Ορισμένοι άνθρωποι όχι μόνο δεν έχουν πρόβλημα να περνούν χρόνο μόνοι τους, αλλά το επιδιώκουν, καθώς τους ξεκουράζει και τους αποφορτίζει. Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι που βιώνουν το υποκείμενο αίσθημα της μοναξιάς – δεν βρίσκονται, δηλαδή, μόνοι από επιλογή ή κατ’ ανάγκη αλλά νιώθουν «κενοί» επειδή οι κοινωνικές τους σχέσεις με φίλους ή συγγενείς δεν καλύπτουν τις συναισθηματικές τους ανάγκες – ενδέχεται να έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν προβλήματα σκέψης και μνήμης, καθώς και να πεθάνουν νωρίτερα.
Αυτά είναι τα συμπεράσματα έρευνας που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες στην ιατρική επιθεώρηση «Journal of Personality and Social Psychology», τα οποία αναλύονται σε δημοσίευμα του Harvard Health Publishing. Ειδικότερα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στατιστικά μοντέλα για να αναλύσουν 11 προγενέστερες μακροχρόνιες μελέτες γήρανσης, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 175.070 ενήλικοι, ηλικίας 50 ετών και άνω, από 18 χώρες.
Οι συμμετέχοντες απαντώντας σε ειδικά ερωτηματολόγια ανέφεραν, μεταξύ άλλων, πόσο συχνά ένιωθαν μοναξιά, καθώς και πόσο συχνά είχαν επαφή με άλλους ανθρώπους. Παράλληλα, τα δεδομένα από τα ιατρικά τους αρχεία αποκάλυψαν πόσοι από αυτούς, με την πάροδο του χρόνου, πέρασαν από το στάδιο της φυσιολογικής γνωστικής λειτουργίας σε ήπια ή σοβαρή γνωστική έκπτωση ή κατέληξαν.
Και τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά, αποτυπώνοντας πως η καλή ψυχολογία και η εγρήγορση που προκαλούν οι ουσιαστικές κοινωνικές συναναστροφές ωφελούν την υγεία καθώς και το αντίστροφο. Συγκεκριμένα, το αίσθημα της μοναξιάς συνδέθηκε σταθερά με επιδείνωση της γνωστικής υγείας και μικρότερο προσδόκιμο ζωής, ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την κοινωνική απομόνωση (δηλαδή, αντικειμενική έλλειψη ή σπανιότητα κοινωνικών επαφών). Αρκεί κανείς να αναλογιστεί ότι κάθε αύξηση κατά 10% στη βαθμολογία μοναξιάς των συμμετεχόντων συσχετίστηκε με αύξηση κατά 8% έως 9% του κινδύνου μετάβασης από φυσιολογική γνωστική λειτουργία σε ήπια γνωστική διαταραχή, καθώς και με αντίστοιχα αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής γνωστικής έκπτωσης.
Αντίθετα με τη μοναξιά, όμως, το να περνά κάποιος χρόνο μόνος του – είτε από επιλογή είτε λόγω των περιστάσεων – δεν συσχετίστηκε σταθερά με γνωστική έκπτωση και εμφάνισε μόνο ασθενή σχέση με τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.
Συμβουλές για ουσιαστικές σχέσεις
Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η μελέτη ήταν παρατηρητική, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει πως η μοναξιά προκαλεί γνωστική έκπτωση ή οδηγεί σε πρόωρο θάνατο, αλλά μόνο ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ τους. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, για μια υγιή γήρανση, το αίσθημα της σύνδεσης με τους άλλους μπορεί να είναι σημαντικότερο από τον αριθμό των κοινωνικών επαφών που έχει κάποιος.
Στο πλαίσιο αυτό, συστήνουν τα εξής: εάν αισθάνεστε μοναξιά, ίσως είναι σημαντικό για την υγεία σας να διευρύνετε, εφόσον είναι εφικτό, το κοινωνικό σας δίκτυο. Για παράδειγμα, μπορείτε να:
- αναζητήσετε διαδικτυακές ή διά ζώσης λέσχες, εθελοντικές δράσεις ή μαθήματα που ταιριάζουν στα ενδιαφέροντά σας ή σε δραστηριότητες που θα θέλατε να δοκιμάσετε,
- δημιουργήσετε τη δική σας ομάδα που θα συναντιέται σε τακτική βάση, όπως μια λέσχη ανάγνωσης, μια βραδιά επιτραπέζιων παιχνιδιών ή κουίζ ή μια ομάδα παρατήρησης πουλιών.
Πληθαίνουν οι αποδείξεις
Τα ευρήματα της μελέτης έρχονται να προστεθούν στην ολοένα αυξανόμενη επιστημονική βιβλιογραφία που δείχνει ότι η μοναξιά δεν είναι απλώς ένα δυσάρεστο συναίσθημα, αλλά ένας παράγοντας με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει πλέον εντάξει τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση στη λίστα με τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας.
Σύμφωνα, δε, με την πρώτη παγκόσμια έκθεση της Επιτροπής του Οργανισμού για την Κοινωνική Σύνδεση (WHO Commission on Social Connection), η οποία δημοσιεύθηκε πέρυσι, περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά. Το φαινόμενο αφορά όλες τις ηλικίες και όλες τις περιοχές του κόσμου, με τα υψηλότερα ποσοστά να καταγράφονται μεταξύ των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων, καθώς και στις χώρες χαμηλού εισοδήματος.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση έχουν σοβαρές και συχνά υποτιμημένες συνέπειες για τη σωματική και ψυχική υγεία. Συνδέονται για παράδειγμα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών. Επίσης, σχετίζονται με γνωστική έκπτωση και αυξημένη θνητότητα.
Είναι αξιοσημείωτο ότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ίδιας έκθεσης, η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση ευθύνονται για περίπου 871.000 θανάτους ετησίως παγκοσμίως, δηλαδή περίπου 100 θανάτους κάθε ώρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι και οι επιστήμονες του ΠΟΥ στέκονται στη διάκριση ανάμεσα στη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση. Η κοινωνική απομόνωση αφορά την αντικειμενική έλλειψη κοινωνικών επαφών, ενώ η μοναξιά είναι η υποκειμενική εμπειρία ότι οι σχέσεις που έχει κάποιος δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του. Οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν, αλλά δεν ταυτίζονται. Κάποιος μπορεί να ζει μόνος και να έχει μια πλήρη κοινωνική ζωή, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να περιβάλλεται από ανθρώπους και ταυτόχρονα να αισθάνεται βαθιά αποσυνδεδεμένος.
Και το συμπέρασμα είναι κοινό: δεν φαίνεται να είναι η μοναχικότητα αυτή καθαυτήν που επιβαρύνει περισσότερο τον εγκέφαλο και τη μακροζωία, αλλά το αίσθημα της μοναξιάς, η απουσία δηλαδή ουσιαστικών και υποστηρικτικών δεσμών. Ομως ο ΠΟΥ εστιάζει και στην κοινωνική απομόνωση, επιμένοντας ότι βλάπτει την υγεία.
Υπό τα δεδομένα αυτά, το μήνυμα των ειδικών είναι ότι η κοινωνική σύνδεση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας ακόμη παράγοντας πρόληψης. Οπως η άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή και ο έλεγχος των χρόνιων νοσημάτων συμβάλλουν στην υγιή γήρανση, έτσι και η διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων φαίνεται ότι αποτελεί μέρος της προστασίας τόσο της ψυχικής όσο και της εγκεφαλικής υγείας.
