Εντυπωσιακό εύρημα στη Σιβηρία ρίχνει φως στην εξαφάνιση του τριχωτού ρινόκερου, ενός από τα πιο εμβληματικά θηλαστικά της Εποχής των Παγετώνων. Επιστήμονες ανέλυσαν το περιεχόμενο του στομαχιού ενός λυκόπουλου ηλικίας περίπου δύο μηνών, το οποίο πέθανε πριν από 14.400 χρόνια και διατηρήθηκε άριστα στο μόνιμα παγωμένο υπέδαφος της βορειοανατολικής Σιβηρίας.
Το λυκόπουλο εντοπίστηκε το 2011 κοντά στο χωριό Τούματ, σε περιοχή όπου ο παγετώνας λειτουργεί ως φυσικός «καταψύκτης» της προϊστορίας. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο θάνατός του προήλθε από κατολίσθηση που κατέστρεψε τη φωλιά της αγέλης, παγιδεύοντας τα μικρά ζώα. Οι εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες διατήρησαν όχι μόνο το σώμα και τα όργανα, αλλά και το περιεχόμενο του στομαχιού του – ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο για τόσο παλαιά ευρήματα.
Κατά την ανάλυση, οι επιστήμονες εντόπισαν ένα συμπαγές, τριχωτό κομμάτι ιστού που αποδείχθηκε ότι προερχόταν από τριχωτό ρινόκερο. Το εύρημα προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία: η ανάκτηση γενετικού υλικού από αυτό το μερικώς χωνεμένο κρέας επέτρεψε τη μελέτη της γενετικής κατάστασης του είδους λίγο πριν από την εξαφάνισή του.
Η πρωτοποριακή έρευνα
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Centre for Palaeogenetics, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης και το Σουηδικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Genome Biology and Evolution, είναι πρωτοποριακά, καθώς για πρώτη φορά αποκωδικοποιήθηκε γονιδίωμα ζώου της Εποχής των Παγετώνων από ιστό που βρέθηκε στο στομάχι άλλου ζώου.
Οι ερευνητές ανέμεναν να εντοπίσουν σημάδια γονιδιωματικής διάβρωσης, δηλαδή απώλειας γενετικής ποικιλότητας και έντονης ενδογαμίας, χαρακτηριστικά πληθυσμών σε παρακμή. Ωστόσο, τα δεδομένα τους διέψευσαν: συγκρίνοντας το DNA του συγκεκριμένου ρινόκερου με δείγματα ηλικίας 18.000 και 49.000 ετών, διαπίστωσαν ότι ο πληθυσμός παρέμενε γενετικά υγιής έως πολύ κοντά στην εξαφάνιση.
Η αιτία της εξαφάνισης
Το εύρημα ανατρέπει την αντίληψη ότι ο τριχωτός ρινόκερος εξαφανίστηκε λόγω γενετικής παρακμής ή υπερβολικού κυνηγιού από τον άνθρωπο. Αντίθετα, φαίνεται πως το είδος χάθηκε απότομα, μέσα σε μόλις 300 έως 400 χρόνια. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο κύριος παράγοντας ήταν η απότομη κλιματική αλλαγή.
Η θερμή περίοδος Bølling-Allerød, που σημειώθηκε μεταξύ 14.700 και 12.900 ετών πριν από σήμερα, προκάλεσε ραγδαία άνοδο της θερμοκρασίας στη βόρεια Ευρασία. Τα ψυχρά, ανοιχτά λιβάδια μετατράπηκαν σε δασώδη και πιο υγρά τοπία, στερώντας από τον ρινόκερο την κατάλληλη τροφή και οικοσύστημα.
Οι τριχωτοί ρινόκεροι φαίνεται να συνυπήρχαν με τους ανθρώπους για χιλιάδες χρόνια, γεγονός που αποδυναμώνει το σενάριο ότι το κυνήγι προκάλεσε την εξαφάνισή τους. Η κλιματική αστάθεια φαίνεται να λειτούργησε ως καταλύτης, οδηγώντας το είδος σε ταχεία κατάρρευση.
Ένα γεύμα που έγινε επιστημονικός θησαυρός
Το πώς το λυκόπουλο κατανάλωσε κρέας ρινόκερου παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Πιθανότατα η αγέλη βρήκε ή σκότωσε έναν νεαρό ή αδύναμο ρινόκερο, και το μικρό είτε έφαγε από το κουφάρι είτε δέχθηκε την τροφή μέσω αναγωγής από ενήλικο μέλος της αγέλης – μια συνηθισμένη συμπεριφορά στους λύκους.
Όποια κι αν είναι η εξήγηση, το εύρημα αυτό αποδεικνύει πως ένα τυχαίο γεύμα, παγωμένο στον χρόνο, μπορεί να μετατραπεί σε ανεκτίμητο επιστημονικό αρχείο. Μέσα από αυτό, οι ερευνητές απέκτησαν μια από τις πιο καθαρές εικόνες για το πώς και γιατί εξαφανίστηκε ο τριχωτός ρινόκερος, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και τα πιο ανθεκτικά είδη μπορούν να χαθούν όταν το περιβάλλον τους αλλάξει βίαια.
