Να μια δυσάρεστη σκέψη: τι θα γίνει εάν ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει πια τη δύναμη να εμποδίσει λουτρό αίματος στην Ουκρανία ακόμα και εάν το θέλει; Η ιδέα μου πέρασε πρώτη φορά από το μυαλό πριν από λίγες ημέρες στη διάρκεια συζήτησης σε ένα φυλάκιο στον κεντρικό δρόμο που ενώνει τη Συμφερόπολη με τη Σεβαστούπολη στην Κριμαία. Ο φρουρός, ο Μπρατισλάβ, με πυκνό μούσι και μακριά μαύρα μαλλιά, φορούσε ένα σήμα με χρυσή νεκροκεφαλή. Είχε όμως και καλή αίσθηση του χιούμορ. Ηταν Σέρβος, μέρος των Τσέτνικ, μιας εθνικιστικής παραστρατιωτικής οργάνωσης, μας είπε. Μαζί με πέντε άλλους συντρόφους τους τον κάλεσαν πριν από λίγες ημέρες από το Κόσοβο οι Κοζάκοι του Ντον που τάσσονταν υπέρ της απόσχισης.
Συγκεντρώθηκαν στην Κριμαία «για να προστατεύσουμε τους ρώσους αδελφούς από τους φασίστεςΔεν είμαστε σκυλιά του πολέμου», είπε ο 39χρονος Μπρατισλάβ. «Θέλουμε ειρήνη. Προσπαθούμε απλά να εμποδίσουμε όσους θέλουν να φέρουν εδώ όπλα ή εκρηκτικά».
Ομως ο Μπρατισλάβ ανέφερε ακόμα έναν κίνδυνο που τον ανησυχούσε ιδιαίτερα: ότι άλλοι μισθοφόροι όπως ο ίδιος μπορεί να μην είναι σε θέση να δείξουν αυτοέλεγχο. Τραβώντας μια ταμπλέτα Samsung από το στρατιωτικό του παντελόνι, μας έδειξε μια ιστοσελίδα στην οποία μαχητές όπως αυτός ανταλλάσσουν πληροφορίες.
Φίλοι του από όλο τον κόσμο πιστεύουν ότι στην Ουκρανία μπορούν να «πολεμήσουν την Αμερική», η οποία «συνωμοτεί για να απομακρύνει την Ουκρανία από τη Ρωσία». Τους είπε να μείνουν μακριά, όμως εκείνοι τον αγνόησαν και έφθασαν στην περιοχή. Καθώς ο Μπρατισλάβ έβαλε πίσω στην τσέπη την ταμπλέτα, έκανε μια πρόβλεψη βασισμένη στο παρελθόν του: «Ενα σου λέω: η Ουκρανία γίνεται η επόμενη Γιουγκοσλαβία. Σε πιο μεγάλη κλίμακα όμως».
Οταν ανέφερα το σενάριο περί Γιουγκοσλαβίας σε πολίτες της Κριμαίας, πολλοί συμφώνησαν, ανάμεσά τους και ο ορθόδοξος επίσκοπος Συμφερόπολης Κλημέντιος. Είπε ότι φοβάται πως οι βαλκανικοί πόλεμοι μπορεί «να μην είναι τίποτα» σε σχέση με όσα κρύβονται στο μέλλον της Κριμαίας, με το εκρηκτικό εθνοτικό μείγμα, και πιθανώς τα όσα θα γίνουν στην Ουκρανία. Υπάρχουν ανησυχητικοί παραλληλισμοί. Αν και ήταν ξεκάθαρο ότι το αποκαλούμενο δημοψήφισμα της Κυριακής θα μπορούσε να οδηγήσει μόνο στην ένωση με τη Ρωσία, το πάθος με το οποίο φιλορώσοι και φιλοουκρανοί συγκρούονται για τις θέσεις τους έχει εκπλήξει και τις δύο πλευρές.
Το δημοψήφισμα αποτελεί καταλύτη για την αποσύνθεση. Οπως και στην Γιουγκοσλαβία διαφορετικές πολιτισμικές και εθνικές ταυτότητες που συνυπήρχαν παλαιότερα σήμερα δημιουργούν απειλητικές συνθήκες. Στα μάτια των περισσότερων από το 60% των πολιτών της Κριμαίας που αυτοχαρακτηρίζονται ως Ρώσοι είναι οι συμπολίτες τους που μιλούν ουκρανικά (σχεδόν το 40% του πληθυσμού) εκείνοι που συνεχίζουν να ανακατεύονται στις ζωές τους. Επειτα από 20 χρόνια, όπως το βλέπουν, πειραμάτων με τη δημοκρατία που οδήγησαν στο χάος, θέλουν να επιστρέψουν στην ισχυρή ομπρέλα της Μόσχας. Λένε ότι εκείνοι που κατέστρεψαν τα αγάλματα του Λένιν πρέπει να μισούν συνολικά τη ρωσική ταυτότητα. Οι φιλοουκρανοί απαντούν ότι εκείνοι που υποτιμούν τους διαδηλωτές του Κιέβου αποκαλώντας τους φασίστες αποκαλύπτουν την αυταρχική κομμουνιστική αντίληψή τους.
Η σύγκρουση ξεσπά ανάμεσα σε οικογένειες και φυσικά στο εργασιακό περιβάλλον. Οι νέοι, πιο φιλοευρωπαίοι, αντιδρούν με τους γονείς τους που γράφονται σε φιλορωσικές πολιτοφυλακές. Αυτό που βλέπουμε στην Κριμαία όπως και στην Ανατολική Ουκρανία όπου οι φιλορώσοι έχουν αρχίσει να ζητούν το δικό τους δημοψήφισμα δεν είναι τίποτα λιγότερα από την εμφάνιση δύο εθνών μέσα σε ένα κράτος.
Ολοκληρώνοντας τον παραλληλισμό με τα Βαλκάνια, παρατηρούμε ότι υπάρχει και μια ομάδα που φοβάται τον ρωσικό έλεγχο, όπως οι Βόσνιοι φοβούνταν τον σερβικό έλεγχο. Στην Κριμαία είναι οι Τάταροι, μια μουσουλμανική κοινότητα που υπέστη εκτοπισμούς και μαζικές εκτελέσεις επί Στάλιν. Και αυτοί, όπως ο Μπρατισλάβ, ισχυρίζονται ότι θέλουν τη διατήρηση της ειρήνης. Μπορούν όμως να την εγγυηθούν; Ο καλύτερος για να απαντήσει σε αυτή την ερώτηση είναι πιθανώς ο Φαζίλ Αμζάγιεφ, επικεφαλής στην Ουκρανία του γραφείου Τύπου του Χιζμπ ουτ-Ταχρίρ, ενός πολιτικού οργανισμού απαγορευμένου στις περισσότερες χώρες του κόσμου που ονειρεύεται ένα παγκόσμιο χαλιφάτο, αποκηρύσσει τη δημοκρατία και ζητά να επιβληθεί θεοκρατία σε χώρες με μουσουλμανικές πλειοψηφίες. Τάταρος της Κριμαίας που μεγάλωσε στο Ουζμπεκιστάν, ο 32χρονος Αμζάγιεφ εξηγεί ότι δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο προσέλευσης τζιχαντιστών στην Κριμαία εάν οι Ρώσοι αρχίσουν «συστηματικά» να καταπιέζουν μουσουλμάνους.Συμμερίζεται την ανησυχία του Μπρατισλάβ ότι η εντύπωση και μόνο πως οι μουσουλμάνοι δέχονται επιθέσεις μπορεί να οδηγήσει φανατικούς στην Κριμαία. «Ο κίνδυνος είναι εδώ. Εάν συμβεί, ούτε ο Πούτιν δεν θα μπορεί να ελέγξει την κατάσταση».
Ο Γιόχεν Μπίτνερ είναι πολιτικός αναλυτής στην εβδομαδιαία γερμανική εφημερίδα «Die Zeit»
