούλα Τρίγκου «όταν σκοτώνουμε τα άγρια ζώα ή τα βάζουμε σε κλουβιά για να πωληθούν παράνομα σε αγορές, διαταράσσοyμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων και αποσπούμε τους ιούς από τους φυσικούς ξενιστές τους».

Και ο καινούργιος ξενιστής είμαστε εμείς…

Όπως τονίζει « όταν συμβαίνει αυτό χρειάζονται καινούργιο ξενιστή. Και συχνά ο νέος αυτός ξενιστής είμαστε εμείς οι ίδιοι (!)». Τα Κέντρα για την Πρόληψη και των Έλεγχο Λοιμωδών Νόσων των ΗΠΑ (CDC) εκτιμούν ότι τα ¾ των νέων ή αναδυόμενων ασθενειών που προσβάλλουν τον άνθρωπο ξεκινούν από τα ζώα.

Τα ζώα δεν φέρνουν την παραμικρή ευθύνη

Εδώ όμως υπάρχει ένα «αλλά». ‘Όπως διευκρινίζουν οι επιστήμονες, τα ζώα δεν φέρνουν την παραμικρή ευθύνη, και είναι λάθος να πιστεύουμε ότι τα άγρια ή «εξωτικά» ζώα είναι σε μεγάλο βαθμό προσβεβλημένα από θανατηφόρους παθογόνους οργανισμούς έτοιμους να μας μολύνουν. Κατά τους ειδικούς, η πλειονότητα αυτών των μικροβίων ζει μέσα στον οργανισμό των ζώων χωρίς να τους προκαλούν το παραμικρό κακό.

Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Όπως επισημαίνει, η Ρούλα Τρίγκου « με την εκτενή αποψίλωση των δασών, την αστικοποίηση και την εκβιομηχάνιση, με την ανθρώπινη παρουσία να έχει φθάσει στις πιο απομονωμένες γωνιές του πλανήτη, προσφέραμε (και θα προσφέρουμε) σε αυτά τα μικρόβια τον τρόπο να φθάσουν μέχρι το ανθρώπινο σώμα και να προσαρμοστούν σε αυτό…».

Πανδημίες και καταστροφή της φύσης

Η Ελληνική ΟΡΝΙΘΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία ως εθνικός εταίρος της διεθνούς Ομοσπονδίας BirdLife International, συγκέντρωσε απόψεις και δημοσιεύσεις ειδικών (CDC, Ινστιτούτο Οικοσυστημικών Ερευνών Cary, Πανεπιστημίων κ.α). Το συμπέρασμα ένα: η καταστροφή της φύσης είναι υπεύθυνη για τις πανδημίες.

Σήμερα, σε όλο τον κόσμο, εκατοντάδες χιλιάδες ζώα στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο περιμένοντας να οδηγηθούν στο σφαγείο. «Ιδου οι ιδανικές συνθήκες για τη μετάλλαξη των μικροβίων σε θανάσιμους παθογόνους οργανισμούς (!)», λένε επιστήμονες.

Η γρίπη των πτηνών…

Σε ό,τι αφορά τώρα στη γρίπη των πτηνών. Οι ιοί της γρίπης των πτηνών, των οποίων οι ξενιστές ήταν υδρόβια πουλιά, έκαναν θραύση στα πτηνοτροφεία όπου βρισκόταν συγκεντρωμένος τεράστιος όγκος κοτόπουλων. Εκεί, μεταλλάχθηκαν και απέκτησαν μεγαλύτερη λοιμογόνο δύναμη.

Όπως λένε, ειδικοί, δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι ο «αναπτυγμένος» δυτικός κόσμος απέχει από συνήθειες που ευνοούν τη μετάδοση παθογόνων οργανισμών. Η κατανάλωση άγριων ζώων ή και η παγίδευσή τους για άλλους σκοπούς (πώληση πτηνών ως ωδικά, παράνομη εμπορία για συλλέκτες) δυστυχώς ανθεί και στην ήπειρό μας, ειδικά σε ό,τι αφορά τα μεταναστευτικά πουλιά που αποτελούν και εύκολο στόχο λόγω εξάντλησης κατά το ταξίδι τους.

Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος όσο τα αφήνουμε στην ησυχία τους…

Κατά τους ειδικούς, τα πουλιά που διανύουν μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις ηπείρους ενδέχεται να είναι χαμηλής μεταδοτικότητας φορείς παθογόνων οργανισμών, ωστόσο αυτό, όπως επισημαίνουν, δεν ενέχει κανένα κίνδυνο για τον άνθρωπο όσο τα αφήνουμε στην ησυχία τους.

Σύμφωνα με τους ίδιους, υπάρχουν αρκετές πρακτικές που καταστρατηγούν τους βασικούς κανόνες βιοασφάλειας. Ενδεικτικά:

– η παγίδευση μικρών πουλιών σε δίκτυα και ξόβεργες, κυρίως στο Νότιο Αιγαίο και την Κύπρο-όπου τα αποκαλούμενα «Αμπελοπούλια» (Μαυροσκούφηδες) πωλούνται παράνομα ως «εκλεκτός μεζές» σε ταβέρνες.

– οι υπαίθριες αγορές ζώων, ειδικά σε αστικά κέντρα, όπου πωλούνται και παράνομα παγιδευμένα άγρια ζώα.

– το παράνομο κυνήγι απειλούμενων ειδών, που αποδυναμώνει την πλούσια ελληνική βιοποικιλότητα, με άγνωστες ακόμη επιπτώσεις, σε μια περίοδο εξαιρετικά κρίση για τα ελληνικά οικοσυστήματα. Σε αυτήν την κατηγορία, ανήκει και το ανοιξιάτικο κυνήγι των Τρυγονιών και άλλων μεταναστευτικών πουλιών, με επίκεντρο τα Ιόνια Νησιά, που παραμένει ριζωμένο ως «έθιμο» στις τοπικές κοινωνίες, ενώ έχει απαγορευτεί εδώ και δεκαετίες.

– στη Γαλλία, η απαγορευμένη από το 1999 θήρευση, σύλληψη και κατανάλωση ως «πολυτελούς λιχουδιάς» ολόκληρων Βλαχοτσίχλονων (μεταναστευτικό είδος), θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της ντόπιας γαστρονομικής κουλτούρας.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Σύμφωνα με τη Ρούλα Τρίγκου, στην Ελλάδα , μπορεί να μην υπάρχουν οι αχαρτογράφητες ζούγκλες των τροπικών, ωστόσο υπάρχουν σημαντικοί δυσπρόσιτοι φυσικοί πυρήνες, σε ψηλά βουνά, νησίδες, φαράγγια, που αποτελούν καταφύγια για την άγρια ζωή.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η κατασκευή υποδομών πρόσβασης σε τέτοιες περιοχές, πέρα από την υποβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων μέσω του κατακερματισμού τους, μειώνουν δραματικά και την απαραίτητη απόσταση με την άγρια ζωή και κάνει πολύ πιο εύκολη την προσέγγιση στους πληθυσμούς των άγριων ζώων (για σύλληψη ή θήρευση) και κατ΄επέκταση την επαφή με δυνητικά παθογόνους οργανισμούς.