Χορταστικό φαγητό, γίνεται σε όλη την Ελλάδα, κατά προτίμηση με κόκορα αλανιάρη, δηλαδή ελευθέρας βοσκής. Συνοδεύεται με χυλοπίτες ή τουτουμάκια, όπως τις λένε στην Πελοπόννησο και γιουφκάδες στη Θράκη και στον Πόντο, και πασπαλίζεται με τυρί τριμμένο.
Παραδοσιακό ελληνικό ζυμαρικό, οι χυλοπίτες παρασκευάζονται συνήθως το καλοκαίρι που το γάλα είναι πιο παχύ. Για 3 κιλά χυλοπίτες, υπολογίστε 1 κιλό γάλα φρέσκο (προτιμήστε κατσικίσιο για πιο πλούσια γεύση), 10 αυγά, 1/2 κ.τ.σ. αλάτι, 500 γρ. σιμιγδάλι ψιλό και αλεύρι σκληρό όσο πάρει (2-3 κιλά) μέχρι να γίνει μια σφιχτή ζύμη.
Με τον πλάστη ανοίγετε τη ζύμη σε λεπτό φύλλο, το οποίο κόβετε σε στενές λωρίδες και στη συνέχεια σε μικρά τετράγωνα που απλώνονται για 3-4 ημέρες σε καθαρά σεντόνια (πάνω σε τραπέζια και κρεβάτια) σκεπάζοντάς τα με τούλι μέχρι να στεγνώσουν και να ξεραθούν τελείως. Κατόπιν οι χυλοπίτες φυλάσσονται σε πάνινες σακούλες ή στο ψυγείο.

Η αυθεντική συνταγή

1 κοτόπουλο

περίπου 1 1/2-2 κιλά

1 φλ. λάδι
1 ξερό κρεμμύδι
1 σκελίδα σκόρδο (προαιρετικά)
1 κιλό ώριμες ντομάτες
1/2 λίτρο νερό ή ζωμό
αλάτι, πιπέρι
500 γρ. χυλοπίτες
ξερή μυζήθρα
Καθαρίζουμε το κοτόπουλο, το κόβουμε σε μερίδες και αλατίζουμε. Σοτάρουμε σε δυνατή φωτιά με το λάδι και το βγάζουμε σε μια πιατέλα. Ρίχνουμε το ψιλοκομένο κρεμμύδι και το σκόρδο μέχρι να χρυσίσουν, ξαναβάζουμε στην κατσαρόλα το κοτόπουλο, ρίχνουμε τις πολτοποιημένες ντομάτες. Αλατοπιπερώνουμε και αφήνουμε το φαγητό να σιγοβράσει περίπου 45 λεπτά. Με μια τρυπητή κουτάλα βγάζουμε τα κομμάτια σε μια πιατέλα. Προσθέτουμε στην κατσαρόλα ζωμό ή νερό και δυναμώνουμε τη φωτιά να πάρει βράση. Προσθέτουμε τις χυλοπίτες και βράζουμε μέχρι να μαλακώσουν. Σερβίρουμε το φαγητό, που πρέπει να είναι ζουμερό, με τριμμένη μυζήθρα.
Και οι παραλλαγές…

Στον φούρνο. Μόλις βράσει το κοτόπουλο, προσθέτουμε τις χυλοπίτες και ζωμό κότας ή ζεστό νερό και ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180 βαθμούς για περίπου 30-40 λεπτά, μέχρι να μαλακώσουν οι χυλοπίτες.

Χωριστά. Βράζουμε τις χυλοπίτες σε ζωμό κότας, και περιχύνουμε με τη σάλτσα. Αντί για ολόκληρο κοτόπουλο μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε φιλετάκια. Προσοχή, η βιολογική κότα θέλει πολύ περισσότερο βράσιμο.
Μπαχαρικά. Αρωματίζουμε τη σάλτσα με ένα κομματάκι ξύλο κανέλας,

2-3 κόκκους μπαχάρι και

1 γαρίφαλο που αφαιρούμε πριν να σερβίρουμε το φαγητό.

Αρωματικά χόρτα. Πασπαλίζουμε

με ψιλοκομμένο δυόσμο ή μαϊντανό, ενώ η γεύση του αποκτά μεγαλύτερη ένταση αν προσθέσουμε έναν

κύβο κότας ή ζωμό σε κόκκους,

κατά προτίμηση βιολογικό.

Μπορούμε επίσης να προσθέσουμε καρότα κομμένα σε ροδέλες

και πιπεριές πράσινες και κόκκινες

σε κύβους.

Τυριά. Αντί για μυζήθρα χρησιμοποιήστε οποιοδήποτε τυρί τρίβεται, ενώ πολύ ενδιαφέρουσα γίνεται

η γεύση του με καπνιστό

τυρί Μετσοβόνε.

Ταιριάζει. Με μονοποικιλιακό merlot, αγιωργίτικο Νεμέας, κρητικό κοτσιφάλι και μαντηλάρι.