Ενας βασιλιάς που έγινε ήρωας. Ενας ήρωας που αναδείχθηκε ζωντανός θεός. Και ένας θεός που πέθανε στη Βαβυλώνα, σε ηλικία 32 ετών.
Η ιστορία του Αλέξανδρου μπορεί να είναι δημοφιλής στα πέρατα του κόσμου, αλλά ποιος ήταν στην πραγματικότητα; Σε μεσαιωνικά χειρόγραφα φέρεται να ταξιδεύει στον βυθό της θάλασσας. Σε αιθιοπικές αφηγήσεις πολεμά αυτόματα, δηλαδή μηχανικά ανθρωποειδή. Ενα μαλαισιανό έπος είναι αφιερωμένο σε εκείνον, ενώ και στην ισλανδική λογοτεχνία συναντάμε τη «Σάγκα του Αλέξανδρου».
Τον άνθρωπο που «χάθηκε» μέσα στον θρύλο άρχισε να αναζητεί ο καθηγητής Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, δρ Εντμουντ Ρίτσαρντσον. Και πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του «Η σκιά του βασιλιά», που αφορά την περιπετειώδη ζωή του εξερευνητή, αρχαιολόγου και κατασκόπου του 19ου αιώνα Τσαρλς Μέισον, ο οποίος αναζητούσε τις χαμένες πόλεις του Αλέξανδρου στο Αφγανιστάν, και αφού ο ίδιος πέρασε μια πολύ σοβαρή περιπέτεια με την υγεία του, αποφάσισε να φτάσει μέχρι τέλους την έρευνά του για να λύσει το μυστήριο της προσωπικότητας του Αλέξανδρου. Και το αποτέλεσμα αποτελεί το περιεχόμενο του νέου του βιβλίου «Αλέξανδρος: θεός, βασιλιάς, άνθρωπος» (εκδ. Bloomsbury) που κυκλοφόρησε χθες.
Οταν διαπίστωσε ότι οι περισσότερες αρχαίες πηγές είναι αποσπασματικές και αναξιόπιστες και πως δεν θα κατάφερνε να εξακριβώσει μέσω αυτών αν τελικά ο στρατηλάτης που ξεκίνησε ίσως τη μεγαλύτερη στρατιωτική εκστρατεία στην Ιστορία ήταν ένας ήρωας ή ένας ψυχοπαθής με εμμονή στην εξουσία, άρχισε να ακολουθεί τα ίχνη του, όπως αναφέρει σε εκτενές άρθρο του στους βρετανικούς «Times».
Και ξεκινώντας μια έρευνα από τις αποθήκες μουσείων μέχρι τις παρυφές των Ιμαλαΐων, συνειδητοποίησε ότι ο Αλέξανδρος άλλαζε πρόσωπα με ταχύτητα. Αρχαιολόγοι ανέσυραν τις χαμένες πόλεις του από τη σκόνη των λόφων της Κεντρικής Ασίας και τα οστά των εχθρών του από ομαδικούς τάφους. Στην Αίγυπτο αναδύονταν από τον βυθό βυθισμένα ανάκτορα. Αιγυπτιακές και βαβυλωνιακές πηγές μεταφράζονταν για πρώτη φορά.
Υπήρχε, για παράδειγμα, η ιστορία του Σομτουτεφνάχτ, ενός αιγύπτιου ιερέα που επιστρατεύθηκε για να πολεμήσει εναντίον του Αλέξανδρου. Στη μάχη της Ισσού, το 333 π.Χ., η μονάδα του διαλύθηκε. Ετρεξε να σώσει τη ζωή του και δεν σταμάτησε παρά μόνο όταν έφτασε στην Αίγυπτο. Τα απομνημονεύματά του φυλάσσονται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολι: μια αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο για το πώς ήταν να αντιμετωπίζει κανείς τον Αλέξανδρο στο πεδίο της μάχης.
Ο Αλέξανδρος μετατρεπόταν ξανά από θρύλο σε άνθρωπο. Ηταν νέος, συχνά αγχωμένος, μοναχικός και είχε την τάση να βαδίζει ολοταχώς προς τις παγίδες. Κανείς δεν τον αποκάλεσε «Μέγα», παρά μόνο έναν και πλέον αιώνα μετά τον θάνατό του. Κι όμως, όπως αναφέρει ο Ρίτσαρντσον, ο Αλέξανδρος, που έθεσε υπό την εξουσία του το μεγαλύτερο μέρος του τότε γνωστού κόσμου πριν καν συμπληρώσει τα είκοσί του χρόνια, αναδιαμόρφωσε την πραγματικότητα πιο βαθιά από σχεδόν οποιονδήποτε άλλο στην ανθρώπινη ιστορία.
Διακίνηση ιδεών
Ιδέες διακινούνταν ανάμεσα στην Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη, χάρη στον Αλέξανδρο. Στον απόηχο της εκστρατείας του, στην πόλη Αϊ-Χανούμ του ορεινού Βόρειου Αφγανιστάν, τα παιδιά άρχισαν να γράφουν στα ελληνικά. Οι ελληνικές ιδέες βρήκαν εφαρμογή ακόμη και στην πρώιμη βουδιστική γλυπτική. Στην Αίγυπτο, η Αλεξάνδρεια εξελίχθηκε σε μια πολυπολιτισμική μεγαλούπολη, σημείο συνάντησης τριών ηπείρων, όπου συνυπήρχαν ινδοί έμποροι, ρωμαίοι πολιτικοί, εβραίοι λόγιοι, έλληνες μαθηματικοί, αιγύπτιοι ιερείς και πέρσες μυστικιστές. Ο Αλέξανδρος συνέδεσε τον κόσμο με τρόπους που προηγουμένως ήταν αδιανόητοι. Και, σε αντίθεση με την αυτοκρατορία του, αυτές οι συνδέσεις άντεξαν στον χρόνο.
«Η ζωή του, ωστόσο, βρισκόταν διαρκώς μια ανάσα από την καταστροφή», γράφει ο Ρίτσαρντσον. «Είχα βουτήξει στα βαθιά. Κάθε γρίφος που έλυνα γεννούσε νέους γρίφους. Ενας σπάνιος συνδυασμός εντυπωσιακών αρχαιολογικών ανακαλύψεων και νέων τεχνολογικών εργαλείων σήμαινε ότι κάθε μήνα έρχονταν στο φως νέες πηγές: όχι μόνο στα ελληνικά και τα λατινικά, αλλά και σε δέκα ακόμη αρχαίες γλώσσες, μεταξύ των οποίων τα βαβυλωνιακά, τα αραμαϊκά, τα σανσκριτικά και τα αιγυπτιακά.
Η ζωή του Αλέξανδρου, πλέον, έμοιαζε γεμάτη από συντριμμένους ανθρώπους που τον είχαν ακολουθήσει, τον είχαν πιστέψει και τελικά καταστράφηκαν. Ερειπωμένες πόλεις ήταν διάσπαρτες από την Ελλάδα έως την Ινδία. Οι τάφοι των δολοφονημένων φίλων του βρίσκονταν σε ολόκληρο τον γνωστό κόσμο.
Η ιστορία του Αλέξανδρου είναι μια ιστορία φιλοδοξίας που άφησε τον κόσμο ερειπωμένο. Μια ιστορία για το πώς μπορεί κανείς να κερδίσει τα πάντα και παρ’ όλα αυτά να χάσει», καταλήγει.
