Συμμορίες ψαρεύουν με δυναμίτες

Οι δυναμίτες και οι φιάλες υγραερίου δεν φαίνεται κατ’ αρχήν να έχουν καμία

σχέση μεταξύ τους. Όταν όμως μπουν στη μέση αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί,

παλιές βόμβες βυθού και μερικοί «άγριοι» ή «δυνατοί» ή «γρήγοροι», τότε τα

πράγματα αλλάζουν…

Εάν τώρα, στο σκηνικό που διαμορφώνεται, προσθέσει κανείς αγανακτισμένους

ψαράδες που δεν διστάζουν να πυροβολήσουν και λιμενικούς – ανάμεσά τους και

έναν αξιωματικό που αναγκάστηκε, πριν από χρόνια, να κολυμπήσει δύο μίλια για

να σώσει τη ζωή του – τότε, αυτομάτως, έχει μπροστά του την εικόνα ενός

εγκλήματος που συντελείται καθημερινά στις ελληνικές θάλασσες, με

ανυπολόγιστες συνέπειες για το υποθαλάσσιο οικοσύστημα.

Οργανωμένο δίκτυο δυναμιτιστών με όλες τις απαραίτητες διασυνδέσεις και

υπερσύγχρονα ταχύπλοα, χωρίς κανένα διακριτικό, δρα κυρίως στο Αιγαίο,

κερδίζοντας εκατομμύρια από το παράνομο ψάρεμα.

Αποτέλεσμα αυτής της δράσης είναι να ξεσπάσει… πόλεμος στο αρχιπέλαγος

μεταξύ επαγγελματιών ψαράδων και «μπουρλοτιέρηδων», όπως αποκαλούν οι πρώτοι

τούς δυναμιτιστές. Τα ψάρια διαρκώς λιγοστεύουν και οι περισσότεροι ψαράδες

έχουν συνειδητοποιήσει πλέον πως δεν μπορούν να κάνουν «τα στραβά» μάτια.

Όπλα στα καΐκια

«Δεν υπάρχει καΐκι που να μην έχει πάνω όπλο», λέει ο πρώην πρόεδρος του

συλλόγου επαγγελματιών ψαράδων Τήνου Αντώνης Σάβαρης. «Όπου δούμε

“μπουρλοτιέρηδες” τούς πυροβολούμε. Το κακό έχει παραγίνει και το Λιμενικό

δείχνει να μη μπορεί να βάλει φραγμό στο ψάρεμα με εκρηκτικά».

Οι χαρακτηρισμοί «άγριοι», δυνατοί κι άλλοι, είναι γνωστοί σε όλους τούς

ψαράδες στις Κυκλάδες. Όλοι μιλούν γι’ αυτούς, οι περισσότεροι έχουν κάποια

ιστορία να αφηγηθούν, αλλά ουδείς «θυμάται» το πραγματικό τους όνομα… Το

ίδιο συμβαίνει και στους διαδρόμους του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας. «Είναι

οι αρχηγοί του κυκλώματος στις Κυκλάδες με έδρα κάποιο νησί», εξηγεί ο Αντώνης

Σάβαρης. «Πρόκειται για μια οικογένεια που διατηρεί επιχείρηση στο νησί και

έχει ταχύπλοα και καΐκι. Δεν υπάρχει ξέρα στη Μύκονο, τη Νάξο, τα Κουφονήσια,

τη Δονούσα και τα άλλα νησιά που να μην την έχουν δυναμιτίσει. Και πάντα, δεν

ξέρω πώς, καταφέρνουν και ξεγλιστρούν…».

Σύμφωνα με τον Νίκο Χαραλαμπίδη, διευθυντή του Ελληνικού Γραφείου της

Greenpeace, «η ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση από τις ταβέρνες για ψάρια πρώτης

διαλογής (συναγρίδες, λυθρίνια, σαργούς κ.ά) σε συνδυασμό με τη μείωση αυτών

των ψαριών τα τελευταία χρόνια, είναι αυτό που διατηρεί σε λειτουργία το

παράνομο κύκλωμα». Όπως λένε ψαράδες, «τα δυναμιτισμένα ψάρια πωλούνται γύρω

στις 8.000 το κιλό, αλλά οι πελάτες στις ταβέρνες τα πληρώνουν σε διπλάσια

τιμή». Κι αν σκεφθεί κανείς ότι μια απλή ψαριά με δυναμίτη μπορεί να φθάσει

και τα 200 κιλά, εύκολα φαίνεται το κέρδος που υπάρχει και τα συμφέροντα που

παίζονται.

Τίποτα δεν τους σταματά

Το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί – μετά τη διαδοχή της νέας γενιάς από τους

παλιούς – στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, είναι πλέον πολύ σκληρό. «Οι

παλιοί ήταν φτωχοί άνθρωποι που δεν είχαν λεφτά να αγοράσουν δίχτυα και

έριχναν συνήθως δυναμίτη για να ζήσουν τις οικογένειές τους. Οι καινούργιοι

είναι επαγγελματίες με σύγχρονα σκάφη που δεν σταματούν μπροστά σε τίποτα»,

λέει ο πρόεδρος των σφουγγαράδων της Καλύμνου Γιάννης Σαρούκος.

Ενδεικτικά είναι τα όσα περιγράφει ο πρώην πρόεδρος των ψαράδων της Τήνου

Αντώνης Σάβαρης. «Πριν από χρόνια σταματήσαμε μόνοι μας δυναμιτιστές που

ψάρευαν παράνομα στον Πάνορμο Τήνου. Οι δυναμιτιστές πήγαν να το σκάσουν, αλλά

τούς σταμάτησε ο τότε υπολιμενάρχης με την απειλή όπλου. Στη διαδρομή προς το

λιμάνι οι τρεις δυναμιτιστές πέταξαν τον λιμενικό στη θάλασσα, δύο μίλια

μακριά από την ακτή… Τελικά αθωώθηκαν στο Εφετείο λόγω ελλείψεως

στοιχείων!».

Ο πρώην κυβερνήτης περιπολικού του Λιμενικού στη Σύρο, Θανάσης Δήμου, ακόμη

θυμάται όταν οι «άγριοι» δυναμίτισαν κάθε ξέρα έξω από τη Σύρο προκειμένου να

στείλουν το μήνυμα ότι κανείς δεν πρόκειται να τους πειράξει… Ουσιαστικά,

όπως εξηγεί ο τμηματάρχης Αλιείας της Λιμενικής Αστυνομίας του ΥΕΝ πλωτάρχης

Βασίλης Σκουντής, «οι δυναμιτιστές δρουν σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας.

Κυρίως όμως δραστηριοποιούνται στις δυτικές περιοχές της Πελοποννήσου, στις

Κυκλάδες, την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα».

Οι βαριές καμπάνες δεν αποτρέπουν τα δυστυχήματα

Τα χρηματικά πρόστιμα που επιβάλλονται για χρήση δυναμίτιδας ή άλλων

εκρηκτικών και χημικών υλών φθάνουν έως και τα πέντε εκατομμύρια δραχμές.

Επίσης, το ποινικό μέρος του αδικήματος επισύρει ποινές από τρεις μήνες έως

πέντε χρόνια, ενώ υπάρχει και αφαίρεση επαγγελματικής ή ερασιτεχνικής άδειας

αλιείας του σκάφους από τρία έως έξι χρόνια.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας, τον περασμένο χρόνο

τα χρηματικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν για ψάρεμα με εκρηκτικές ύλες έφτασαν τα

18.600.000 δραχμές, ενώ το 2000 τα 63.800.000 δραχμές. Όμως, όπως εξηγούν

λιμενικοί από τη Διεύθυνση Αλιείας, αυτά δεν είναι τα τελικά ποσά που

πληρώνονται, αφού στο Συμβούλιο Αλιείας, όπου προσφεύγουν οι παραβάτες,

συνήθως μειώνονται τα πρόστιμα.

Κατά κύριο λόγο, αυτοί που συλλαμβάνονται είναι συνήθως ερασιτέχνες. Οι

επαγγελματίες ξέρουν να προφυλάγουν τον εαυτό τους. Πριν από δέκα μέρες

συνελήφθη στην Καβάλα ο 69χρονος Σωτήρης Δημαρίδης να ψαρεύει με δυναμίτιδα.

Και βέβαια συχνά συμβαίνουν ατυχήματα, όπως τον περασμένο Αύγουστο, όπου ένας

άλλος ερασιτέχνης, ο 71χρονος Αλέξανδρος Φραγκισκάτος, έχασε και τα δυο του

χέρια στην Κεφαλονιά, όταν έσκασαν πάνω του δύο δυναμίτες, τη στιγμή που τους

μετέφερε στο σκάφος του.

Αγοράζουν μασούρια δυναμίτη στη μαύρη αγορά αλλά κατασκευάζουν και

αυτοσχέδιους μηχανισμούς

Οι τρόποι ψαρέματος με εκρηκτικά είναι πολλοί, και αν κάτι δεν λείπει, αυτό

σίγουρα είναι η φαντασία που χρησιμοποιούν όσοι ασχολούνται με αυτό το είδος

παράνομου ψαρέματος για να αυξήσουν την ψαριά τους… Τους δυναμίτες

προμηθεύονται συνήθως από τα λατομεία, έναντι 7.000 το μασούρι στη μαύρη

αγορά. Όμως, δεν είναι μόνο ο δυναμίτης. Είναι ακόμη μπουκάλες γκαζιού, πάνω

στις οποίες τοποθετούνται αυτοσχέδιοι πυροκροτητές και δυναμίτες, ενώ

εκρηκτικοί μηχανισμοί φτιάχνονται ακόμη και με λιπάσματα, όπως π.χ. νιτρική

αμμωνία, που τα μουσκεύουν με βενζίνη (είναι το λεγόμενο «λουκούμι»).

Οι «μπουρλοτιέρηδες» ανοίγουν ακόμη και βόμβες που πέφτουν στο βυθό από

ασκήσεις του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας. «Βγάζουμε από

τις βόμβες αυτές το ΤΝΤ ή παλιές εκρηκτικές ύλες από βόμβες του Β’ Παγκοσμίου

Πολέμου. Αφού το αφήσουμε να στεγνώσει το τοποθετούμε σε μεταλλικά κουτιά από

γάλα και ενώνουμε το φιτίλι με πυροκροτητή», λέει ένας ψαράς από την Κάλυμνο,

από τους λίγους που παραδέχεται ότι στο παρελθόν έχει ψαρέψει με αυτόν τον

τρόπο…

Και δεν είναι λίγα τα θύματα, όπως εξηγεί ο πυροτεχνουργός Βασίλης Καπράλος,

καθώς κόβουν κατά λάθος με σιδεροπρίονο τον πυροσωλήνα της βόμβας με

αποτέλεσμα να βρουν τραγικό θάνατο.

Ενδεικτικό της ζημιας που προκαλείται στο υποθαλάσσιο οικοσύστημα, αλλά και

της επικινδυνότητας, είναι το γεγονός ότι η ταχύτητα της έκρηξης, όπως λέει ο

Βασίλης Καπράλος, φτάνει τα 5.600 μέτρα το δευτερόλεπτο!

Το ψάρεμα με εκρηκτικά γίνεται με δύο τρόπους: από τη στεριά και από τη

θάλασσα. Με τον πρώτο τρόπο ρίχνουν «μαλάγρα» στη θάλασσα και μόλις δουν ότι

μαζεύονται ψάρια ρίχνουν τον δυναμίτη. Συνήθως αυτοί είναι ντυμένοι κυνηγοί,

και όταν τούς ρωτάς τι έγινε απαντούν «και εμείς έκρηξη ακούσαμε, αλλά δεν

είδαμε τίποτα…». Αυτοί ρίχνουν «μισαδάκι», μικρό δυναμίτη. Οι τελευταίοι

ψαρεύουν και σε ποτάμια, όπου σκοτώνουν τα μαζεμένα ψάρια με συσκευές που

παράγουν ηλεκτρική εκκένωση.

Οι επαγγελματίες με σκάφη ψαρεύουν «κονσέρβα», όπως εξηγεί ο Αντώνης Σάβαρης.

Ο ένας είναι κοντά στην ακτή και ο άλλος στα ανοιχτά για να βλέπει. Μόλις

εντοπίσουν τα ψάρια (έχουν σύγχρονα βυθόμετρα) ρίχνουν τα εκρηκτικά και

απομακρύνονται για λίγο από την περιοχή. Όταν βεβαιωθούν ότι δεν τούς είδε

κανείς αρχίζουν το μάζεμα, χρησιμοποιώντας ακόμη και δύτες, αφού, συνήθως, το

70% της «δυναμιτισμένης» ψαριάς μένει στο βυθό.

Όσοι ψαρεύουν με μπουκάλες χρησιμοποιούν και διάφορα χημικά που παραλύουν και

ζαλίζουν τα ψάρια. Τέτοια είναι ο φλόμος (από εκεί έχει βγει και το όνομα

Φλομοχώρι στη Μάνη), η γαλατσίδα, ο σπλώνος, η γαλαζόπετρα, ο αγριόσπλωνος

κ.ά.

Τα ψάρια μεταφέρονται σε κρυψώνες, που είναι συνήθως σε σπηλιές, όπου τα

βάζουν σε πάγο. Αυτό γίνεται διότι στο λιμάνι θα πρέπει να δικαιολογήσουν με

παραστατικά την ψαριά. Στη συνέχεια, με την ησυχία τους, τα προωθούν στην

εσωτερική αγορά.

Μόνο το 1/3 των ψαριών ανεβαίνουν στην επιφάνεια

Τα «δυναμιτισμένα» ψάρια δεν μπορούν να πωληθούν απευθείας στην αγορά. Το κενό

αυτό, όπως εξηγούν άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τον χώρο της παράνομης αλιείας,

έχουν αναλάβει να καλύψουν οι μεσάζοντες. «Είναι κάτι σαν τούς

κλεπταποδόχους», λένε χαρακτηριστικά.

«Σε κάθε νησί, υπάρχουν αυτοί που αναλαμβάνουν να τα προωθήσουν σε ταβέρνες

και σε πελάτες που θέλουν φρέσκο ψάρι αδιαφορώντας για τον τρόπο που

ψαρεύτηκε…».

‘Όπως εξηγούν από την Greenpeace, τα ψάρια που προέρχονται από δυναμίτη έχουν

σπασμένη ραχοκοκαλιά λόγω της πίεσης και του ωστικού κύματος από την έκρηξη.

Επίσης είναι σπασμένη η νηκτική κύστις που βρίσκεται στην κοιλιά των ψαριών

και ρυθμίζει την πλευστότητα τους, η οποία έχει εκτιναχθεί στο στόμα. Ακόμη

αυτά τα ψάρια αλλοιώνονται πολύ εύκολα και γίνονται γλοιώδη στην αφή. Δεν

διατηρούνται καλά ούτε στο ψυγείο, ενώ τα μάτια έχουν εξαχθεί έξω από τις

κόγχες. Η καταστροφή που συντελείται είναι ανυπολόγιστη. «Η ζημιά είναι

μακροχρόνια και εξαρτάται από τη γεωμορφολογία του πυθμένα και το βάθος που

έπεσε ο δυναμίτης», λέει ο Νίκος Χαραλαμπίδης, διευθυντής του Ελληνικού

Γραφείου της Greenpeace. «Σε μερικές περιοχές γύρω από τη Μάνη, για

παράδειγμα, δεν υπάρχει πλέον ενάλια ζωή, και ο βυθός μοιάζει με βομβαρδισμένο

τοπίο. Με τον δυναμίτη έχουμε υψηλές απορρίψεις, μόνο το 1/3 των ψαριών

ανεβαίνει στην επιφάνεια, ενώ το υπόλοιπο μένει στο βυθό. Αν σκεφθεί κανείς

ότι μπορούν μέσα σε μια μέρα να μαζέψουν πάνω από 300 κιλά, φαίνεται ξεκάθαρα

πόσο μεγάλη καταστροφή προκαλούν», συμπληρώνει.

Κρυφτούλι

Καθημερινά, όπως λένε ψαράδες, παίζεται κρυφτό με τούς λιμενικούς. Το κύκλωμα

μοιάζει να έχει παντού ανθρώπους και να ξέρει τις περισσότερες φορές τις

κινήσεις των περιπολικών του Λιμενικού. Πότε, για παράδειγμα, βγαίνει το

γρήγορο σκάφος από το Λιμεναρχείο Σύρου, πότε είναι οι περιπολίες, γι’ αυτό

και οι συλλήψεις από τη θάλασσα είναι σχετικά λίγες.

Όπως λέει, ο Νικος Χαραλαμπίδης, πριν από μερικά χρόνια ένας Ιταλός αυτοδύτης,

που έκανε κατάδυση στη Μύκονο, βρήκε μια σπηλιά όπου υπήρχαν τελάρα με ψάρια

από παράνομο ψάρεμα με εκρηκτικά. Ο Ιταλός αυτοδύτης ενημέρωσε το τοπικό

λιμεναρχείο, αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να πάει ο ίδιος κατηγορούμενος για

κατάδυση με αυτόνομη αναπνευστική συσκευή σε μη απελευθερωμένη για κατάδυση περιοχή!