Το όνομα της ιρανής σκηνοθέτριας Μαριάν Σατραπί, που σε ηλικία 56 ετών άφησε χθες την τελευταία της πνοή, παραπέμπει σε ζωντανές, καρτουνίστικες εικονογραφήσεις διατεταγμένες σε καρέ – καθαρές γραμμές που αφηγούνται μια ποικιλία ιστοριών με κοινό υπόβαθρο τη γενέτειρά της, το Ιράν.
Εχοντας εδώ και χρόνια εγκατασταθεί στη Γαλλία, η Σατραπί ξεκίνησε την καριέρα της ως εικονογράφος και συγγραφέας κόμικς και καθιερώθηκε στη δημόσια συνείδηση ως κινηματογραφίστρια το 2007 με το «Persepolis», ένα συγκινητικό εικονογραφημένο απομνημόνευμα που περιγράφει τις εμπειρίες της μεγαλώνοντας μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979.
Υποψήφια για Οσκαρ
Ηδη το 2000 είχε κυκλοφορήσει το πρώτο μέρος του αυτοβιογραφικού graphic novel «Persepolis», το οποίο ακολούθησαν και άλλα που εκδόθηκαν το 2003. Τρία χρόνια αργότερα, μαζί με τον συνεικονογράφο Βενσάν Παρονό, η Σατραπί αποφάσισε να το διασκευάσει σε κινηματογραφική ταινία, που μάλιστα υπήρξε υποψήφια για Οσκαρ καλύτερου κινουμένου σχεδίου.
Τονίζοντας τη δύναμη και την αντοχή της γυναίκας, με ειλικρίνεια και χιούμορ, το «Persepolis» περιγράφει τη ζωή της Σατραπί κατά την Ισλαμική Επανάσταση, την παιδική της ηλικία και τα προβλήματα της προσφυγιάς.
Γεννημένη στις 22 Νοεμβρίου 1969 στην Τεχεράνη (τότε Ραστζάντ), στο Ιράν, η Σατραπί είχε γονείς με έντονη πολιτική συνείδηση και πλούσια πολιτιστική παράδοση. Ο πατέρας της ήταν ερευνητής στο πεδίο της χημείας και η μητέρα της δασκάλα Φυσικής. Η αριστερών πεποιθήσεων οικογένεια είχε αντιστασιακή δράση απέναντι στο καθεστώς του σάχη, γεγονός που από πολύ νωρίς επηρέασε βαθιά τη ζωή και τις απόψεις της Μαριάν.
Σε ηλικία 14 ετών η Σατραπί βρέθηκε στην Ευρώπη σπουδάζοντας στη Βιέννη, όπου όμως ένιωθε ξένη και απομονωμένη προσπαθώντας να βρει την ταυτότητά της ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Αργότερα μετακόμισε στη Γαλλία, όπου σπούδασε γραφικές τέχνες στη Σχολή Καλών Τεχνών (École des Beaux – Arts) στο Παρίσι.
Η Σατραπί δεν θεωρούσε τον εαυτό της αποκλειστικά animator. Μιλώντας για την ταινία της «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα» (2011), είχε πει ότι ο λόγος για τον οποίο γύρισε animation το «Persepolis» ήταν επειδή θεώρησε ότι ήταν η πιο ταιριαστή μορφή κινηματογράφου για το θέμα.
«Επειδή το “Persepolis” σχετίζεται με τη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, πίστευα πως αν το γύριζα με πραγματικούς ηθοποιούς και γεωγραφικά στοιχεία, ο κόσμος θα έλεγε “α, είναι μια ιστορία αυτών των ανθρώπων του Τρίτου Κόσμου, είναι μακριά μας, δεν τη νιώθουμε”. Πίστευα πως η κόμικ σχεδιαστική δομή της επέτρεπε σε οποιονδήποτε να ταυτιστεί».
Η δεύτερη ταινία
Αντιθέτως, για τη δεύτερη ταινία της, «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα», η Σατραπί θεώρησε πως η ιστορία είναι παγκόσμια, γιατί πρόκειται για ιστορία αγάπης, και επίσης ήθελε νέες καλλιτεχνικές εμπειρίες. «Δεν ήθελα να μείνω animator για όλη μου τη ζωή – για μένα, το animation είναι απλώς ένα από τα πολλά μέσα του κινηματογράφου, κατάλληλο ίσως για το “Persepolis”, όχι όμως για άλλες ταινίες, όπως το “Κοτόπουλο με δαμάσκηνα”».
Με την κυκλοφορία του «Κοτόπουλου με δαμάσκηνα» ο κόσμος γνώρισε μια νέα διάσταση του έργου της Σατραπί. Βασισμένη επίσης σε ένα δικό της graphic novel, η Σατραπί αυτή τη φορά στράφηκε προς τη ζωντανή δράση, πλάθοντας μια οπτικά προκλητική, ιδιότροπη ιστορία για τη ζωή, την αγάπη και την απώλεια.
Ο σύζυγος της Σατραπί, Ματίας Ρίπα, είχε διαγράψει τη δική του πορεία στον χώρο του κινηματογράφου ως παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος. Ο Ρίπα πέθανε στις 8 Απριλίου 2025, ένα πλήγμα που η σπουδαία δημιουργός δεν κατάφερε να ξεπεράσει ποτέ. Οπως ήδη γράφτηκε, ο θάνατός της ίσως να οφείλεται στην κατάθλιψη που της προκάλεσε ο θάνατος του συζύγου της.
