Τριάντα χρόνια ο Νίκος Αλεξίου ταξιδεύει ελαφρά ώς το άπειρο του χώρου. Τα έργα του χωράνε σ΄ ένα σακουλάκι ή μία δισκέτα. Έτσι θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην 53η Μπιενάλε της Βενετίας
O τίτλος «Τhe end» στο έργο του Νίκου Αλεξίου (που θα μας εκπροσωπήσει στη μεγαλύτερη εικαστική διοργάνωση, την Μπιενάλε Βενετίας), είναι όπως το φινάλε στις κινηματογραφικές ταινίες που βάζει την τελεία σε μια περιπέτεια που έχει προηγηθεί. Έτσι, το ελληνικό περίπτερο μετατρέπεται διαδοχικά σε αίθουσα προβολής με οθόνη 18,5×2,5 μ. όπου σε αργή κίνηση ξεπροβάλλουν επαναλαμβανόμενοι κύκλοι, τρίγωνα και τετράγωνα μιας ψυχεδελικής σύνθεσης που κινείται αργά με χρωματιστές ψηφίδες από το δάπεδο της Μονής Βατοπαιδίου.
Ακολουθεί μια δεύτερη οθόνη από γιγάντιες χάρτινες δαντελωτές κουρτίνες που φιλτράρουν και παγιδεύουν το φως. Κατόπιν βρισκόμαστε στο κινηματογραφικό πλατό- ένα μακρύ τραπέζι και πάνω του τα φτωχά υλικά του καλλιτέχνη: κομμένα χαρτάκια, ζωγραφισμένα στο χέρι, ξυλάκια, καλαμάκια, ροκανίδια σε σωρούς και φαντασμαγορικούς συνδυασμούς, σπιτάκια, φράχτες, σκάλες, ιστία, που αν φυσήξεις θα διαλυθούν. Και
LΙΝΚ
Δείτε το έργο στο http://www.nikosalexiou.com
στο τέλος, μια σειρά από «τυπώματα» των ίδιων μοτίβων σε υπολογιστή.
«Όμως το “τέλος” δεν έχει τέλος. Κάθε τέλος είναι μια αρχή. Γιατί σ΄ όποιο σημείο κι αν σταθώ, ξεκινά ένας δρόμος» λέει ο Νίκος Αλεξίου, που γεννήθηκε το 1960 στο Ρέθυμνο. Βρέθηκε στα 16 του μόνος στην Αθήνα με την απόφαση να γίνει καλλιτέχνης κι έγινε δεκτός ως εξαιρετικό ταλέντο στην Ακαδημία της Βιέννης. Αργότερα έγινε γνωστός από τα φαντασμαγορικά θεατρικά σκηνικά του και παρ΄ ότι δεν έχει δική του στέγη, διαθέτει μια αξιόλογη συλλογή έργων 60 σύγχρονων καλλιτεχνών που καλύπτει όλο το σπίτι και του αφήνει μια γωνίτσα για να κοιμάται. Όλο το σπίτι είναι ένα έργο τέχνης.
Το «Τέλος» είναι ένα έργο που δεν μπορείς να το δεις όλο μαζί. Όπως παρατηρεί ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής στη Μπιενάλε Γιώργος Τζιρτζιλάκης, «οδηγεί στην ανατροπή των σχέσεων ανάμεσα στο έλασσον και το μείζον. Το ελάχιστο διάτρητο υλικό που κάνει δυνατή τη διάκριση ανάμεσα στο ορατό και το μη ορατό».
Πέρα από τα αραχνοΰφαντα χαρτάκια και τις κλωστές, το υπόλοιπο έργο του είναι άυλο. Είναι η ενέργεια, ο χρόνος, η χειρωνακτική συμμετοχή του καλλιτέχνη για την κατασκευή. Εκατομμύρια επαναλαμβανόμενες κινήσεις για να ξύσει τα καλαμάκια, να κόψει τα δαντελωτά του χαρτιού. «Η σωματική συμμετοχή, η ενέργεια που μετατρέπει την εκτέλεση του έργου σε χορογραφία, παρτιτούρα, θεατρική παράσταση. Είναι η επαναλαμβανόμενη στοιχειώδης πράξη- κίνηση του χειροτέχνη, ώσπου να γίνεται προέκταση της αναπνοής του».
«Είναι μια διαδρομή από τα στοιχειώδη υλικά της ζωής στην υψηλή τεχνολογία», τονίζει ο Αλεξίου. «Και το DΝΑ είναι ένα πλέγμα». Το έργο της Μπιενάλε είναι και ένας φάκελος στον υπολογιστή, που περικλείει δώδεκα χρόνια δουλειάς, ανοίγει και κλείνει και έχει πολλά «παράθυρα».
Τι είναι εκείνο που κάνει τη διαφορά ανάμεσα σ΄ ένα χειροτέχνημα και σ΄ ένα έργο τέχνης;
«Κάθε υλικό έχει μια δική του δομή, που τελειώνει όταν τελικά τα χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης. Αυτό που αναπαριστά δίνει ξανά τη δική του δομή συν την πληροφορία τη γενετική του καλλιτέχνη. Εκεί γίνεται μια ένωση. Η στιγμή που γεννιέται ένα έργο είναι όταν μπορέσεις να δώσεις τον χαρακτήρα της δομής της ύλης και να φέρει και κάτι από εσένα. Το έργο είναι έργο. Τη στιγμή που το βλέπεις έχει τελειώσει. Όλο αυτό το έργο δεν είναι άλλο από την καταγραφή του χρόνου που ασχολήθηκα μαζί του».
Αφετηρία, το ταξίδι ενός μοναχού
«Αυτό που παρουσιάζω στην Μπιενάλε είναι το χρονικό του έργου. Όλα αυτά τα χρόνια, οι στιγμές στο εργαστήριο. Ξεκίνησα συγκεντρώνοντας υλικό και αναφορές από το ταξίδι του Ρώσου μοναχού Μπάρσκι στο Άγιον Όρος πριν από τρεις αιώνες. Στο σχέδιο του ψηφιδωτού δαπέδου της Μονής Βατοπαιδίου βρήκα τον κώδικα.
Υπήρχαν όλα όσα ήθελα: Ο κύκλος, το τρίγωνο, το τετράγωνο. Στην ταινία “2001, Η Οδύσσεια του Διαστήματος” του Κιούμπρικ βρήκα το ταξίδι στη μαύρη οθόνη, τη βουτιά στο σκοτάδι. Στο βιβλίο του Μπέρναρντ Ρουντόβσκι “Αρχιτεκτονική χωρίς αρχιτέκτονες” βρήκα τη διαπίστωση ότι κοιτώντας από ψηλά, τελικά η δομή και η πλέξη της αρχιτεκτονικής παραμένει η ίδια από καταβολής κόσμου, στους πρωτόγονους παραδοσιακούς οικισμούς και στις μητροπόλεις».
Πώς περάσατε από τα φτωχά υλικά, τα χαρτιά και τα καλαμάκια στα έργα του υπολογιστή, την κινούμενη εικόνα; «Ήθελα να απλώνω το χέρι μου και να βρίσκω ό,τι θέλω. Για λόγους ευκολίας. Η ηλεκτρονική εικόνα είναι το κυρίαρχο της εποχής. Η πληροφορία κινείται πια μέσα στο Δίκτυο ασύρματα. Δεν είναι μόνο η φωνή μας που ταξιδεύει. Είναι και η εικόνα μας».
