Μία τοπική δοξασία στο νησί των Σπετσών, για την ύπαρξη βρικόλακα, με ρίζες στον 17ο αιώνα και πρόσφατα ανασκαφικά τεκμήρια που εξορθολογίζουν τις φοβίες του συλλογικού φαντασιακού δίνουν ερεθίσματα στον χορογράφο Κωνσταντίνο Παπανικολάου για την περφόρμανς που παρουσιάζει απόψε κατά τη διάρκεια του προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών Anargyros Art Residency.
Ο χορογράφος αντλεί από την ιστορία του «Βρικόλακα της Ζωγεριάς». Η ιστορία του ανάγεται στον 17ο αιώνα και σχετίζεται με βενετό ευγενή από ενετικό στόλο που επιχειρούσε εναντίον των Οθωμανών στην Πελοπόννησο. Σε ανασκαφή στον μεταβυζαντινό ναό του Παλαιογιώργη, σημείο που αποτέλεσε λαζαρέτο της περιοχής, βρέθηκε ο τάφος του και ο θάνατός του ενδέχεται να σχετίζεται με την πανώλη που θέρισε τα πληρώματα. Η εξάπλωση της επιδημίας στο νησί ταυτίστηκε με τον τάφο του και γι’ αυτό στην ανασκαφή βρέθηκε ότι είχαν αφαιρεθεί από τον σκελετό τα οστά της σπονδυλικής στήλης και των πελμάτων που θα τον εμπόδιζαν να «σηκωθεί», ενώ παρέμεναν μέσα αντικείμενα αξίας, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν έγινε κλοπή.
Ο χορογράφος εξηγεί ότι χρησιμοποιεί τη μορφή του βρικόλακα «ως μεταφορά για τις ιδέες, τα στερεότυπα και τις αναπαραστάσεις του παρελθόντος που επιστρέφουν διαρκώς και στοιχειώνουν το παρόν. Εμπνεόμενος τόσο από τον λαϊκό μύθο του βρικόλακα της Ζωγεριάς εξετάζω πώς η έννοια της ελληνικότητας, οι εθνικές αφηγήσεις και οι πολιτισμικές βεβαιότητες αναπαράγονται ασταμάτητα μέσω μιας μονοφωνικής και αισθητικά ασφαλούς αναπαράστασης. Αντί να αντιμετωπίζω τον βρικόλακα ως κάτι αποκλειστικά αρνητικό, τον προτείνω ως μια μορφή που μπορεί να ανοίξει χώρο για αμφιβολία, πολλαπλές αναγνώσεις και μια πιο σύνθετη σχέση με την ιστορία και την ταυτότητα».
Το έργο του αντλεί υλικό από την πολυεπίπεδη ιστορία των Σπετσών και από τις διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές που έχουν περάσει από το νησί μέσα στους αιώνες. Και το έργο που αναπτύσσει στο residency είναι μια χορευτική performance lecture με κεντρικό άξονα τη φιγούρα του βρικόλακα. Μέσα από αυτό διερευνά την ένταση ανάμεσα στην αναζήτηση της «αυθεντικότητας» και στις προβολές που κάνουν οι καλλιτέχνες, οι πόλεις και οι πολιτιστικοί θεσμοί πάνω σε τόπους όπως οι Σπέτσες. «Λειτουργεί ως μια κριτική και αυτοκριτική ματιά στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζονται η παράδοση, η τοπική ιστορία και οι πολιτισμικοί μύθοι, ενώ συνοδεύεται από μουσική του Αγγελου Κράλλη».
Ο ίδιος προσθέτει ότι η χορογραφία συνθέτει κινήσεις και κινητικά μοτίβα εμπνευσμένα από χορευτικές παραδόσεις που συνδέονται με τους πληθυσμούς και τους πολιτισμούς που διαμόρφωσαν την ταυτότητα του τόπου: αρβανίτικα στοιχεία, οθωμανικές, ενετικές, αρμενικές και ευρύτερες δυτικές επιρροές. Δεν πρόκειται για αναπαράσταση συγκεκριμένων παραδοσιακών χορών, αλλά για μια σύγχρονη χορογραφική σύνθεση που αντιμετωπίζει το σώμα ως φορέα ιστορικών στρωμάτων και πολιτισμικών μετακινήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η λαογραφική παράδοση των Σπετσών εμφανίζεται ως ένα δυναμικό και σύνθετο πεδίο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, αντί ως μια ενιαία και αμετάβλητη κληρονομιά.
Εκθεση
Το πρόγραμμα Anargyros Art Residency διοργανώνεται και φιλοξενείται στο ιστορικό Ιδρυμα της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών (ΑΚΣΣ), το οποίο ιδρύθηκε αρχικά ως οικοτροφείο το 1927. Και η επιμελήτρια Εύα Βασλαματζή το τιτλοφόρησε «Insular Animisms» στρέφοντας το ενδιαφέρον προς τη νησιωτική πραγματικότητα της τοποθεσίας και τις ιδιαιτερότητες του οικοσυστήματός της. «Ο ανιμισμός προσεγγίζεται ως ένα πεδίο που απαιτεί νέους ορισμούς, μέσα από τη ματιά και τις πρακτικές των έξι συμμετεχόντων καλλιτεχνών Nabil Aniss, Μυρτώς Βρατσάνου, Mariangela Ciccarello, Nona Inescu, Matilde Meireles, Κωνσταντίνου Παπανικολάου», σημειώνει η επιμελήτρια για τα έργα των καλλιτεχνών που αγγίζουν έννοιες όπως η ελληνικότητα, η οικολογία, η συνδεσιμότητα και η προφορικότητα.
