Το ερώτημα για την τεχνητή νοημοσύνη είναι πλέον εκείνο που κάθε υποψήφιος εργαζόμενος –αλλά και κάθε εργαζόμενος που θέλει να παραμείνει σχετικός– οφείλει να είναι έτοιμος να απαντήσει καθαρά μέσα στο 2026. Όχι αν «ξέρει AI», αλλά πώς προσθέτει αξία σε έναν κόσμο όπου η AI είναι δεδομένη.
Όπως το θέτει εύστοχα η Daniela Rus, διευθύντρια του MIT Computer Science & Artificial Intelligence Laboratory, το βασικό ερώτημα στις προσλήψεις αλλάζει ριζικά:
«Η βάση δεν θα είναι πλέον αν ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει τη δουλειά, αλλά αν μπορεί να τη κάνει με τρόπο που προσθέτει μοναδική αξία πέρα από ό,τι μπορεί να κάνει μόνο η AI ή μόνο ο άνθρωπος».
Η αλλαγή αυτή δεν είναι θεωρητική. Αν και οι πρόσφατες απολύσεις συνδέονται ακόμη κυρίως με γενικές περικοπές κόστους, ολοένα και περισσότεροι εταιρικοί ηγέτες δηλώνουν ανοιχτά ότι οι εργαζόμενοι πρέπει πλέον να δικαιολογούν τον ρόλο τους μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει την παραγωγικότητα και αλλάζει τα όρια της εργασίας.
Ο πρόεδρος της Federal Reserve Bank of Minneapolis, Neel Kashkari, επισημαίνει ότι η AI οδηγεί ήδη μεγάλες εταιρείες σε πιο συγκρατημένες προσλήψεις, όχι όμως απαραίτητα σε μαζικές απολύσεις. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι πολλές επιχειρήσεις βλέπουν πλέον πραγματικά και μετρήσιμα κέρδη παραγωγικότητας. Όπως λέει, εταιρείες που πριν δύο χρόνια ήταν σκεπτικιστικές, σήμερα δηλώνουν ξεκάθαρα ότι «τη χρησιμοποιούν και δουλεύει».
Η διαφοροποίηση φαίνεται και στο ποιον προσλαμβάνουν οι εταιρείες. Η CEO της AMD, Lisa Su, το περιέγραψε ωμά: η AMD δεν προσλαμβάνει λιγότερους ανθρώπους, αλλά διαφορετικούς ανθρώπους – ανθρώπους «AI-forward», με ικανότητα να συνεργάζονται με τα εργαλεία και να τα αξιοποιούν στρατηγικά.
Το ίδιο μήνυμα έστειλαν το τελευταίο διάστημα CEOs εταιρειών όπως Shopify, Accenture και Fiverr, ακόμη και όταν προχωρούσαν σε απολύσεις. Ο CEO της Fiverr, Micha Kaufman, τόνισε ότι η ενθάρρυνση προς τους εργαζόμενους να ενισχύσουν τις AI δεξιότητές τους δεν ήταν συμβολική, αλλά αναγνώριση του πού κατευθύνεται ο κόσμος της εργασίας. Για τον ίδιο, όσοι μαθαίνουν να καθοδηγούν, να ερμηνεύουν και να βελτιώνουν τα αποτελέσματα της AI δεν «εκπαιδεύουν τους αντικαταστάτες τους», αλλά γίνονται οι αρχιτέκτονες της επόμενης γενιάς εργασίας.
Παρά τα αισιόδοξα αφηγήματα περί «απελευθέρωσης του ανθρώπου» από επαναλαμβανόμενες εργασίες, η επιφυλακτικότητα παραμένει εύλογη. Η Daniela Rus προειδοποιεί ότι η μετάβαση αυτή αφορά όχι μόνο την αποδοτικότητα, αλλά και την εμπιστοσύνη και τη διαφάνεια: οι εργαζόμενοι πρέπει να πειστούν ότι η AI δεν χρησιμοποιείται απλώς ως πρόσχημα για περικοπές. Υπάρχει, μάλιστα, ο κίνδυνος η τεχνολογία να διαβρώσει, αντί να ενισχύσει, τις κατεξοχήν ανθρώπινες δεξιότητες.
Τα δεδομένα, πάντως, δείχνουν ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με έρευνα του The Budget Lab at Yale, μέχρι στιγμής η εξάπλωση της AI δεν έχει διαταράξει δραστικά την αγορά εργασίας, παρά την είσοδο εργαλείων όπως το ChatGPT από το 2022. Οι ερευνητές υπενθυμίζουν ότι ιστορικά οι μεγάλες τεχνολογικές ανατροπές στην εργασία εξελίσσονται σε βάθος δεκαετιών, όχι μηνών.
Αντίστοιχα, μελέτη της McKinsey εκτιμά ότι η AI θα μπορούσε θεωρητικά να αυτοματοποιήσει πάνω από το μισό των ωρών εργασίας στις ΗΠΑ, χωρίς αυτό να συνεπάγεται απαραίτητα απώλεια θέσεων. Ορισμένοι ρόλοι θα συρρικνωθούν, άλλοι θα μετασχηματιστούν και νέοι θα προκύψουν, με την εργασία να οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από τη συνεργασία ανθρώπων και «έξυπνων» μηχανών. Ενδεικτικό είναι ότι περίπου το 70% των δεξιοτήτων θεωρούνται κοινές τόσο σε αυτοματοποιήσιμες όσο και σε μη αυτοματοποιήσιμες εργασίες – το πώς και πού χρησιμοποιούνται αλλάζει.
Ταυτόχρονα, υπάρχουν και παραδείγματα υπερβολικού ενθουσιασμού που γύρισε μπούμερανγκ. Ο Armando Solar-Lezama, καθηγητής στο MIT, αναφέρεται στην περίπτωση της Klarna, η οποία υιοθέτησε επιθετικά μια AI-first στρατηγική, απολύοντας μεγάλο μέρος του προσωπικού της, για να αναγκαστεί αργότερα να επαναπροσλάβει εργαζόμενους στην εξυπηρέτηση πελατών λόγω χαμηλής ποιότητας αποτελεσμάτων από την τεχνολογία.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η AI δεν αντικαθιστά απλώς ανθρώπους, αλλά αλλάζει τους όρους υπό τους οποίους αξίζει να είσαι άνθρωπος στη δουλειά. Και γι’ αυτό, το κρίσιμο ερώτημα σε κάθε συνέντευξη –επίσημα ή ανεπίσημα– δεν θα είναι αν ξέρεις να χρησιμοποιείς την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά αν μπορείς να εξηγήσεις τι προσφέρεις εσύ, όταν η AI είναι ήδη στο δωμάτιο.
