Υπάρχουν μέρη στην Ελλάδα όπου αισθάνομαι σαν «χαμένος», δεν ξέρω κατά πού να

στρίψω και πόσα πράγματα χάνω, αφήνοντας πίσω μου μια τυχαία παράκαμψη! Οι

κουκίδες των χωριών στους χάρτες δεν μου δείχνουν παρά τον δρόμο και οι

πληροφορίες που μπορώ να αποκομίσω χρειάζονται πολύ χρόνο, πολύ ψάξιμο και…

πολλή κουβέντα στα καφενεία! Ένα από αυτά τα μέρη είναι και η Μεγαλόνησος, η

Κρήτη, που όσο την γυρνάω τόσο περισσότερα μαθαίνω και τόσο περισσότερο

«χάνομαι», γιατί ο πλούτος της, σε κάθε επίπεδο, δεν είναι δυνατόν να

περιγραφεί και να καταγραφεί. Την ψηλαφώ τη λεβεντομάνα Κρήτη και πάνω που

αρχίζω να σκαλίζω, ανακαλύπτω τόσα πολλά και μετά λύπης μου βλέπω πόσα ακόμα

άφησα πίσω μου χωρίς να τα γνωρίσω, που μου ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι!

Ετούτη η διαδρομή, που σχεδιάστηκε από τον φίλο και ανταποκριτή της εφημερίδας

μας Νίκο Βιδάκη, είναι από τις ομορφότερες και λιγότερο γνωστές. Έχει δεκάδες

παρακάμψεις που δεν κατάφερα να ακολουθήσω και πολλές ομορφιές τις οποίες δεν

πρόκαμα να αντικρύσω. Ακόμα και ο Νίκος στο τέλος μού έβαλε τις φωνές!

Βγαίνοντας από το Ηράκλειο για να πάρεις την παλιά εθνική οδό προς το Ρέθυμνο,

ακολουθείς τον παραλιακό δρόμο, όπου χρειάζεται λίγο προσοχή μη βρεθείς μέσα

στο εργοτάξιο της ΔΕΗ γύρω από τον ποταμό Αλμυρό. Ο επαρχιακός δρόμος

ανηφορίζει και η πρώτη στάση, στα 14 περίπου χιλιόμετρα από το Ηράκλειο, είναι

το «Βουλισμένο Αλώνι», ένας ιερός τόπος για τους Κρήτες που μοιάζει με κυκλικό

σπήλαιο που του έπεσε η οροφή. Για να το γνωρίσεις καλύτερα, αλλά και να

αντικρύσεις την απίθανη πανοραμική θέα της πόλης του Ηρακλείου, στρίβεις

αριστερά στον χωματόδρομο λίγο πιο πάνω με ταμπέλα-ένδειξη για το σκοπευτήριο.

Ακολουθώντας τον δρόμο αυτόν που είναι βατός, ύστερα από 2 περίπου χλμ.

μπορείς να απολαύσεις ακόμα ένα ξεκάθαρα κρητικό τοπίο. Πρόκειται για το

θαυμάσιο οροπέδιο του Στρούμπουλα, το οποίο αξίζει να θαυμάσεις και να

επιστρέψεις στον κεντρικό ασφάλτινο δρόμο. Η ηλικία της παλιάς εθνικής οδού

Ηρακλείου – Ρεθύμνου φαίνεται από τα πέτρινα τοιχία υποστήριξης σε όλο το

πρανές του φιδίσιου δρόμου, που όσο πάει και ομορφαίνει. Στην τοποθεσία Δόξα

αξίζει να σταματήσει κανείς όχι μόνο για το ταβερνάκι του Μανώλη Πρινάρη, αλλά

και για το μικρό σπήλαιο κάτω από το μαγαζί που φροντίζει, όσο μπορεί, ο

ίδιος. Αν και το αρχικό μήκος του είναι μόλις 60 μέτρα και ο εσωτερικός

διάκοσμος έχει συληθεί από μικρόνοους επισκέπτες, η άγρια μαγεία των σπηλαίων

της Κρήτης είναι διάχυτη.

Οι τεράστιες κουκουναριές

Είκοσι μόλις χιλιόμετρα απέχει ο Μάραθος, με τα όμορφα πέτρινα σπίτια και τις

καλές ταβέρνες, από το Ηράκλειο. Πιο κάτω βρίσκεται το χωριό Δαμάστα με τα

υπέροχα κηπευτικά και από εκεί και πέρα η καταπράσινη κοιλάδα ανάμεσα στον

Ψηλορείτη και τον Κουλούκωνα (Ταλέα Όρη) είναι του Μυλοποτάμου (επαρχία Νομού

Ρεθύμνης). Το ομώνυμο ποτάμι πήρε την ονομασία από τους δεκάδες νερόμυλους που

λειτουργούσαν εδώ τα παλιά χρόνια και ολόκληρη η διαδρομή μαζί με τα

πετρόχτιστα χωριά τριγύρω αφηγούνται την ιστορία της Κρήτης πριν από την

τουριστική ανάπτυξη.

Σημαντικός σταθμός το χωριό Δροσιά ή αλλιώς Γενί-Γκαβέ (= νέος καφενές) με τον

υπέροχο πλάτανο και την παλιά βρύση στο κέντρο. Η σειρά με τις ταβέρνες

αποκαλύπτει στους πεινασμένους ταξιδιώτες ένα από τα νοστιμότερα γουρουνόπουλα

που μπορούν να φάνε στην Κρήτη! Περνώντας μέσα από μπαξέδες, αμπέλια και

χιλιάδες λιόδεντρα μεγάλης ηλικίας (σ.σ.: το τραγούδι λέει «Από την Έμπαρο

κρασί και από τη Βιάνο λάδι κι απ’ τον Μυλοπόταμο ελιές και παξιμάδι…»)

ανακαλύπτεις σωρούς ξύλων έτοιμα για να γίνουν κάρβουνα, είτε με τον

παραδοσιακό παλιό τρόπο είτε μέσα σε πρόχειρα κτίσματα από τσιμεντόλιθους. Στο

ύψος του Κάμπου Δοξαρού, η επόμενη παράκαμψη για την Ιερά Μονή Τιμίου Σταυρού

είναι επιβεβλημένη. Ο δρόμος είναι χωμάτινος, αλλά περνιέται από κάθε

αυτοκίνητο. Η απόσταση των 7 χλμ. καλύπτεται εύκολα και λίγο πριν αντικρύσει

κανείς το εγκαταλελειμμένο μοναστήρι, περνάει δίπλα από τις επτά πανύψηλες και

τεράστιες κουκουναριές (πεύκα). Το θέαμα είναι εκπληκτικής ομορφιάς και η

τοποθεσία έχει κάτι το τρομερά εξωτικό. Τα πελώρια δέντρα ξεπετάγονται στο

τοπίο, δημιουργώντας δέος. Το ίδιο σου συμβαίνει αντικρύζοντας και το

μοναστήρι του Βοσάκου (η τοποθεσία ετυμολογικά μεταφράζεται σαν μάντρα

βοδιών), που είναι αφιερωμένο στον Τίμιο Σταυρό. Η μονή ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα

και στην περιοχή ανθούσε η κτηνοτροφία, η καλλιέργεια χαρουπιών, ενώ το κρασί

και το λάδι ήταν εξαιρετικά. Στα 1821 οι Τούρκοι έκαψαν το μοναστήρι και

σκότωσαν τους 18 καλόγερους στην τοποθεσία Φιδαλώνια. Στα 1834 η μονή άρχισε

να ξαναχτίζεται και μέχρι τα 1881 είχε αποκτήσει 12 μοναχούς.

Εγκαταλείφθηκε στη δεκαετία του ’60 και σήμερα γίνονται προσπάθειες για την

αναστήλωσή της. Ακόμα και σήμερα, αντικρύζοντας τα ερείπια που αρχίζουν

σιγά-σιγά να στήνονται στη θέση τους, το μοναστήρι συναρπάζει τον επισκέπτη

και η τοποθεσία όπου βρίσκεται συμβάλλει τα μέγιστα.

Επιστρέφοντας στον Κάμπο Δοξαρού, ο δρόμος χώνεται γλυκά στη λαγκαδιά, περνάει

πάνω από τον Μυλοπόταμο και ανηφορίζει για Γαραζό, Μουρτζανά, Δαφνέδες, Άγ.

Σίλα. Καταπληκτικό και αυτό το κομμάτι της διαδρομής, με σημεία μοναδικής

ομορφιάς και ωραίους οικισμούς με χαμηλά πέτρινα σπίτια. Πάνω στη διασταύρωση

για Χουμέρι ξεχωρίζει στο τοπίο η μεγάλη προτομή του Σταύρου Καλλέργη, του

πρώτου Έλληνα σοσιαλιστή, και λίγο πιο κάτω χωνόμαστε στον φοβερό κάμπο με τις

ελιές που «κυκλώνουν» ασφυκτικά την κωμόπολη Πέραμα. Από εδώ η νέα εθνική οδός

και το παραλιακό θέρετρο Πάνορμος απέχουν ελάχιστα. Από την αγριάδα των βουνών

στη γλυκιά αίσθηση της κοιλάδας του Μυλοποτάμου και έπειτα συντροφιά με τη

σαγηνευτική καλοκαιρινή παρουσία της θάλασσας, η διαδρομή ολοκληρώνεται με τον

καλύτερο τρόπο.



Η κληρονομιά των Κυριμάκηδων

Το αρχοντικό των Κυριμάκηδων

Την παράκαμψη για την Επισκοπή Μυλοποτάμου, έξω από τα Μουτζανά, την

ακολούθησα για να συναντήσω τον βυζαντινό επισκοπικό ναό να προσπαθεί να

σταθεί όρθιος στη μέση του χωριού. Με ορατά τα σημάδια της εγκατάλειψης, αφού

έμεινα κοιτάζοντας για αρκετή ώρα τα ερείπια, αποφάσισα να περπατήσω στους

δρόμους του χωριού με τα πανέμορφα παλιά αρχοντικά. Ανακαλύπτοντας το κονάκι

των Κυριμάκηδων, δοκίμασα να μπω μέσα και η φιλόξενη οικογένεια με ξενάγησε

στο μικρό «λαογραφικό μουσείο» του αρχοντικού, που προσπαθούν με κάθε τρόπο να

διατηρήσουν «όρθιο», γυρεύοντας βοήθεια από την Πολιτεία. Δεκαοκτώ φανταστικά

δωμάτια και μια υπέροχη εσωτερική αυλή μαζί με ένα σωρό εργαλεία, σεντούκια,

όπλα κ.λπ. της εποχής εκείνης υπάρχουν ακόμα μέσα στο αρχοντικό. Εδώ πριν από

700 χρόνια, όταν στην Επισκοπή ζούσαν 400 οικογένειες και το μοναστήρι ήταν

ζωντανό, έμενε ο άρχοντας-κυρίου που είχε δικές του 60.000 ρίζες ελιές!

Αργότερα το αρχοντικό πέρασε σε τρία αδέλφια από τη Σαλονίκη, που όλοι νόμιζαν

ότι ήταν Τούρκοι, αλλά όταν οι τελευταίοι τα μάζευαν να φύγουν μετά την ήττα

στο Γενί-Γκαβέ, αποκάλυψαν στο χωριό ότι ήταν χριστιανοί. Έχτισαν λοιπόν για

απόδειξη την εκκλησία του Αγίου Αντωνίου και στη γιορτή του έσφαζαν κάθε χρόνο

έναν χοίρο (το κρέας του γουρουνιού θεωρείται «βρώμικο» από τους μωαμεθανούς).

Το έθιμο διατηρούν μέχρι τις ημέρες μας οι Κυριμάκηδες και φέτος έκλεισε

αισίως τα 100 χρόνια.

ΤΑΛΟΣ

To μινωικό ρομπότ

Κοντοστάθηκα έξω από το χωριό Αλόιδες και κοιτούσα το βουνό Κουλούκωνας ή

αλλιώς Ταλέα Όρη. Το όνομά τους το οφείλουν στον μυθικό ήρωα της μινωικής

Κρήτης Τάλο που έμενε εκεί και οι ντόπιοι τον χαρακτηρίζουν σαν το πρώτο

ρομπότ που κατασκευάστηκε ποτέ! Η μυθιστορία του «ρομπότ» αυτού, που και ψυχή

είχε αλλά και φλέβα, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, για τούτο και την παραθέτω.

Ο Τάλος ήταν ένας γίγαντας από χαλκό, «έμψυχος» φύλακας της Κρήτης.

Έλεγαν πως τον είχε κατασκευάσει ο Ήφαιστος για χάρη του Μίνωα ή του Δία.

Όπως ο Ραδάμανθυς ήταν κριτής στις διαφορές των ανθρώπων μέσα στην Κνωσό

(επίβλεψη εφαρμογής των νόμων, δικαστής), έτσι και ο Τάλος ήταν κριτής για όλη

την υπόλοιπη Κρήτη.

Με τις χάλκινες πλάκες του νόμου στην πλάτη του, έφερνε γύρο τρεις φορές τον

χρόνο ολόκληρη τη Μεγαλόνησο, από χωριό σε χωριό, δείχνοντας το σωστό και το

δίκαιο στους υπηκόους του Μίνωα. Σύμφωνα με άλλη παράδοση, ο Τάλος δεν ήταν

μόνο φρουρός του νόμου, αλλά και ένοπλος φρουρός της Κρήτης.

Την έφερνε γύρο τρεις φορές κάθε ημέρα και κοιτώντας το πέλαγος πάνω από τους

γκρεμούς έριχνε μεγάλους βράχους επάνω στα εχθρικά καράβια που τολμούσαν να

πλησιάσουν στους κρητικούς γιαλούς. Κι αν κάποιος ξένος έκανε την αποκοτιά

(κουταμάρα) να πατήσει στη γη του Μίνωα, ο Τάλος πηδούσε στη φωτιά και με

αναμμένο το κορμί του, το χάλκινο, έσφιγγε επάνω στο στήθος του τον εχθρό και

τον έκαιγε. Και γελούσε βροντερά κάθε φορά που εξόντωνε με τέτοιο τρόπο

κάποιον εχθρό της Κρήτης.

Η στερνή ώρα για τον Τάλο έφτασε όταν οι Αργοναύτες περνούσαν από την Κρήτη.

Εκείνος έριχνε βράχους επάνω στην «Αργώ» και δεν την άφηνε να πλησιάσει. Από

μακριά, όμως, η Μήδεια τού έστειλε μάγια κάνοντάς τον ανήμπορο να κινηθεί ή,

κατά άλλη εκδοχή, του υποσχέθηκε να τον κάνει αθάνατο.

Έτσι κατάφερε να πλησιάσει τον χάλκινο γίγαντα που ήταν φαινομενικά άτρωτος

από παντού. Το μυστικό όμως του Τάλου ήταν η μία και μοναδική φλέβα που

ξεκινούσε από τον λαιμό και κατέληγε στη φτέρνα. Εκεί έκλεινε με ένα καρφί ή

μία λεπτή μεμβράνη!

Η Μήδεια τράβηξε το καρφί ή τρύπησε τη μεμβράνη και τότε ο ιχώρ, το θεϊκό υγρό

που είχε μέσα του αντί για αίμα ο ήρωας, χύθηκε όλος σαν λιωμένο μολύβι. Έτσι,

ο Τάλος σωριάστηκε νεκρός (απόσπασμα από την «Ελληνική Μυθολογία» της

Εκδοτικής Αθηνών).

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Συνολικά η διαδρομή Ηράκλειο – Ρέθυμνο μέσω της παλαιάς εθνικής οδού είναι 78

χιλιόμετρα, αλλά υπολογίζοντας και τις διάφορες παρακάμψεις το κοντέρ θα

γράψει σίγουρα παραπάνω από 100 χλμ. Ο Πάνορμος απέχει από το Πέραμα 7 χλμ.,

από το Ηράκλειο μέσω της νέας εθνικής οδού 76. Ο δρόμος, αν και διαθέτει

πολλές στροφές, δεν πρόκειται να προβληματίσει κανέναν, ενώ μπορεί να

χαρακτηριστεί ως ένας από τους ομορφότερους στην Κρήτη.

Από μόνες τους οι παρακάμψεις για Ανώγεια και Ίδαιον Άντρο επάνω στον

Ψηλορείτη (που θα συναντήσετε σε διάφορα σημεία της διαδρομής) μπορούν να

σχηματίσουν ένα ξεχωριστό ταξιδιωτικό, αλλά και μια απίστευτη αναδρομή στην

ιστορία και μυθολογία του τόπου. Θα γίνει κάποια στιγμή και αυτό. Περισσότερα

στοιχεία για όμορφες διαδρομές στην Κρήτη θα βρείτε στη νέα έκδοση του βιβλίου

«Ανεξερεύνητη Κρήτη» του Στέφανου Ψημμένου.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Πρόβλημα για να μείνετε στην Κρήτη δεν θα έχετε, αλλά κατά μήκος της διαδρομής

μόνο στο Ηράκλειο και τον Πάνορμο θα βρείτε ξενοδοχεία. Τα παρακάτω

αναφέρονται ενδεικτικά:

Βίλα Κύνθια (Πάνορμος) 0834-51102

Ευρώπα (Πάνορμος) 0834-51100

Στέλλα Μπιτς (Πάνορμος) 0834-51095

Γκάλαξι (Ηράκλειο) 081-238812

Ξενία (Ηράκλειο) 081-284000

Ατλαντίς (Ηράκλειο) 081-229103

ΦΑΓΗΤΟ

Στη Δροσιά ή Γενί – Γκαβέ μπορείτε να φάτε το φημισμένο ψητό γουρουνόπουλο της

περιοχής, με τη συνοδεία ντόπιων εδεσμάτων όπως ντολμάδες ή «μαγερειά»

(συνδυασμός πολλών οσπρίων). Προσωπικά, στην ομώνυμη με το χωριό ταβέρνα

απέναντι από τη βρύση, είχα την ευκαιρία να απολαύσω, εκτός από

κεφαλογραβιέρα, και τυροζούλι (μαλακό τυρί κομμένο με ξίδι) και τυροπιτάκια με

μέλι. Στην τοποθεσία Δροσιά, η ταβέρνα του Μ. Πρινάρη φημίζεται όχι μόνο για

το φαγητό, αλλά και για το εξαιρετικό μέλι που παράγει η οικογένεια από το

1956 μέχρι σήμερα.

Πολύ καλά θα φάτε στις ταβέρνες στον Μάραθο, ενώ περισσότερο τουριστικά στέκια

έχει ο Πάνορμος.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Ηρακλείου 081)

Αστυνομία 282243

Τουριστική Αστυνομία 283190

Τροχαία 282031

Βενιζέλειο Νοσοκομείο 237502

Περιφερειακό Νοσοκομείο 231938

Δήμος 227102

Λιμεναρχείο 244956

(Κωδικός Πανόρμου 0834)

Αστυνομία 22349

Κέντρο Υγείας 23074

Δήμος 22462