Ο Aσκληπιός κάνει το θαύμα του

Ο κόσμος νοιάζεται για την υγεία του. Προσεύχεται και τάζει στο θείο, θεωρεί

το νερό, την πηγή της ζωής, αγιασμένο. Έτσι το ιερό με την ιερή κρήνη του

Ασκληπιού κάτω από τη σκιά του Παρθενώνα μετετράπη πολύ νωρίς στα

παλαιοχριστιανικά χρόνια σε βασιλική εκκλησία των θεραπευτών Αγίων Αναργύρων

και η αρχαία κρήνη σε αγίασμα.

Μόνο η σπηλιά με το νερό που συγκεντρώνεται στην ίδια αρχαία και ιαματική

κρήνη μέχρι σήμερα έμεινε ανέπαφη. Σήμερα το ίαμα μέσα στον βράχο θεωρείται

αγιασμός. Έξω από τη σπηλιά όμως τα πάντα ισοπεδώθηκαν. Ναός του Ασκληπιού και

εκκλησία, αρχαίες στοές, βωμός, το «Ηρώον», το καταγώγιον, τα αναθηματικά

αγάλματα, οι επιγραφές μετατράπηκαν όχι σε χίλια, αλλά σε χιλιάδες σπασμένα

κομμάτια που συγκεντρώθηκαν σε λιθοσωρούς και αποθήκες και ανακατεύτηκαν με

αρχιτεκτονικά μέλη άλλων μνημείων, γλυπτά, επιγραφές κ.λπ. που είχαν πέσει από

την Ακρόπολη.

Τον Νοέμβριο συμπληρώνονται 22 χρόνια από τότε που ξεκίνησε ο αγώνας της

αναγνώρισης αυτού του υλικού, της συγκόλλησης των θραυσμάτων, της μεταφοράς

των κομματιών κοντά στα μνημεία προέλευσης ώστε να γίνει δυνατή η ένταξή τους

από μια μελλοντική αναστήλωση. Πριν από δέκα χρόνια, η αρχιτέκτων Ρόζα

Χριστοδουλοπούλου είχε συγκεντρώσει 428 άγνωστα κομμάτια του ναού. «Οι

συναρμογές που έγιναν υπερβαίνουν τα 2.500 κομμάτια σε αρχιτεκτονικό υλικό των

μνημείων», λέει ο βραβευμένος συντηρητής Βασίλης Αναστασιάδης, ο οποίος

πρωτοστάτησε στην αναγνώριση και τη συγκόλληση του παζλ. «Χώρια τα θραύσματα

και τα γλυπτά. Είναι πολλές χιλιάδες».

Πόσο υλικό μένει ακόμα αδιερεύνητο στις υπόγειες δεξαμενές;

«Υπολογίζεται σε διακόσιους τόνους θραυσμάτων μαρμάρου». Τώρα όμως, εκεί που

έβλεπες μόνο κρηπίδες και στυλοβάτες, αναρίθμητα μάρμαρα, αραδιασμένα στη

σειρά, υψώνονται δύο καινούργιες, λεπτές, δωρικές κολόνες και λαξεύεται μία

τρίτη. Όλα είναι έτοιμα για να σηκώσουν το βάρος ολόκληρου του αρχαίου δωρικού

θριγκού, με τα επιστήλια, τα τρίγλυφα, τις μετόπες, τα αντιθήματα, τα γείσα,

τη σίμη που βρίσκεται στο έδαφος, δίνοντας έτσι στο 50 μέτρων μακρύ, κομψό,

αρχαίο οικοδόμημα – το εγκοιμητήριο που είχε ισοπεδωθεί και είχε εξαφανισθεί,

τη χαμένη τρίτη διάσταση, ένα μέρος του αρχικού ύψους του, γιατί ήταν

διώροφο».

Δίπλα στη στοά στέκουν «εν ξηρώ» ανασυντεθειμένα στη θέση τους, τα μαρμάρινα

μέλη του Ναού του Ασκληπιού. Στο πάνω άνδηρο, τρίτο συνεργείο ασχολείται με το

«Ηρώον» και έναν βαθύ λάκκο προσφορών και παραδίπλα άλλο εργοτάξιο προσπαθεί

να βάλει τάξη στα ερείπια του καταγωγίου με τα τέσσερα κύρια δωμάτια, τις

κλίνες του και την ιωνική του στοά, τον χώρο παραμονής των ασθενών.

«H έρευνα στον ναό δεν έχει εξαντληθεί», λέει ο δρ αρχαιολόγος Αλέξανδρος

Μάντης, υπεύθυνος έως και το 2001 του έργου της συνολικής ανάδειξης του

αρχαιολογικού χώρου και τώρα πρόεδρος της Επιτροπής Συντήρησης Ιερού και

Θεάτρου Διονύσου και Ασκληπιείου.

Σ’ έναν μήνα θα έχει τοποθετηθεί ο τρίτος κίονας της στοάς και θ’ ακολουθήσει

η αρχαία ανωδομή και, ίσως, σε επόμενη φάση οι κορμοί των κιόνων του ορόφου.

ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΝΥΣΟΥ, ΜΝΗΜΕΙΟ ΘΡΑΣΥΛΟΥ, ΣΤΟΑ ΕΥΜΕΝΟΥΣ

Αναστηλώσεις σε όλα τα μέτωπα

Στο θέατρο του Διονύσου ολοκληρώθηκε η αναστήλωση του ανατολικού αναλήμματος

της ανατολικής παρόδου με 174 λίθους από πειραϊκό ακτίτη και 123 τεχνητούς

λίθους. Στη δυτική πάροδο του θεάτρου προστέθηκαν 83 λίθοι, ενώ μέχρι το τέλος

θα έχουν μπει 13 συμπληρώματα αρχαίων και 37 τεχνητοί λίθοι. Πιο πέρα, κάτω

από το διαφανές στέγαστρο, μια υπαίθρια γλυπτοθήκη με 45 αγάλματα, όπου

ξεχωρίζουν έξι παπποσειληνοί, ανθρωπόμορφοι ακόλουθοι του Διονύσου, με τρίχωμα

και αυτιά ζώου, του 1ου – 2ου αι. μ.X. από τη Ρωμαϊκή Σκηνή του θεάτρου.

Δημιουργήθηκε σύγχρονο στέγαστρο για την προβολή 25 επιγραφών του Ασκληπιείου.

Σε εξέλιξη βρίσκονται τώρα δύο νέα αναστηλωτικά προγράμματα στην κεντρική

κερκίδα του Διονυσιακού Θεάτρου, από τον αρχιτέκτονα Κωνσταντίνο Μπολέτη. Εν

τω μεταξύ αναγνωρίσθηκαν και συγκολλήθηκαν 20 ζεύγη λίθινων εδωλίων του

θεάτρου, ενώ ολοκληρώθηκε η αποκάλυψή του και πλήρης αποτύπωσή του μέχρι ψηλά

στο επιθέατρο, το τρίτο διάζωμα. Πάνω από αυτό στην απρόσιτη ρίζα του Βράχου

της Ακρόπολης προχωρεί από άλλη ομάδα το πιο δύσκολο λόγω θέσης της

αναστήλωσης, του εντυπωσιακής πρόσοψης του χορηγικού μνημείου του Θρασύλου του

320 π.X., που έχει μετατραπεί εν τω μεταξύ σε παρεκκλήσι της Παναγίας της

Σπηλιώτισσας.

H διώροφη αρχικά Στοά του Ευμένους μήκους 163 μ. ήταν από νησιώτικο μάρμαρο –

η διαπίστωση του καθηγητή Μανώλη Κορρέ – ήρθε έτοιμη από τη Μικρά Ασία, την

πατρίδα του δωρητή της, βασιλιά της Περγάμου Ευμένη B’ (197-159 π.X.). Μια

αμυδρή ιδέα για τις πολλές χαμένες κιονοστοιχίες της δίνει η αναστήλωση μιας

μικρής κολόνας του άνω ορόφου που στέκει όρθια σε μια άκρη.

70% αρχαίο υλικό

«H αναστήλωση στο Ασκληπιείο είναι διαφορετική από την αναστήλωση ιστάμενων

μνημείων», εξηγεί ο δρ αρχαιολόγος Αλέξανδρος Μάντης. «Λ.χ. στον

Παρθενώνα είχε στόχο να εξυγιανθούν παλαιότερες αναστηλώσεις και να υπάρξουν

προσθήκες μελών αρχαίων και νέων για να βελτιωθεί το μνημείο. Στη δωρική στοά

επιχειρούμε να αποκαταστήσουμε τμήμα της – όπως ήταν στο τέλος του 4ου αιώνα

π.X., έχοντας αρκετό αυθεντικό υλικό της τοιχοποιίας και της ανωδομής, ενώ

λείπει το τμήμα των κιόνων. Οι κορμοί των κιόνων λαξεύονται από τεχνίτες του

εργοταξίου του Παρθενώνα που δουλεύουν υπερωρίες με χορηγία του Ιδρύματος Σ.

Νιάρχος. Όταν ολοκληρωθεί αυτή η ενδεικτική αναστήλωση, θα αποτελείται κατά

70% από αρχαίο υλικό».

Σε ποιο στάδιο ολοκλήρωσης βρίσκονται εν γένει τα έργα;

«Είμαστε στη φάση της ολοκλήρωσης των έργων της Ενοποίησης των Αρχαιολογικών

Χώρων στη νότια κλιτύ με τη δημιουργία οδεύσεων, οι οποίες ανταποκρίνονται

στην αρχαία τοπογραφία βάσει των μελετών του I. Τραυλού και του Μανώλη Κορρέ

και έτσι εξασφαλίσαμε μια οργανωμένη περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο και όχι

μια περιπλάνηση, όπως συνέβαινε παλαιότερα. Αυτές οι οδεύσεις προϋποθέτουν την

εύχερη χρήση από άτομα με ειδικές ανάγκες και αύξησαν κάθετα την

επισκεψιμότητα».